១០. ចូឡនិកាសុត្តវណ្ណនា

៨១. ទសមេ អរុណវតិសុត្តន្តអដ្ឋុប្បត្តិយន្តិ ‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, រាជា អហោសិ អរុណវា នាម. រញ្ញោ ខោ បន, ភិក្ខវេ, អរុណវតោ អរុណវតី នាម រាជធានី អហោសិ. អរុណវតិំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, រាជធានិំ សិខី ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឧបនិស្សាយ វិហាសិ. សិខិស្ស ខោ បន, ភិក្ខវេ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស អភិភូសម្ភវំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សិខី ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អភិភុំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសី’’តិអាទិនា ព្រហ្មសំយុត្តេ (សំ. និ. ១.១៨៥) អាគតស្ស អរុណវតិសុត្តន្តស្ស អដ្ឋុប្បត្តិយំ. អតិប្បគោតិ អតិវិយ បគោ, អតិវិយ បាតោតិ អត្ថោ, ន តាវ កុលេសុ ភត្តំ និដ្ឋាតីតិ វុត្តំ ហោតិ.

ឧជ្ឈាយន្តីតិ អវឈាយន្តិ, ហេដ្ឋា កត្វា ចិន្តេន្តិ, លាមកតោ ចិន្តេន្តិ. អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ កត្វាតិ ‘‘បកតិវណ្ណំ វិជហិត្វា នាគវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, សុបណ្ណវណ្ណំ វា ទស្សេតី’’តិអាទិនា (បដិ. ម. ៣.១៣) នយេន អាគតំ អនេកប្បការំ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ កត្វា. សហស្សិលោកធាតុន្តិ ចក្កវាឡសហស្សំ. គាថាទ្វយំ អភាសីតិ ថេរោ កិរ ‘‘កថំ ទេសិតា ខោ ធម្មទេសនា សព្ពេសំ បិយា មនាបា’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘សព្ពេបិ បាសណ្ឌា សព្ពេ ទេវមនុស្សា អត្តនោ អត្តនោ សមយេ បុរិសការំ វណ្ណយន្តិ, វីរិយស្ស អវណ្ណវាទី នាម នត្ថិ, វីរិយប្បដិសំយុត្តំ កត្វា ទេសេស្សាមិ. ឯវមស្ស ធម្មទេសនា សព្ពេសំ បិយា ភវិស្សតិ មនាបា’’តិ ញត្វា តីសុ បិដកេសុ វិចិនិត្វា ‘‘អារម្ភថ និក្កមថា’’តិ (សំ. និ. ១.១៨៦) ឥទំ គាថាទ្វយំ អភាសិ.

កិំ អាលោកោ អយន្តិ កស្ស នុ ខោ អយំ អាលោកោតិ. វិចិនន្តានន្តិ ចិន្តេន្តានំ. សព្ពេតិ លោកធាតុយំ សព្ពេ ទេវា ច មនុស្សា ច. ឱសដាយ បរិសាយាតិ ធម្មស្សវនត្ថំ សមោសដាយ បរិមិតបរិច្ឆិន្នាយ បរិសាយ. អត្ថោបិ នេសំ បាកដោ អហោសីតិ ន កេវលំ តេ សទ្ទមេវ អស្សោសុំ, អថ ខោ អត្ថោបិ តេសំ បកតិសវនូបចារេ វិយ បាកដោ អហោសិ. តេន សហស្សំ លោកធាតុំ វិញ្ញាបេតីតិ អធិប្បាយោ.

បរិហរន្តីតិ សិនេរុំ ទក្ខិណតោ កត្វា បរិវត្តេន្តិ. វិរោចមានាតិ អត្តនោ ជុតិយា ទិព្ពមានា, សោភមានា វា. តាវ សហស្សធា លោកោតិ យត្តកោ ចន្ទិមសូរិយេហិ ឱភាសិយមានោ លោកធាតុសង្ខាតោ ឯកេកោ លោកោ, តត្តកេន បមាណេន សហស្សធា លោកោ, ឥមិនា ចក្កវាឡេន សទ្ធិំ ចក្កវាឡសហស្សន្តិ អត្ថោ. កស្មា បនេសា អានីតាតិ ឯសា ចូឡនិកា លោកធាតុ កស្មា ភគវតា អានីតា, ទេសិតាតិ អត្ថោ. មជ្ឈិមិកាយ លោកធាតុយា បរិច្ឆេទទស្សនត្ថន្តិ ទ្វិសហស្សិលោកធាតុយា បរិមាណទស្សនត្ថំ.

សហស្សិលោកធាតុយា សហស្សី ទ្វិសហស្សិលោកធាតុ, សា ចក្កវាឡគណនាយ ទសសតសហស្សចក្កវាឡបរិមាណា. តេនាហ ‘‘សហស្សចក្កវាឡានិ សហស្សភាគេន គណេត្វា’’តិអាទិ. កម្បនទេវតូបសង្កមនាទិនា ជាតចក្កវាឡេន សហ យោគក្ខេមំ ឋានំ ជាតិក្ខេត្តំ. តត្តកាយ ឯវ ជាតិក្ខេត្តភាវោ ធម្មតាវសេនេវ វេទិតព្ពោ, ‘‘បរិគ្គហវសេនា’’តិ កេចិ. សព្ពេសម្បិ ពុទ្ធានំ ឯវំ ជាតិក្ខេត្តំ តន្និវាសីនំយេវ ច ទេវតានំ ធម្មាភិសមយោតិ វទន្តិ. បដិសន្ធិគ្គហណាទីនំ សត្តន្នំយេវ គហណំ និទស្សនមត្តំ មហាភិនីហារាទិកាលេបិ តស្ស បកម្បនស្ស លព្ភនតោ.

សហស្សំ សហស្សធា កត្វា គណិតំ មជ្ឈិមិកន្តិអាទិនា មជ្ឈិមិកាយ លោកធាតុយា សហស្សំ តិសហស្សិលោកធាតុ, សាយេវ ច មហាសហស្សិលោកធាតូតិ ទស្សេតិ. សរសេនេវ អាណាបវត្តនំ អាណាក្ខេត្តំ, យំ ឯកជ្ឈំ សំវដ្ដតិ វិវដ្ដតិ ច. អាណា ផរតីតិ តន្និវាសិទេវតានំ សិរសា សម្បដិច្ឆនេន វត្តតិ, តញ្ច ខោ កេវលំ ពុទ្ធានុភាវេនេវ, អធិប្បាយវសេន ច បន ‘‘យាវតា បន អាកង្ខេយ្យា’’តិ (អ. និ. ៣.៨១) វចនតោ ពុទ្ធានំ អវិសយោ នាម នត្ថិ, វិសយក្ខេត្តស្ស បមាណបរិច្ឆេទោ នាម នត្ថិ. វិសមោតិ សូរិយុគ្គមនាទីនំ វិសមភាវតោ វិសមោ. តេនេវាហ ‘‘ឯកស្មិំ ឋានេ សូរិយោ ឧគ្គតោ ហោតី’’តិអាទិ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ចូឡនិកាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អានន្ទវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.