២. បឋមសត្តកសុត្តវណ្ណនា

២៣. តតិយេ អបរិហានាយ ហិតាតិ អបរិហានិយា (ទី. និ. ដី. ២.១៣៦), ន បរិហាយន្តិ ឯតេហីតិ វា អបរិហានិយា. ឯវំ សង្ខេបតោ វុត្តមត្ថំ វិត្ថារតោ ទស្សេន្តោ ‘‘ឥធាបិ ចា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ តតោតិអាទិ ទិសាសុ អាគតសាសនេ វុត្តវចនំ វុត្តកថនំ. វិហារសីមា អាកុលា យស្មា, តស្មា ឧបោសថបវារណា ឋិតា. ឱលីយមានកោតិ បាឡិតោ អត្ថតោ ច វិនស្សមានកោ. ឧក្ខិបាបេន្តាតិ បគុណភាវករណេន អត្ថសំវណ្ណនាវសេន ច បគ្គណ្ហន្តា.

សាវត្ថិយំ ភិក្ខូ វិយ (បារា. ៥៦៥) បាចិត្តិយំ ទេសាបេតព្ពោតិ បញ្ញាបេន្តា. វជ្ជិបុត្តកា វិយ (ចូឡវ. ៤៤៦) ទសវត្ថុទីបនេន. តថា អករោន្តាតិ នវំ កតិកវត្តំ វា សិក្ខាបទំ វា អមទ្ទន្តា ធម្មវិនយតោ សាសនំ ទីបេន្តា ខុទ្ទកម្បិ ច សិក្ខាបទំ អសមូហនន្តា. អាយស្មា មហាកស្សបោ វិយ ចាតិ ‘‘សុណាតុ មេ, អាវុសោ, សង្ឃោ, សន្តាម្ហាកំ សិក្ខាបទានិ គិហិគតានិ. គិហិនោបិ ជានន្តិ ‘ឥទំ វោ សមណានំ សក្យបុត្តិកានំ កប្បតិ, ឥទំ វោ ន កប្បតី’តិ. សចេបិ ហិ មយំ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានិ សិក្ខាបទានិ សមូហនិស្សាម, ភវិស្សន្តិ វត្តារោ ‘ធូមកាលិកំ សមណេន គោតមេន សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, យាវិមេសំ សត្ថា អដ្ឋាសិ, តាវិមេ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខិំសុ. យតោ ឥមេសំ សត្ថា បរិនិព្ពុតោ, ន ទានិមេ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខន្តី’តិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ អបញ្ញត្តំ ន បញ្ញបេយ្យ, បញ្ញត្តំ ន សមុច្ឆិន្ទេយ្យ, យថាបញ្ញត្តេសុ សិក្ខាបទេសុ សមាទាយ វត្តេយ្យា’’តិ ឥមំ (ចូឡវ. ៤៤២) តន្តិំ ឋបេន្តោ អាយស្មា មហាកស្សបោ វិយ ច.

ថិរភាវប្បត្តាតិ សាសនេ ថិរភាវំ អនិវត្តិតភាវំ ឧបគតា. ថេរការកេហីតិ ថេរភាវសាធកេហិ សីលាទិគុណេហិ អសេក្ខធម្មេហិ. ពហូ រត្តិយោតិ បព្ពជិតា ហុត្វា ពហូ រត្តិយោ ជានន្តិ. សីលាទិគុណេសុ បតិដ្ឋាបនមេវ សាសនេ បរិណាយកតាតិ អាហ ‘‘តីសុ សិក្ខាសុ បវត្តេន្តី’’តិ. ឱវាទំ ន ទេន្តិ អភាជនភាវតោ. បវេណិកថន្តិ អាចរិយបរម្បរាភតំ សម្មាបដិបត្តិទីបនំ ធម្មកថំ. សារភូតំ ធម្មបរិយាយន្តិ សមថវិបស្សនាមគ្គផលសម្បាបនេន សាសនេ សារភូតំ ពោជ្ឈង្គកោសល្លអនុត្តរសីតិភាវ- (អ. និ. ៦.៨៥) អធិចិត្តសុត្តាទិធម្មតន្តិំ. អាទិកំ ឱវាទន្តិ អាទិ-សទ្ទេន ‘‘ឯវំ តេ អាលោកេតព្ពំ, ឯវំ តេ វិលោកេតព្ពំ, ឯវំ តេ សមិញ្ជិតព្ពំ, ឯវំ តេ បសារេតព្ពំ, ឯវំ តេ សង្ឃាដិបត្តចីវរំ ធារេតព្ព’’ន្តិ ឱវាទំ សង្គណ្ហាតិ.

បុនព្ភវទានំ បុនព្ភវោ ឧត្តរបទលោបេន. ឥតរេតិ យេ ន បច្ចយវសិកា ន អាមិសចក្ខុកា, តេ ន គច្ឆន្តិ តណ្ហាយ វសំ.

អារញ្ញកេសូតិ អរញ្ញភាគេសុ អរញ្ញបរិយាបន្នេសុ. ននុ យត្ថ កត្ថចិបិ តណ្ហា សាវជ្ជា ឯវាតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘គាមន្តសេនាសនេសុ ហី’’តិអាទិ. តេន ‘‘អនុត្តរេសុ វិមោក្ខេសុ បិហំ ឧបដ្ឋាបយតោ’’តិ ឯត្ថ វុត្តបិហាទយោ បិយ អារញ្ញកសេនាសនេសុ សាលយតា សេវិតព្ពបក្ខិកា ឯវាតិ ទស្សេតិ.

អត្តនាវាតិ សយមេវ. តេន បរេហិ អនុស្សាហិតានំ សរសេនេវ អនាគតានំ បេសលានំ ភិក្ខូនំ អាគមនំ, អាគតានញ្ច ផាសុវិហារំ បច្ចាសីសន្តីតិ ទស្សេតិ. ឥមិនាវ នីហារេនាតិ ឥមាយ បដិបត្តិយា. អគ្គហិតធម្មគ្គហណន្តិ អគ្គហិតស្ស បរិយត្តិធម្មស្ស ឧគ្គហណំ. គហិតសជ្ឈាយករណន្តិ ឧគ្គហិតស្ស សុដ្ឋុ អត្ថចិន្តនំ. ចិន្តរត្ថោ ហិ អយំ សជ្ឈាយសទ្ទោ. ឯន្តីតិ ឧបគច្ឆន្តិ. និសីទន្តិ អាសនបញ្ញាបនាទិនា.

បឋមសត្តកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.