៥. ព្រហ្មចរិយសុត្តវណ្ណនា

២៥. បញ្ចមេ នយិទន្តិ ឯត្ថ ន-ឥតិ បដិសេធេ និបាតោ, តស្ស ‘‘វុស្សតី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ ‘‘ន វុស្សតី’’តិ, យ-ការោ បទសន្ធិករោ. ឥទំ-សទ្ទោ ‘‘ឯកមិទាហំ, ភិក្ខវេ, សមយំ ឧក្កដ្ឋាយំ វិហរាមិ សុភគវនេ សាលរាជមូលេ’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ២.៩១; ម. និ. ១.៥០១) និបាតមត្តំ, ‘‘ឥទំ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, អប្បមត្តកំ សីលមត្តក’’ន្តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.២៧) យថាវុត្តេ អាសន្នបច្ចក្ខេ អាគតោ.

‘‘ឥទញ្ហិ តំ ជេតវនំ, ឥសិសង្ឃនិសេវិតំ;

អាវុត្ថំ ធម្មរាជេន, បីតិសញ្ជននំ មមា’’តិ. (ម. និ. ៣.៣៨៧-៣៨៨; សំ. និ. ១.៤៨, ១០១) –

អាទីសុ វក្ខមានេ អាសន្នបច្ចក្ខេ. ឥធាបិ វក្ខមានេយេវ អាសន្នបច្ចក្ខេ ទដ្ឋព្ពោ.

ព្រហ្មចរិយ-សទ្ទោ –

‘‘កិំ តេ វតំ កិំ បន ព្រហ្មចរិយំ,

កិស្ស សុចិណ្ណស្ស អយំ វិបាកោ;

ឥទ្ធី ជុតី ពលវីរិយូបបត្តិ,

ឥទញ្ច តេ នាគ មហាវិមានំ.

‘‘អហញ្ច ភរិយា ច មនុស្សលោកេ,

សទ្ធា ឧភោ ទានបតី អហុម្ហា;

ឱបានភូតំ មេ ឃរំ តទាសិ,

សន្តប្បិតា សមណព្រាហ្មណា ច.

‘‘តំ មេ វតំ តំ បន ព្រហ្មចរិយំ,

តស្ស សុចិណ្ណស្ស អយំ វិបាកោ;

ឥទ្ធី ជុតី ពលវីរិយូបបត្តិ,

ឥទញ្ច មេ វីរ មហាវិមាន’’ន្តិ. –

ឥមស្មិំ បុណ្ណកជាតកេ (ជា. ២.២២.១៥៩៥) ទានេ អាគតោ.

‘‘កេន បាណិ កាមទទោ, កេន បាណិ មធុស្សវោ;

កេន តេ ព្រហ្មចរិយេន, បុញ្ញំ បាណិម្ហិ ឥជ្ឈតី’’តិ. –

ឥមស្មិំ អង្កុរបេតវត្ថុស្មិំ (បេ. វ. ២៧៥, ២៧៧) វេយ្យាវច្ចេ.

‘‘ឯវំ ខោ តំ, ភិក្ខវេ, តិត្តិរិយំ នាម ព្រហ្មចរិយំ អហោសី’’តិ ឥមស្មិំ តិត្តិរជាតកេ (ចូឡវ. ៣១១) បញ្ចសិក្ខាបទសីលេ.

‘‘តំ ខោ បន មេ, បញ្ចសិខ, ព្រហ្មចរិយំ នេវ និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ…បេ… យាវទេវ ព្រហ្មលោកូបបត្តិយា’’តិ ឥមស្មិំ មហាគោវិន្ទសុត្តេ (ទី. និ. ២.៣២៩) ព្រហ្មវិហារេ.

‘‘បរេ អព្រហ្មចារី ភវិស្សន្តិ, មយមេត្ថ ព្រហ្មចារី ភវិស្សាមា’’តិ ឥមស្មិំ សល្លេខសុត្តេ (ម. និ. ១.៨៣) មេថុនវិរតិយំ.

‘‘មយញ្ច ភរិយា នាតិក្កមាម,

អម្ហេ ច ភរិយា នាតិក្កមន្តិ;

អញ្ញត្រ តាហិ ព្រហ្មចរិយំ ចរាម,

តស្មា ហិ អម្ហំ ទហរា ន មីយរេ’’តិ. –

ឥមស្មិំ មហាធម្មបាលជាតកេ (ជា. ១.១០.៩៧) សទារសន្តោសេ.

‘‘អភិជានាមិ ខោ បនាហំ, សារិបុត្ត, ចតុរង្គសមន្នាគតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតា, តបស្សី សុទំ ហោមី’’តិ លោមហំសសុត្តេ (ម. និ. ១.១៥៥) វីរិយេ.

‘‘ហីនេន ព្រហ្មចរិយេន, ខត្តិយេ ឧបបជ្ជតិ;

មជ្ឈិមេន ច ទេវត្តំ, ឧត្តមេន វិសុជ្ឈតី’’តិ. –

និមិជាតកេ (ជា. ២.២២.៤២៩) អត្តទមនវសេន កតេ អដ្ឋង្គិកេ ឧបោសថេ.

‘‘ឥទំ ខោ បន មេ, បញ្ចសិខ, ព្រហ្មចរិយំ ឯកន្តនិព្ពិទាយ វិរាគាយ…បេ… អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ’’តិ មហាគោវិន្ទសុត្តេយេវ (ទី. និ. ២.៣២៩) អរិយមគ្គេ.

‘‘តយិទំ ព្រហ្មចរិយំ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិត’’ន្តិ បាសាទិកសុត្តេ (ទី. និ. ៣.១៧៤) សិក្ខត្តយសង្គហិតេ សកលស្មិំ សាសនេ. ឥធាបិ អរិយមគ្គេ សាសនេ ច វត្តតិ.

វុស្សតីតិ វុសីយតិ, ចរីយតីតិ អត្ថោ. ជនកុហនត្ថន្តិ ‘‘អហោ អយ្យោ សីលវា វត្តសម្បន្នោ អប្បិច្ឆោ សន្តុដ្ឋោ មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ’’តិអាទិនា ជនស្ស សត្តលោកស្ស វិម្ហាបនត្ថំ. កេចិ បន ‘‘កុហនត្ថន្តិ បាបិច្ឆស្ស ឥច្ឆាបកតស្ស សតោ សាមន្តជប្បនឥរិយាបថនិស្សិតបច្ចយបដិសេវនសង្ខាតេន តិវិធេន កុហនវត្ថុនា កុហកភាវេន ជនស្ស វិម្ហាបនត្ថ’’ន្តិ វទន្តិ. ឥធាបិ អយមេវត្ថោ ទស្សិតោ. តេនេវាហ ‘‘តីហិ កុហនវត្ថូហិ ជនស្ស កុហនត្ថាយា’’តិ, ជនស្ស វិម្ហាបនត្ថាយាតិ អត្ថោ. ជនលាបនត្ថន្តិ ‘‘ឯវរូបស្ស នាម អយ្យស្ស ទិន្នំ មហប្ផលំ ភវិស្សតី’’តិ បសន្នចិត្តេហិ ‘‘កេនត្ថោ, កិំ អាហរីយតូ’’តិ វទាបនត្ថំ. ‘‘ជនលបនត្ថ’’ន្តិបិ បឋន្តិ, តស្ស បាបិច្ឆស្ស សតោ បច្ចយត្ថំ បរិកថោភាសាទិវសេន លបនភាវេន ឧបលាបកភាវេន ជនស្ស លបនត្ថន្តិ អត្ថោ. តេនេវាហ ‘‘ន ជនលបនត្ថន្តិ ន ជនស្ស ឧបលាបនត្ថ’’ន្តិ.

ន ឥតិវាទប្បមោក្ខានិសំសត្ថន្តិ ឯត្ថ ‘‘ន លាភសក្ការសិលោកានិសំសត្ថ’’ន្តិបិ បឋន្តិ. តត្ថ យ្វាយំ ‘‘អាកង្ខេយ្យ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘លាភី អស្សំ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារាន’ន្តិ, សីលេស្វេវស្ស បរិបូរការី’’តិ (ម. និ. ១.៦៥) សីលានិសំសភាវេន វុត្តោ ចតុបច្ចយលាភោ ច. ចតុន្នំ បច្ចយានំ សក្កច្ចទានសង្ខាតោ អាទរពហុមានគរុករណសង្ខាតោ ច សក្ការោ, យោ ច ‘‘សីលសម្បន្នោ ពហុស្សុតោ សុតធរោ អារទ្ធវីរិយោ’’តិអាទិនា នយេន ឧគ្គច្ឆនកថុតិឃោសសង្ខាតោ សិលោកោ ព្រហ្មចរិយំ វសន្តានំ ទិដ្ឋធម្មិកោ អានិសំសោ, តទត្ថន្តិ អត្ថោ. កេចិ បន ‘‘លាភសក្ការសិលោកានិសំសត្ថន្តិ បាបិច្ឆស្សេវ សតោ លាភាទិគរុតាយ លាភសក្ការសិលោកសង្ខាតស្ស អានិសំសស្ស ឧទយស្ស និប្ផាទនត្ថ’’ន្តិ ឯវមត្ថំ វទន្តិ.

ន ឥតិ មំ ជនោ ជានាតូតិ ឯវំ ព្រហ្មចរិយវាសេ សតិ ‘‘សីលវា កល្យាណធម្មោ’’តិអាទិនា មំ លោកោ ជានាតុ សម្ភាវេតូតិ អត្តនោ សន្តគុណវសេន សម្ភាវនត្ថម្បិ ន ឥទំ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតីតិ សម្ពន្ធោ. កេចិ បន ‘‘បាបិច្ឆស្ស សតោ អសន្តគុណសម្ភាវនាធិប្បាយេន ‘ឥតិ ឯវំគុណោតិ មំ លោកោ ជានាតូ’តិ ន ឥទំ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតី’’តិ ឯវមេត្ថ អត្ថំ វទន្តិ. សព្ពត្ថាបិ បនេត្ថ បុរិមោ បុរិមោយេវ អត្ថវិកប្បោ សុន្ទរតរោ.

អថ ខោតិ ឯត្ថ អថាតិ អញ្ញត្ថេ និបាតោ, ខោតិ អវធារណេ. តេន កុហនាទិតោ អញ្ញទត្ថំយេវ ឥទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតីតិ ទស្សេតិ. ឥទានិ តំ បយោជនំ ទស្សេន្តោ ‘‘សំវរត្ថំ បហានត្ថ’’ន្តិ អាហ. តត្ថ បញ្ចវិធោ សំវរោ – បាតិមោក្ខសំវរោ, សតិសំវរោ, ញាណសំវរោ, ខន្តិសំវរោ, វីរិយសំវរោតិ. ‘‘ឥតិ ឥមិនា បាតិមោក្ខសំវរេន ឧបេតោ ហោតិ សមុបេតោ’’តិអាទិនា (វិភ. ៥១១) នយេន អាគតោ អយំ បាតិមោក្ខសំវរោ, សីលសំវរោតិបិ វុច្ចតិ. ‘‘រក្ខតិ ចក្ខុន្ទ្រិយំ, ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជតី’’តិ (ម. និ. ១.២៩៥; សំ. និ. ៤.២៣៩; អ. និ. ៣.១៦) អាគតោ អយំ សតិសំវរោ.

‘‘យានិ សោតានិ លោកស្មិំ, សតិ តេសំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូមិ, បញ្ញាយេតេ បិធីយរេ’’តិ. (សុ. និ. ១០៤១; ចូឡនិ. អជិតមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ ៤; នេត្តិ. ៤.១១, ៤៥) –

អាគតោ អយំ ញាណសំវរោ. ‘‘ខមោ ហោតិ សីតស្ស ឧណ្ហស្សា’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.២៤; អ. និ. ៤.១១៤; ៦.៥៨) នយេន អាគតោ អយំ ខន្តិសំវរោ.

‘‘ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតី’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.២៦; អ. និ. ៤.១១៤; ៦.៥៨) នយេន អាគតោ អយំ វីរិយសំវរោ.

អត្ថតោ បន បាណាតិបាតាទីនំ បជហនវសេន វត្តប្បដិវត្តានំ បូរណវសេន ច បវត្តា ចេតនា ចេវ វិរតិ ច. សង្ខេបតោ សព្ពោ កាយវចីសំយមោ, វិត្ថារតោ សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ អវីតិក្កមោ សីលសំវរោ. សតិ ឯវ សតិសំវរោ, សតិប្បធានា វា កុសលា ខន្ធា. ញាណមេវ ញាណសំវរោ. អធិវាសនវសេន អទោសោ, អទោសប្បធានា វា តថាបវត្តា កុសលា ខន្ធា ខន្តិសំវរោ, បញ្ញាតិ ឯកេ. កាមវិតក្កាទីនំ អភិភវនវសេន បវត្តំ វីរិយមេវ វីរិយសំវរោ. តេសុ បឋមោ កាយទុច្ចរិតាទីសុ ទុស្សីលស្ស សំវរណតោ សំវរោ, ទុតិយោ មុដ្ឋស្សច្ចស្ស, តតិយោ អញ្ញាណស្ស, ចតុត្ថោ អក្ខន្តិយា, បញ្ចមោ កោសជ្ជស្ស សំវរណតោ បិទហនតោ សំវរោតិ វេទិតព្ពោ. ឯវមេតស្ស សំវរស្ស អត្ថាយ សំវរត្ថំ សំវរនិប្ផាទនត្ថន្តិ អត្ថោ.

តីហិ បហានេហីតិ តទង្គវិក្ខម្ភនសមុច្ឆេទសង្ខាតេហិ តីហិ បហានេហិ. បញ្ចវិធប្បហានម្បិ ឥធ វត្តុំ វដ្ដតិយេវ. បញ្ចវិធញ្ហិ បហានំ តទង្គវិក្ខម្ភនសមុច្ឆេទប្បដិប្បស្សទ្ធិនិស្សរណវសេន. តត្ថ យំ ទីបាលោកេនេវ តមស្ស បដិបក្ខភាវតោ អលោភាទីហិ លោភាទិកស្ស នាមរូបបរិច្ឆេទាទិវិបស្សនាញាណេហិ តស្ស តស្ស អនត្ថស្ស បហានំ, សេយ្យថិទំ – បរិច្ចាគេន លោភាទិមលស្ស, សីលេន បាណាតិបាតាទិទុស្សីល្យស្ស, សទ្ធាទីហិ អស្សទ្ធិយាទិកស្ស, នាមរូបវវត្ថានេន សក្កាយទិដ្ឋិយា, បច្ចយបរិគ្គហេន អហេតុវិសមហេតុទិដ្ឋីនំ, តស្សេវ អបរភាគេន កង្ខាវិតរណេន កថំកថីភាវស្ស, កលាបសម្មសនេន អហំមមាតិ គាហស្ស, មគ្គាមគ្គវវត្ថានេន អមគ្គេ មគ្គសញ្ញាយ, ឧទយទស្សនេន ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា, វយទស្សនេន សស្សតទិដ្ឋិយា, ភយទស្សនេន សភយេ អភយសញ្ញាយ, អាទីនវទស្សនេន អស្សាទសញ្ញាយ, និព្ពិទានុបស្សនេន អភិរតិសញ្ញាយ, មុច្ចិតុកម្យតាញាណេន អមុច្ចិតុកម្យតាយ, ឧបេក្ខាញាណេន អនុបេក្ខាយ, អនុលោមេន ធម្មដ្ឋិតិយំ និព្ពានេ ច បដិលោមភាវស្ស, គោត្រភុនា សង្ខារនិមិត្តគ្គាហស្ស បហានំ, ឯតំ តទង្គប្បហានំ នាម.

យំ បន ឧបចារប្បនាភេទេន សមាធិនា បវត្តិភាវនិវារណតោ ឃដប្បហារេនេវ ឧទកបិដ្ឋេ សេវាលស្ស, តេសំ តេសំ នីវរណាទិធម្មានំ បហានំ, ឯតំ វិក្ខម្ភនប្បហានំ នាម. យំ ចតុន្នំ អរិយមគ្គានំ ភាវិតត្តា តំតំមគ្គវតោ អត្តនោ សន្តានេ ‘‘ទិដ្ឋិគតានំ បហានាយា’’តិអាទិនា (ធ. ស. ២៧៧; វិភ. ៦២៨) នយេន វុត្តស្ស សមុទយបក្ខិយស្ស កិលេសគហណស្ស អច្ចន្តំ អប្បវត្តិភាវេន សមុច្ឆិន្ទនំ, ឯតំ សមុច្ឆេទប្បហានំ នាម. យំ បន ផលក្ខណេ បដិប្បស្សទ្ធត្ថំ កិលេសានំ, ឯតំ បដិប្បស្សទ្ធិប្បហានំ នាម. យំ សព្ពសង្ខតនិស្សដត្តា បហីនសព្ពសង្ខតំ និព្ពានំ, ឯតំ និស្សរណប្បហានំ នាម. តស្ស បញ្ចវិធស្សបិ តថា តថា រាគាទិកិលេសានំ បដិនិស្សជ្ជនដ្ឋេន សមតិក្កមនដ្ឋេន វា បហានស្ស អត្ថាយ, បហានសាធនត្ថន្តិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

តត្ថ សំវរេន កិលេសានំ ចិត្តសន្តានេ បវេសនិវារណំ បហានេន ច បវេសនិវារណមេវ សមុគ្ឃាតោ ចាតិ វទន្តិ. ឧភយេនបិ បន យថារហំ ឧភយំ សម្បជ្ជតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. សីលាទិធម្មា ឯវ ហិ សំវរណតោ សំវរំ, បជហនតោ បហានន្តិ.

អនីតិហន្តិ ឦតិយោ វុច្ចន្តិ ឧបទ្ទវា ទិដ្ឋធម្មិកា សម្បរាយិកា ច. ឦតិយោ ហន្តីតិ ឦតិហំ, អនុ ឦតិហន្តិ អនីតិហំ, សាសនព្រហ្មចរិយំ មគ្គព្រហ្មចរិយញ្ច. អថ វា ឦតីហិ អនត្ថេហិ សទ្ធិំ ហនន្តិ គច្ឆន្តិ បវត្តន្តីតិ ឦតិហា, តណ្ហាទិឧបក្កិលេសា. នត្ថិ ឯត្ថ ឦតិហាតិ អនីតិហំ. ឦតិហា វា យថាវុត្តេនត្ថេន តិត្ថិយសមយា, តប្បដិបក្ខតោ ឥទំ អនីតិហំ. ‘‘អនិតិហ’’ន្តិបិ បាឋោ. តស្សត្ថោ – ‘‘ឥតិហាយ’’ន្តិ ធម្មេសុ អនេកំសគ្គាហភាវតោ វិចិកិច្ឆា ឥតិហំ នាម, សម្មាសម្ពុទ្ធប្បវេទិតត្តា យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជន្តានំ និក្កង្ខភាវសាធនតោ ច នត្ថិ ឯត្ថ ឥតិហន្តិ អនិតិហំ, អបរបត្តិយន្តិ អត្ថោ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ, ‘‘អតក្កាវចរោ’’តិ (ទី. និ. ២.៦៧; ម. និ. ១.២៨១; ២.៣៣៧; សំ. និ. ១.១៧២; មហាវ. ៧-៨) ច. គាថាពន្ធសុខត្ថំ បន ‘‘អនីតិហ’’ន្តិ ទីឃំ កត្វា បឋន្តិ. បច្ឆិមំ បនេត្ថ អត្ថវិកប្បំ ទស្សេតុំ ‘‘ឥតិហបរិវជ្ជិត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.

និព្ពានសង្ខាតំ ឱគធំ បតិដ្ឋំ បារំ គច្ឆតីតិ និព្ពានោគធគាមី, វិមុត្តិរសត្តា ឯកន្តេនេវ និព្ពានសម្បាបកោតិ អត្ថោ, តំ និព្ពានោគធគាមិនំ ព្រហ្មចរិយំ. និព្ពានោគធោតិ វា អរិយមគ្គោ វុច្ចតិ តេន វិនា និព្ពានាវគាហណស្ស អសម្ភវតោ តស្ស ច និព្ពានំ អនាលម្ពិត្វា អប្បវត្តនតោ, តញ្ចេតំ ឯកន្តសម្បាទនេន គច្ឆតីតិ និព្ពានោគធគាមី. អថ វា និព្ពានោគធគាមិនន្តិ និព្ពានស្ស អន្តោគាមិនំ. មគ្គព្រហ្មចរិយញ្ហិ និព្ពានំ អារម្មណំ ករិត្វា តស្ស អន្តោ ឯវ បវត្តតីតិ. ឥមមេវ ច អត្ថវិកប្បំ ទស្សេតុំ ‘‘និព្ពានស្ស អន្តោគាមិន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. សោតិ យោ សោ សមតិំស បារមិយោ បូរេត្វា សព្ពកិលេសេ ភញ្ជិត្វា អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ, សោ ភគវា អទេសយិ ទេសេសិ. មហន្តេហីតិ មហាអាតុមេហិ ឧឡារជ្ឈាសយេហិ. មហន្តំ និព្ពានំ, មហន្តេ វា សីលក្ខន្ធាទិកេ ឯសន្តិ គវេសន្តីតិ មហេសិនោ, ពុទ្ធាទយោ អរិយា. តេហិ អនុយាតោ បដិបន្នោ.

យថា ពុទ្ធេន ទេសិតន្តិ យថា អភិញ្ញេយ្យាទិភាវេន សម្មាសម្ពុទ្ធេន មយា ទេសិតំ, ឯវំ យេ ឯតំ មគ្គព្រហ្មចរិយំ តទត្ថំ សាសនព្រហ្មចរិយញ្ច បដិបជ្ជន្តិ. តេ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថេហិ យថារហំ អនុសាសន្តស្ស សត្ថុ មយ្ហំ សាសនការិនោ ឱវាទប្បដិករា សកលស្ស វដ្ដទុក្ខស្ស អន្តំ បរិយន្តំ អប្បវត្តិំ ករិស្សន្តិ, ទុក្ខស្ស វា អន្តំ និព្ពានំ សច្ឆិករិស្សន្តីតិ.

ព្រហ្មចរិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.