៤. ការណបាលីសុត្តវណ្ណនា

១៩៤. ចតុត្ថេ បណ្ឌិតោ មញ្ញេតិ ឯត្ថ មញ្ញេតិ ឥទំ ‘‘មញ្ញតី’’តិ ឥមិនា សមានត្ថំ និបាតបទំ. តស្ស ឥតិ-សទ្ទំ អានេត្វា អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘បណ្ឌិតោតិ មញ្ញតី’’តិ អាហ. អនុមតិបុច្ឆាវសេន ចេតំ វុត្តំ. តេនេវាហ ‘‘ឧទាហុ នោ’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញតិ ភវំ បិង្គិយានី សមណស្ស គោតមស្ស បញ្ញាវេយ្យត្តិយ’’ន្តិ វុត្តមេវត្ថំ បុន គណ្ហន្តោ ‘‘បណ្ឌិតោ មញ្ញេ’’តិ អាហ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ភវំ បិង្គិយានី សមណំ គោតមំ បណ្ឌិតោតិ មញ្ញតិ ឧទាហុ នោ’’តិ, យថា តេ ខមេយ្យ, តថា នំ កថេហីតិ អធិប្បាយោ. អហំ កោ នាម, មម អវិសយោ ឯសោតិ ទស្សេតិ. កោ ចាតិ ហេតុនិស្សក្កេ បច្ចត្តវចនន្តិ អាហ ‘‘កុតោ ចា’’តិ. តថា ចាហ ‘‘កេន ការណេន ជានិស្សាមី’’តិ, យេន ការណេន សមណស្ស គោតមស្ស បញ្ញាវេយ្យត្តិយំ ជានេយ្យំ, តំ ការណំ មយិ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ. ពុទ្ធោយេវ ភវេយ្យ អពុទ្ធស្ស សព្ពថា ពុទ្ធញាណានុភាវំ ជានិតុំ អសក្កុណេយ្យត្តាតិ. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘អប្បមត្តកំ បនេតំ, ភិក្ខវេ, ឱរមត្តកំ សីលមត្តកំ, យេន បុថុជ្ជនោ តថាគតស្ស វណ្ណំ វទមានោ វទេយ្យ (ទី. និ. ១.៧). អត្ថិ, ភិក្ខវេ, អញ្ញេវ ធម្មា គម្ភីរា ទុទ្ទសា ទុរនុពោធា…បេ… យេហិ តថាគតស្ស យថាភូតំ វណ្ណំ សម្មា វទមានោ វទេយ្យា’’តិ (ទី. និ. ១.២៨) ច. ឯត្ថាតិ ‘‘សោបិ នូនស្ស តាទិសោ’’តិ ឯតស្មិំ បទេ.

បសត្ថប្បសត្ថោតិ បសត្ថេហិ បាសំសេហិ អត្តនោ គុណេហេវ សោ បសត្ថោ, ន តស្ស កិត្តិនា, បសំសាសភាវេនេវ បាសំសោតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘សព្ពគុណាន’’ន្តិអាទិ. មណិរតនន្តិ ចក្កវត្តិនោ មណិរតនំ.

សទេវកេ បាសំសានម្បិ បាសំសោតិ ទស្សេតុំ ‘‘បសត្ថេហិ វា’’តិ ទុតិយវិកប្បោ គហិតោ. អរណីយតោ អត្ថោ, សោ ឯវ វសតីតិ វសោតិ អត្ថវសោ. តស្ស តស្ស បយោគស្ស អានិសំសភូតំ ផលន្តិ អាហ ‘‘អត្ថវសន្តិ អត្ថានិសំស’’ន្តិ. អត្ថោ វា ផលំ តទធីនវុត្តិតាយ វសោ ឯតស្សាតិ អត្ថវសោ, ការណំ.

ខុទ្ទកមធូតិ ខុទ្ទកមក្ខិកាហិ កតទណ្ឌកមធុ. អនេឡកន្តិ និទ្ទោសំ អបគតមក្ខិកណ្ឌកំ.

ឧទាហរីយតិ ឧព្ពេគបីតិវសេនាតិ ឧទានំ, តថា វា ឧទាហរណំ ឧទានំ. តេនាហ ‘‘ឧទាហារំ ឧទាហរី’’តិ. យថា បន តំ វចនំ ឧទានន្តិ វុច្ចតិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘យថា ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ការណបាលីសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.