៣. អសុភសុត្តវណ្ណនា

១៦៣. តតិយេ ‘‘យថា ឯតំ, តថា ឥទ’’ន្តិ ឥមិនា នយេនាតិ ឯតេន –

‘‘យថា ឥទំ តថា ឯតំ, យថា ឯតំ តថា ឥទំ;

អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, កាយេ ឆន្ទំ វិរាជយេ’’តិ. (សុ. និ. ២០៥); –

ឥមំ ទេសនានយំ សង្គណ្ហាតិ. តស្សត្ថោ – យថា ឥទំ សវិញ្ញាណកាសុភំ អាយុឧស្មាវិញ្ញាណានំ អនបគមា ចរតិ តិដ្ឋតិ និសីទតិ សយតិ, តថា ឯតំ ឯតរហិ សុសានេ សយិតំ អវិញ្ញាណកម្បិ បុព្ពេ តេសំ ធម្មានំ អនបគមា អហោសិ. យថា ច ឯតំ ឯតរហិ មតសរីរំ តេសំ ធម្មានំ អបគមា ន ចរតិ ន តិដ្ឋតិ ន និសីទតិ ន សេយ្យំ កប្បេតិ, តថា ឥទំ សវិញ្ញាណកម្បិ តេសំ ធម្មានំ អបគមា ភវិស្សតិ. យថា ច ឥទំ សវិញ្ញាណកំ នេតរហិ សុសានេ មតំ សេតិ ន ឧទ្ធុមាតកាទិភាវមុបគតំ, តថា ឯតំ ឯតរហិ មតសរីរម្បិ បុព្ពេ អហោសិ. យថា បនេតំ ឯតរហិ អវិញ្ញាណកាសុភំ មតកសុសានេ សេតិ ឧទ្ធុមាតកាទិភាវញ្ច ឧបគតំ, តថា ឥទំ សវិញ្ញាណកម្បិ ភវិស្សតីតិ. តត្ថ យថា ឥទំ តថា ឯតន្តិ អត្តនា មតសរីរស្ស សមានភាវំ ករោន្តោ ពាហិរេ ទោសំ បជហតិ. យថា ឯតំ តថា ឥទន្តិ មតសរីរេន អត្តនោ សមានភាវំ ករោន្តោ អជ្ឈត្តិកេ រាគំ បជហតិ. យេនាការេន ឧភយំ សមំ ករោតិ, តំ សម្បជានន្តោ ឧភយត្ថ មោហំ បជហតិ.

ពហិទ្ធា ទិដ្ឋានន្តិ ពហិទ្ធា សុសានាទីសុ ទិដ្ឋានំ ឧទ្ធុមាតកាទិទសន្នំ អសុភានំ. ‘‘នវន្នំ បាដិកុល្យានំ វសេនា’’តិ កស្មា វុត្តំ, ននុ អន្តិមជីវិកាភាវតោ បិណ្ឌបាតស្ស អលាភលាភេសុ បរិតស្សនគេធាទិសមុប្បត្តិតោ ភត្តស្ស សម្មទជននតោ កិមិកុលសំវទ្ធនតោតិ ឯវមាទីហិបិ អាការេហិ អាហារេបដិកូលតា បច្ចវេក្ខិតព្ពា. វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘អន្តមិទំ, ភិក្ខវេ, ជីវិកានំ យទិទំ បិណ្ឌោល្យំ អតិបាបោយំ លោកស្មិំ យទិទំ បិណ្ឌោល្យោ វិចរតិ បត្តបាណីតិ (សំ. និ. ៣.៨០; ឥតិវុ. ៩១). អលទ្ធា ច បិណ្ឌបាតំ បរិតស្សតិ, លទ្ធា ច បិណ្ឌបាតំ គធិតោ មុច្ឆិតោ អជ្ឈោបន្នោ អនាទីនវទស្សាវី អនិស្សរណបញ្ញោ បរិភុញ្ជតីតិ (អ. និ. ៣.១២៤). ភុត្តោ ច អាហារោ កស្សចិ កទាចិ មរណំ វា មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ អាវហតី’’តិ.

កដុកីដកាទយោ ទ្វត្តិំសកុលប្បភេទា កិមិយោ នំ ឧបនិស្សាយ ជីវន្តីតិ? វុច្ចតេ – អន្តិមជីវិកាភាវោ តាវ ចិត្តសំកិលេសវិសោធនត្ថំ កម្មដ្ឋានាភិនិវេសនតោ បគេវ មនសិ កាតព្ពោ ‘‘មាហំ ឆវាលាតសទិសោ ភវេយ្យ’’ន្តិ. តថា បិណ្ឌបាតស្ស អលាភលាភេសុ បរិតស្សនគេធាទិសមុប្បត្តិនិវារណំ បគេវ អនុដ្ឋាតព្ពំ សុបរិសុទ្ធសីលស្ស បដិសង្ខានវតោ តទភាវតោ. ភត្តសម្មទោ អនេកន្តិកោ បរិភោគេ អន្តោគធោវាតិ វេទិតព្ពោ. កិមិកុលសំវទ្ធនំ បន សង្គហេតព្ពំ, សង្គហិតមេវ វា ‘‘នវន្នំ បាដិកុល្យានំ វសេនា’’តិ ឯត្ថ និយមស្ស អកតត្តា. ឥមិនា វា នយេន ឥតរេសម្បេត្ថ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ យថាសម្ភវមេត្ថ បដិកូលតាបច្ចវេក្ខណស្ស អធិប្បេតត្តា.

ឯវញ្ច កត្វា វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.២៩៤-២៩៥) ទសហិ អាការេហិ បដិកូលតា វេទិតព្ពា. សេយ្យថិទំ – គមនតោ, បរិយេសនតោ, បរិភោគតោ, អាសយតោ, និធានតោ, អបរិបក្កតោ, បរិបក្កតោ, ផលតោ, និស្សន្ទតោ, សម្មក្ខនតោតិ. ឯវំ ទសន្នំ វសេន បាដិកុល្យវចនេនបិ ឥធ ‘‘នវន្ន’’ន្តិ វចនំ ន វិរុជ្ឈតិ, សម្មក្ខនស្ស បរិភោគាទីសុ លព្ភមានភាវា វិសុំ តំ អគ្គហេត្វា ន វទន្តិ. វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.៣០៤) បន សម្មក្ខនំ បរិភោគាទីសុ លព្ភមានម្បិ និស្សន្ទវសេន វិសេសតោ បដិកូលន្តិ ទស្សេតុំ សព្ពបច្ឆា ឋបិតា.

ឧក្កណ្ឋិតសញ្ញាយ សមន្នាគតោតិ តីសុ ភវេសុ អរុច្ចនវសេន បវត្តាយ វិបស្សនាបញ្ញាយ សមន្នាគតោ. និព្ពិទានុបស្សនា ហេសា សញ្ញាសីសេន វុត្តា. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

អសុភសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.