១០. យោគសុត្តវណ្ណនា

១០. ទសមេ យោជេន្តីតិ កម្មំ វិបាកេន ភវាទិំ, ភវន្តរាទីហិ ទុក្ខេន សត្តំ យោជេន្តិ ឃដេន្តីតិ យោគា. កាមនដ្ឋេន កាមោ ច សោ យថាវុត្តេនត្ថេន យោគោ ចាតិ កាមយោគោ. ភវយោគោ នាម ភវរាគោតិ ទស្សេតុំ ‘‘រូបារូបភវេសូ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ បឋមោ ឧបបត្តិភវេសុ រាគោ, ទុតិយោ កម្មភវេសុ, តតិយោ ភវទិដ្ឋិសហគតោ យថា រជ្ជនដ្ឋេន រាគោ, ឯវំ យុជ្ជនដ្ឋេន យោគោតិ វុត្តោ. ចតូសុ សច្ចេសុ អញ្ញាណន្តិ ឥទំ សុត្តន្តនយំ និស្សាយ វុត្តំ. សុត្តន្តសំវណ្ណនា ហេសាតិ, តទន្តោគធត្តា វា បុព្ពន្តាទីនំ.

សមុទយន្តិ ទ្វេ សមុទយា ខណិកសមុទយោ បច្ចយសមុទយោ ច. ឧប្បាទក្ខណោ ខណិកសមុទយោ, បច្ចយោវ បច្ចយសមុទយោ. សមុទយតេ សមុទយនំ សមុទយោ, សមុទេតិ ឯតស្មាតិ សមុទយោតិ ឯវំ ឧភិន្នំ សមុទយានំ សទ្ទត្ថតោបិ ភេទោ វេទិតព្ពោ. បច្ចយសមុទយំ បជានន្តោបិ ភិក្ខុ ខណិកសមុទយំ បជានាតិ, ខណិកសមុទយំ បជានន្តោបិ បច្ចយសមុទយំ បជានាតិ. បច្ចយតោ ហិ សង្ខារានំ ឧទយំ បស្សតោ ខណតោ ច នេសំ ឧទយទស្សនំ សុខំ ហោតិ, ខណតោ ច នេសំ ឧទយំ បស្សតោ បគេវ បច្ចយានំ សុគ្គហិតត្តា បច្ចយតោ ទស្សនំ សុខេន ឥជ្ឈតិ. ឥធ បន ខណិកសមុទយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សមុទយន្តិ ឧប្បត្តិ’’ន្តិ.

អត្ថង្គមោបិ ទុវិធោ អច្ចន្តត្ថង្គមោ, ភេទត្ថង្គមោតិ. អច្ចន្តត្ថង្គមោ អប្បវត្តិនិរោធោ, និព្ពានន្តិ កេចិ. ភេទត្ថង្គមោ ខណិកនិរោធោ. តទុភយំ បុព្ពភាគេ ឧគ្គហបរិបុច្ឆាទិវសេន បស្សតោ អញ្ញតរទស្សនេន ឥតរទស្សនម្បិ សិទ្ធមេវ ហោតិ. បុព្ពភាគេយេវ អារម្មណវសេន ខយតោ វយតោ សម្មសនាទិកាលេ ភេទត្ថង្គមំ បស្សន្តោ ព្យតិរេកវសេន អនុស្សវាទិតោ អច្ចន្តត្ថង្គមំ បស្សតិ, មគ្គក្ខណេ បន អារម្មណតោ អច្ចន្តត្ថង្គមំ បស្សន្តោ អសម្មោហតោ ឥតរម្បិ បស្សតិ. ឥធ បន ភេទត្ថង្គមំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្ថង្គមន្តិ ភេទ’’ន្តិ. កាមានំ ឧប្បត្តិភេទគ្គហណេនេវ ចេត្ថ យថា កាមានំ បដិច្ចសមុប្បន្នតា វិភាវិតា, ឯវំ កាមវត្ថុនោបីតិ ឧភយេសម្បិ អនិច្ចតា ទុក្ខតា អនត្តតា ច វិភាវិតាតិ ទដ្ឋព្ពំ. មធុរភាវន្តិ ឥមិនា កាមសន្និស្សិតំ សុខំ សោមនស្សំ ទស្សេតិ. ‘‘យំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមេ បញ្ច កាមគុណេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ កាមានំ អស្សាទោ’’តិ (ម. និ. ១.១៦៦) ហិ វុត្តំ. អមធុរភាវន្តិ ឥមិនា បន កាមហេតុកំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ ទស្សេតិ.

ផស្សាយតនានន្តិ ឆទ្វារិកស្ស ផស្សស្ស ការណភូតានំ ចក្ខាទិអាយតនានំ. តេនាហ ‘‘ចក្ខាទីនំ ចក្ខុសម្ផស្សាទិការណាន’’ន្តិ. បុនព្ភវករណំ បុនោភវោ ឧត្តរបទលោបេន, មនោ-សទ្ទស្ស វិយ ច បុរិមបទស្ស ឱការន្តតា ទដ្ឋព្ពា. បុនោភវោ សីលមេតេសន្តិ បោនោភវិកា. អថ វា សីលត្ថេន ឥកសទ្ទេន គមិតត្ថត្តា កិរិយាវាចកសទ្ទស្ស អទស្សនំ ទដ្ឋព្ពំ យថា អបូបភក្ខនសីលោ អាបូបិកោ. អថ វា បុនព្ភវំ ទេន្តិ, បុនព្ភវាយ សំវត្តន្តិ, បុនប្បុនព្ភវេ និព្ពត្តេន្តីតិ បោនោភវិកា. ‘‘តទ្ធិតា’’តិ ហិ ពហុវចននិទ្ទេសា វិចិត្តត្តា វា តទ្ធិតានំ អភិធានលក្ខណត្តា វា ‘‘បុនព្ភវំ ទេន្តី’’តិអាទីសុបិ អត្ថេសុ បោនោភវិកសទ្ទសិទ្ធិ ទដ្ឋព្ពា.

វិសំយោជេន្តិ បដិបន្នំ បុគ្គលំ កាមយោគាទិតោ វិយោជេន្តីតិ វិសំយោគា, អសុភជ្ឈានាទីនិ វិសំយោជនការណានិ. តេនាហ ‘‘វិសំយោគាតិ វិសំយោជនការណានី’’តិអាទិ.

យោគសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ភណ្ឌគាមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.