៤. កាឡការាមសុត្តវណ្ណនា

២៤. ចតុត្ថេ ពាឡ្ហំ ខោ នេ បសំសសីតិ នេ សមណេ ពាឡ្ហំ កត្វា បសំសសិ វណ្ណយសិ. កីទិសំ សីលំ ឯតេសន្តិ កិំសីលា. កោ សមាចារោ ឯតេសន្តិ កិំសមាចារា. គុណមគ្គសណ្ឋិតាតិ គុណគ្គសណ្ឋិតា. ម-ការោ បទសន្ធិករោ, អគ្គគុណេ បតិដ្ឋិតាតិ វុត្តំ ហោតិ. សន្តិន្ទ្រិយា សន្តមានសា, ‘‘សន្តំ តេសំ គតំ ឋិត’’ន្តិបិ បឋន្តិ. ឯកកិយាតិ ឯកកា, ចតូសុ ឥរិយាបថេសុ ឯកកា ហុត្វា វិហរន្តីតិ អធិប្បាយោ. តេនេវាហ ‘‘អទុតិយា’’តិ. តាទិសា សមណា មមាតីតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ. តេន –

‘‘កាយកម្មំ សុចិ នេសំ, វាចាកម្មំ អនាវិលំ;

មនោកម្មំ សុវិសុទ្ធំ, តាទិសា សមណា មម.

‘‘វិមលា សង្ខមុត្តាភា, សុទ្ធា អន្តរពាហិរា;

បុណ្ណា សុទ្ធេហិ ធម្មេហិ, តាទិសា សមណា មម.

‘‘លាភេន ឧន្នតោ លោកោ, អលាភេន ច ឱនតោ;

លាភាលាភេន ឯកដ្ឋា, តាទិសា សមណា មម.

‘‘យសេន ឧន្នតោ លោកោ, អយសេន ច ឱនតោ;

យសាយសេន ឯកដ្ឋា, តាទិសា សមណា មម.

‘‘បសំសាយុន្នតោ លោកោ, និន្ទាយបិ ច ឱនតោ;

សមា និន្ទាបសំសាសុ, តាទិសា សមណា មម.

‘‘សុខេន ឧន្នតោ លោកោ, ទុក្ខេនបិ ច ឱនតោ;

អកម្បា សុខទុក្ខេសុ, តាទិសា សមណា មមា’’តិ. (ធ. ប. អដ្ឋ. ២.៣០៣ ចូឡសុភទ្ទាវត្ថុ) –

ឯវមាទិំ សង្គណ្ហាតិ.

‘‘ទូរេ សន្តោ’’តិអាទិគាថាយ អយមត្ថោ. សន្តោតិ រាគាទីនំ សន្តតាយ ពុទ្ធាទយោ សន្តោ នាម, ឥធ បន បុព្ពពុទ្ធេសុ កតាធិការា ឧស្សន្នកុសលមូលា ភាវិតភាវនា សត្តា សន្តោតិ អធិប្បេតា. បកាសន្តីតិ ទូរេ ឋិតាបិ ពុទ្ធានំ ញាណបថំ អាគច្ឆន្តា បាកដា ហោន្តិ. ហិមវន្តោវាតិ យថា តិយោជនសហស្សវិត្ថតោ បញ្ចយោជនសតុព្ពេធោ ចតុរាសីតិយា កូដសហស្សេហិ បដិមណ្ឌិតោ ហិមវន្តបព្ពតោ ទូរេ ឋិតានម្បិ អភិមុខេ ឋិតោ វិយ បកាសតិ, ឯវំ បកាសន្តីតិ អត្ថោ. អសន្តេត្ថ ន ទិស្សន្តីតិ លាភគរុកា, វិត្ថិណ្ណបរលោកា, អាមិសចក្ខុកា, ជីវិកត្ថាយ បព្ពជិតា, ពាលបុគ្គលា អសន្តោ នាម. តេ ឯត្ថ ពុទ្ធានំ ទក្ខិណស្ស ជាណុមណ្ឌលស្ស សន្តិកេ និសិន្នាបិ ន ទិស្សន្តិ ន បញ្ញាយន្តិ. រត្តិំ ខិត្តា យថា សរាតិ រត្តិំ ចតុរង្គសមន្នាគតេ អន្ធការេ ខិត្តា សរា វិយ តថារូបស្ស ឧបនិស្សយភូតស្ស បុព្ពហេតុនោ អភាវេន ន បញ្ញាយន្តីតិ អត្ថោ.

ព្រហ្មទេយ្យន្តិ សេដ្ឋទេយ្យំ, យថា ទិន្នំ ន បុន គហេតព្ពំ ហោតិ និស្សដ្ឋំ បរិច្ចត្តំ, ឯវំ ទិន្នន្តិ អត្ថោ.

ទិដ្ឋំ ន មញ្ញតីតិ ឯត្ថ ទិដ្ឋន្តិ មំសចក្ខុនាបិ ទិដ្ឋំ, ទិព្ពចក្ខុនាបិ ទិដ្ឋំ, រូបាយតនស្សេតំ អធិវចនំ. យញ្ហិ ចក្ខុទ្វយេន កតទស្សនកិរិយាសមាបនំ, យំ ចក្ខុទ្វយំ បស្សតិ អបស្សិ បស្សិស្សតិ, សមវាយេ បស្សេយ្យ, តំ សព្ពំ កាលវិសេសវចនិច្ឆាយ អភាវតោ ‘‘ទិដ្ឋ’’ន្តេវ វុត្តំ យថា ‘‘ទុទ្ធ’’ន្តិ. តេនេវាហ ‘‘ទិដ្ឋំ រូបាយតន’’ន្តិ. ឯវរូបានិ ហិ វចនានីតិ ‘‘ទដ្ឋព្ពំ សោតព្ព’’ន្តិអាទីនិ.

លាភេបិ តាទី, អលាភេបិ តាទីតិ យថា អលាភកាលេ លាភស្ស លទ្ធកាលេបិ តថេវាតិ តាទិសោ. យសេបីតិ យសេ សតិបិ មហាបរិវារកាលេបិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

កាឡការាមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.