៩. តណ្ហុប្បាទសុត្តវណ្ណនា

៩. នវមេ ភវតិ ឯតេន អារោគ្យន្តិ ភវោ, គិលានបច្ចយោ. បរិវុទ្ធោ ភវោ អភវោ. វុទ្ធិអត្ថោ ហិ អយមការោ យថា ‘‘សំវរាសំវរោ, ផលាផល’’ន្តិ ច. សប្បិនវនីតាទីនីតិ អាទិ-សទ្ទេន តេលមធុផាណិតាទីនំ គហណំ. សប្បិនវនីតាទិគ្គហណញ្ចេត្ថ និទស្សនមត្តំ, សព្ពស្សបិ គិលានបច្ចយស្ស សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ. ភវាភវោតិ វា ខុទ្ទកោ ចេវ មហន្តោ ច ឧបបត្តិភវោ វេទិតព្ពោ. តេនេវាហ ‘‘សម្បត្តិភវេសូ’’តិអាទិ. ភវោតិ វា សម្បត្តិ, អភវោតិ វិបត្តិ. ភវោតិ វុទ្ធិ, អភវោតិ ហានិ. តំនិមិត្តញ្ច តណ្ហា ឧប្បជ្ជតីតិ វុត្តំ ‘‘ភវាភវហេតុ វា’’តិ.

តណ្ហាទុតិយោតិ តណ្ហាសហាយោ. តណ្ហា ហិ និរុទកកន្តារេ មរីចិកាយ ឧទកសញ្ញា វិយ បិបាសាភិភូតំ តសិតំ សត្តំ អស្សាសទស្សនវសេន សហាយកិច្ចំ ករោន្តី ភវាទីសុ អនិព្ពិន្នំ កត្វា បរិព្ភមាបេតិ. តថា ហិ តំ បបាតកំ អចិន្តេត្វា មធុគ្គណ្ហនកលុទ្ទកា វិយ អនេកាទីនវាកុលេសុ ភវេសុ អានិសំសមេវ ទស្សេន្តី អនត្ថជាលេ សា បរិព្ភមាបេតិ, តស្មា តណ្ហា ‘‘បុរិសស្ស ទុតិយា’’តិ វុត្តា. ននុ ច អញ្ញេបិ កិលេសាទយោ ភវនិព្ពត្តិបច្ចយាតិ? សច្ចមេតំ, ន បន តថា វិសេសបច្ចយោ, យថា តណ្ហា. តថា ហិ សា កុសលេហិ វិនា អកុសលេហិ, កាមាវចរាទិកុសលេហិ ច វិនា រូបាវចរាទិកុសលេហិ ភវនិព្ពត្តិយា វិសេសបច្ចយោ. យតោ សមុទយសច្ចន្តិ វុច្ចតីតិ. ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវន្តិ ឥត្ថភាវោ ច អញ្ញថាភាវោ ច ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវោ, សោ ឯតស្ស អត្ថីតិ ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវោ, សំសារោ, តំ ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវំ. តត្ថ ឥត្ថភាវោ មនុស្សត្តំ, អញ្ញថាភាវោ តតោ អវសិដ្ឋសត្តាវាសា. ឥត្ថភាវោ វា តេសំ តេសំ សត្តានំ បច្ចុប្បន្នោ អត្តភាវោ, អញ្ញថាភាវោ អនាគតត្តភាវោ. ឯវរូបោ វា អញ្ញោបិ អត្តភាវោ ឥត្ថភាវោ, ន ឯវរូបោ អញ្ញថាភាវោ. តេនេវាហ ‘‘ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវន្តិ ឯត្ថ ឥត្ថភាវោ នាម អយំ អត្តភាវោ’’តិអាទិ. សំសរណំ សំសារោ.

‘‘ខន្ធានញ្ច បដិបាដិ, ធាតុអាយតនាន ច;

អព្ពោច្ឆិន្នំ វត្តមានា, សំសារោតិ បវុច្ចតិ’’. (វិសុទ្ធិ. ២.៦១៩; ទី. និ. អដ្ឋ. ២.៩៥ អបសាទនាវណ្ណនា; សំ. និ. អដ្ឋ. ២.២.៦០; អ. និ. អដ្ឋ. ២.៤.១៩៩; ធ. ស. អដ្ឋ. និទានកថា; វិភ. អដ្ឋ. ២២៦ សង្ខារបទនិទ្ទេសោ; សុ. និ. អដ្ឋ. ២.៥២៣; ឧទា. អដ្ឋ. ៣៩; ឥតិវុ. អដ្ឋ. ១៤);

តេនាហ ‘‘ខន្ធធាតុអាយតនានំ បដិបាដិ’’ន្តិ, ខន្ធធាតុអាយតនានំ ហេតុផលភាវេន អបរាបរប្បវត្តិន្តិ អត្ថោ.

ឯវមាទីនវំ ញត្វាតិ ឯត្ថ ឯតមាទីនវំ ញត្វាតិបិ បឋន្តិ, ឯតំ សកលវដ្ដទុក្ខស្ស សម្ភវំ សមុទយំ តណ្ហំ អាទីនវំ ញត្វាតិ អត្ថោ. អថ វា ឯវមាទីនវំ ញត្វាតិ ឯតំ យថាវុត្តំ សំសារានតិវត្តនអាទីនវំ ទោសំ ញត្វា. និគ្គហណោតិ ចតុរូបាទានសង្ខាតស្ស សព្ពស្ស គហណស្ស បដិនិស្សជ្ជនេន និគ្គហណោ, ខន្ធបរិនិព្ពានេន សង្ខារប្បវត្តិតោ អបគច្ឆេយ្យាតិ ឯវំ វា ឯត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

តណ្ហុប្បាទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.