(៩) ៤. សមណវគ្គោ

១-៥. សមណសុត្តាទិវណ្ណនា

៨២-៨៦. ចតុត្ថស្ស បឋមេ សម្មា អាទានំ គហណំ សមាទានន្តិ អាហ ‘‘សមាទានំ វុច្ចតិ គហណ’’ន្តិ. អធិកំ វិសិដ្ឋំ សីលន្តិ អធិសីលំ. លោកិយសីលស្ស អធិសីលភាវោ បរិយាយេនាតិ និប្បរិយាយមេវ តំ ទស្សេតុំ ‘‘អបិច សព្ពម្បិ លោកិយសីល’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. សិក្ខិតព្ពតោតិ អាសេវិតព្ពតោ. បញ្ចបិ ទសបិ វា សីលានិ សីលំ នាម, បាតិមោក្ខសំវរោ អធិសីលំ នាម អនវសេសកាយិកចេតសិកសំវរភាវតោ មគ្គសីលស្ស បទដ្ឋានភាវតោ ច. អដ្ឋ សមាបត្តិយោ ចិត្តំ, វិបស្សនាបាទកជ្ឈានំ អធិចិត្តំ មគ្គសមាធិស្ស អធិដ្ឋានភាវតោ. កម្មស្សកតញាណំ បញ្ញា, វិបស្សនា អធិបញ្ញា មគ្គបញ្ញាយ អធិដ្ឋានភាវតោ. អបិច និព្ពានំ បត្ថយន្តេន សមាទិន្នំ បញ្ចសីលំ ទសសីលម្បិ អធិសីលមេវ និព្ពានាធិគមស្ស បច្ចយភាវតោ. និព្ពានំ បត្ថយន្តេន សមាបន្នា អដ្ឋ សមាបត្តិយោបិ អធិចិត្តមេវ.

‘‘កល្យាណការី កល្យាណំ, បាបការី ច បាបកំ;

អនុភោតិ ទ្វយមេតំ, អនុពន្ធញ្ហិ ការណ’’ន្តិ. –

ឯវំ អតីតេ អនាគតេ ច វដ្ដមូលកទុក្ខសល្លក្ខណវសេន សំវេគវត្ថុតាយ វិមុត្តិអាកង្ខាយ បច្ចយភូតា កម្មស្សកតបញ្ញាបិ អធិបញ្ញាតិ វទន្តិ. ទុតិយតតិយចតុត្ថបញ្ចមានិ ឧត្តានត្ថានេវ.

សមណសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. បឋមសិក្ខាសុត្តវណ្ណនា

៨៧. ឆដ្ឋេ សមត្តការីតិ អនូនេន បរិបូរេន អាការេន សមន្នាគតោ. សិក្ខាបទានំ ខុទ្ទានុខុទ្ទកត្តំ អបេក្ខាសិទ្ធន្តិ អាហ ‘‘តត្រាបិ សង្ឃាទិសេសំ ខុទ្ទក’’ន្តិអាទិ. អង្គុត្តរមហានិកាយវឡញ្ជនកអាចរិយាតិ អង្គុត្តរនិកាយំ បរិហរន្តា អាចរិយា, អង្គុត្តរភាណកាតិ វុត្តំ ហោតិ. លោកវជ្ជំ នាបជ្ជតិ លោកវជ្ជសិក្ខាបទានំ វីតិក្កមសាធកស្ស កិលេសគហនស្ស សព្ពសោ បហីនត្តា. បណ្ណត្តិវជ្ជមេវ អាបជ្ជតិ បណ្ណត្តិវីតិក្កមំ វា អជានតោបិ អាបត្តិសម្ភវតោ. ចិត្តេន អាបជ្ជន្តោ រូបិយប្បដិគ្គហណំ អាបជ្ជតីតិ ឧបនិក្ខិត្តសាទិយេន អាបជ្ជតិ.

ព្រហ្មចរិយស្ស អាទិភូតានិ អាទិព្រហ្មចរិយានិ, តានិ ឯវ អាទិព្រហ្មចរិយកានិ យថា ‘‘វិនយោ ឯវ វេនយិកោ’’តិ អាហ ‘‘មគ្គព្រហ្មចរិយស្សា’’តិអាទិ. ចត្តារិ មហាសីលសិក្ខាបទានីតិ ចត្តារិ បារាជិកានិ សន្ធាយ វទតិ. បដិបក្ខធម្មានំ អនវសេសតោ សវនតោ បគ្ឃរណតោ សោតោ, អរិយមគ្គោតិ អាហ ‘‘សោតសង្ខាតេន មគ្គេនា’’តិ. វិនិបាតេតិ វិរូបំ សទុក្ខំ សឧបាយាសំ និបាតេតីតិ វិនិបាតោ, អបាយទុក្ខេ ខិបនកោ. ធម្មោតិ សភាវោ. នាស្ស វិនិបាតោ ធម្មោតិ អវិនិបាតធម្មោ, ន អត្តានំ អបាយេសុ វិនិបាតនសភាវោតិ វុត្តំ ហោតិ. កស្មា? យេ ធម្មា អបាយគមនីយា, តេសំ បហីនត្តា. តេនាហ ‘‘អវិនិបាតធម្មោតិ ចតូសុ អបាយេសុ អបតនសភាវោ’’តិ. តត្ថ អបតនសភាវោតិ អនុប្បជ្ជនសភាវោ. សោតាបត្តិមគ្គនិយាមេន និយតោតិ ឧបរិមគ្គាធិគមស្ស អវស្សំភាវីភាវតោ និយតោ. តេនេវាហ ‘‘សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ. ហេដ្ឋិមន្តតោ សត្តមភវតោ ឧបរិ អនុប្បជ្ជនធម្មតាយ វា និយតោ. សម្ពុជ្ឈតីតិ សម្ពោធិ, អរិយមគ្គោ. សោ បន បឋមមគ្គស្ស អធិគតត្តា អវសិដ្ឋោ ច អធិគន្តព្ពភាវេន ឥច្ឆិតព្ពោតិ ឧបរិមគ្គត្តយសង្ខាតា សម្ពោធិ បរំ អយនំ បរា គតិ អស្សាតិ សម្ពោធិបរាយណោ. តេនាហ ‘‘ឧបរិមគ្គត្តយសម្ពោធិបរាយណោ’’តិ.

តនុភាវាតិ បរិយុដ្ឋានមន្ទតាយ ច កទាចិ ករហចិ ឧប្បត្តិយា ច តនុភាវេន. តនុត្តញ្ហិ ទ្វីហិ ការណេហិ វេទិតព្ពំ អធិច្ចុប្បត្តិយា ច បរិយុដ្ឋានមន្ទតាយ ច. សកទាគាមិស្ស ហិ វដ្ដានុសារិមហាជនស្ស វិយ កិលេសា អភិណ្ហំ ន ឧប្បជ្ជន្តិ, កទាចិ ករហចិ ឧប្បជ្ជន្តិ វិរឡាការា ហុត្វា វិរឡវាបិតេ ខេត្តេ អង្កុរា វិយ. ឧប្បជ្ជមានាបិ ច វដ្ដានុសារិមហាជនស្សេវ មទ្ទន្តា ផរន្តា ឆាទេន្តា អន្ធការំ ករោន្តា ន ឧប្បជ្ជន្តិ, មន្ទមន្ទា ឧប្បជ្ជន្តិ តនុកាការា ហុត្វា អព្ភបដលមិវ មក្ខិកាបត្តមិវ ច. តត្ថ កេចិ ថេរា ភណន្តិ ‘‘សកទាគាមិស្ស កិលេសា កិញ្ចាបិ ចិរេន ឧប្បជ្ជន្តិ, ពហលាវ ឧប្បជ្ជន្តិ. តថា ហិស្ស បុត្តា ច ធីតរោ ច ទិស្សន្តី’’តិ. ឯតំ បន អប្បមាណំ. បុត្តធីតរោ ហិ អង្គបច្ចង្គបរាមសនមត្តេនបិ ហោន្តីតិ. ទ្វីហិយេវ ការណេហិស្ស កិលេសានំ តនុត្តំ វេទិតព្ពំ អធិច្ចុប្បត្តិយា ច បរិយុដ្ឋានមន្ទតាយ ចាតិ.

ហេដ្ឋាភាគិយានន្តិ ឯត្ថ ហេដ្ឋាតិ មហគ្គតភូមិតោ ហេដ្ឋា, កាមភូមិយន្តិ អត្ថោ. តេសំ បច្ចយភាវេន ហេដ្ឋាភាគស្ស ហិតាតិ ហេដ្ឋាភាគិយា, តេសំ ហេដ្ឋាភាគិយានំ, ហេដ្ឋាភាគស្ស កាមភវស្ស បច្ចយភាវេន គហិតានន្តិ អត្ថោ. សំយោជេន្តិ ពន្ធន្តិ ខន្ធគតិភវាទីហិ ខន្ធគតិភវាទយោ, កម្មំ វា ផលេនាតិ សំយោជនានីតិ អាហ ‘‘សំយោជនានន្តិ ពន្ធនាន’’ន្តិ. អសមុច្ឆិន្នរាគាទិកស្ស ហិ ឯតរហិ ខន្ធាទីនំ អាយតិំ ខន្ធាទីហិ សម្ពន្ធោ, សមុច្ឆិន្នរាគាទិកស្ស បន តំ នត្ថិ, កតានម្បិ កម្មានំ អសមត្ថភាវាបត្តិតោ រាគាទីនំ អន្វយតោ ព្យតិរេកតោ ច សំយោជនដ្ឋោ សិទ្ធោ. បរិក្ខយេនាតិ សមុច្ឆេទេន.

ឱបបាតិកោតិ ឧបបាតិកយោនិកោ ឧបបតនេ សាធុការី. សេសយោនិបដិក្ខេបវចនមេតំ. តេន គព្ភវាសទុក្ខាភាវមាហ. តត្ថ បរិនិព្ពាយីតិ ឥមិនា សេសទុក្ខាភាវំ. តត្ថ បរិនិព្ពាយិតា ចស្ស កាមលោកេ ខន្ធពីជស្ស អបុនាគមនវសេនេវាតិ ទស្សេតុំ ‘‘អនាវត្តិធម្មោ’’តិ វុត្តំ. ឧបរិយេវាតិ ព្រហ្មលោកេយេវ. អនាវត្តិធម្មោតិ តតោ ព្រហ្មលោកា បុនប្បុនំ បដិសន្ធិវសេន ន អាវត្តនធម្មោ. តេនាហ ‘‘យោនិគតិវសេន អនាគមនធម្មោ’’តិ.

បទេសំ បទេសការី អារាធេតីតិ សីលក្ខន្ធាទីនំ បារិបូរិយា ឯកទេសភូតំ ហេដ្ឋិមមគ្គត្តយំ បទេសោ, តំ ករោន្តោ បទេសំ ឯកទេសភូតំ ហេដ្ឋិមំ ផលត្តយមេវ អារាធេតិ, និប្ផាទេតីតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘បទេសការី បុគ្គលោ នាម សោតាបន្នោ’’តិអាទិ. បរិបូរំ បរិបូរការីតិ សីលក្ខន្ធាទីហិ សទ្ធិន្ទ្រិយាទីហិ ច បរិតោ បូរណេន បរិបូរសង្ខាតំ អរហត្តមគ្គំ ករោន្តោ និព្ពត្តេន្តោ បរិបូរំ អរហត្តផលំ អារាធេតិ, និប្ផាទេតីតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘បរិបូរការី នាម អរហា’’តិអាទិ.

បឋមសិក្ខាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧-១០. ទុតិយសិក្ខាសុត្តាទិវណ្ណនា

៨៨-៩១. សត្តមេ កុលា កុលំ គមនកោតិ កុលតោ កុលំ គច្ឆន្តោ. ទ្វេ វា តយោ វា ភវេតិ ទេវមនុស្សវសេន ទ្វេ វា តយោ វា ភវេ. មិស្សកភវវសេន ហេតំ វុត្តំ. ទេសនាមត្តមេវ ចេតំ ‘‘ទ្វេ វា តីណិ វា’’តិ. យាវ ឆដ្ឋភវា សំសរន្តោបិ កោលំកោលោវ ហោតិ. តេនេវាហ ‘‘អយញ្ហិ ទ្វេ វា ភវេ…បេ… ឯវមេត្ថ វិកប្បោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ. ឧឡារកុលវចនោ វា ឯត្ថ កុលសទ្ទោ, កុលតោ កុលំ គច្ឆតីតិ កោលំកោលោ. សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយតោ បដ្ឋាយ ហិ នីចកុលេ ឧប្បត្តិ នាម នត្ថិ, មហាភោគកុលេសុ ឯវ និព្ពត្តតីតិ អត្ថោ. កេវលោ ហិ កុលសទ្ទោ មហាកុលមេវ វទតិ ‘‘កុលបុត្តោ’’តិអាទីសុ វិយ. ឯកពីជីតិ ឯត្ថ ខន្ធពីជំ នាម កថិតំ, ខន្ធពីជន្តិ ច បដិសន្ធិវិញ្ញាណំ វុច្ចតិ. យស្ស ហិ សោតាបន្នស្ស ឯកំ ខន្ធពីជំ អត្ថិ, ឯកំ ភវគ្គហណំ, សោ ឯកពីជី នាម. តេនាហ ‘‘ឯកស្សេវ ភវស្ស ពីជំ ឯតស្ស អត្ថីតិ ឯកពីជី’’តិ. ‘‘មានុសកំ ភវ’’ន្តិ ឥទំ បនេត្ថ ទេសនាមត្តមេវ, ‘‘ទេវភវំ និព្ពត្តេតី’’តិបិ បន វត្តុំ វដ្ដតិយេវ.

ឧទ្ធំវាហិភាវេន ឧទ្ធមស្ស តណ្ហាសោតំ វដ្ដសោតំ វាតិ ឧទ្ធំសោតោ, ឧទ្ធំ វា គន្ត្វា បដិលភិតព្ពតោ ឧទ្ធមស្ស មគ្គសោតន្តិ ឧទ្ធំសោតោ. បដិសន្ធិវសេន អកនិដ្ឋភវំ គច្ឆតីតិ អកនិដ្ឋគាមី. យត្ថ កត្ថចីតិ អវិហាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ. សប្បយោគេនាតិ វិបស្សនាញាណាភិសង្ខារសង្ខាតេន បយោគេន សហ, មហតា វិបស្សនាបយោគេនាតិ អត្ថោ. ឧបហច្ចាតិ ឯតស្ស ឧបគន្ត្វាតិ អត្ថោ. តេន វេមជ្ឈាតិក្កមោ កាលកិរិយាបគមនញ្ច សង្គហិតំ ហោតិ, តស្មា អាយុវេមជ្ឈំ អតិក្កមិត្វា បរិនិព្ពាយន្តោ ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី នាម ហោតីតិ អាហ ‘‘យោ បន កប្បសហស្សាយុកេសុ អវិហេសូ’’តិអាទិ. សោ តិវិធោ ហោតីតិ ញាណស្ស តិក្ខមជ្ឈមុទុភាវេន តិវិធោ ហោតិ. តេនាហ ‘‘កប្បសហស្សាយុកេសូ’’តិអាទិ.

សទ្ធាធុរេន អភិនិវិសិត្វាតិ ‘‘សចេ សទ្ធាយ សក្កា និព្ពត្តេតុំ, និព្ពត្តេស្សាមិ លោកុត្តរមគ្គ’’ន្តិ ឯវំ សទ្ធាធុរវសេន អភិនិវិសិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា. បញ្ញាធុរេន អភិនិវិដ្ឋោតិ ‘‘សចេ បញ្ញាយ សក្កា, និព្ពត្តេស្សាមិ លោកុត្តរមគ្គ’’ន្តិ ឯវំ បញ្ញាធុរំ កត្វា អភិនិវិដ្ឋោ. យថាវុត្តមេវ អដ្ឋវិធត្តំ កោលំកោលសត្តក្ខត្តុបរមេសុ អតិទិសន្តោ ‘‘តថា កោលំកោលា សត្តក្ខត្តុបរមា ចា’’តិ អាហ. វុត្តនយេនេវ អដ្ឋ កោលំកោលា, អដ្ឋ សត្តក្ខត្តុបរមាតិ វុត្តំ ហោតិ.

តត្ថ សត្តក្ខត្តុំ បរមា ភវូបបត្តិ អត្តភាវគ្គហណំ អស្ស, តតោ បរំ អដ្ឋមំ ភវំ នាទិយតីតិ សត្តក្ខត្តុបរមោ. ភគវតា គហិតនាមវសេនេវ ចេតានិ អរិយាយ ជាតិយា ជាតានំ តេសំ នាមានិ ជាតានិ កុមារានំ មាតាបិតូហិ គហិតនាមានិ វិយ. ឯត្តកញ្ហិ ឋានំ គតោ ឯកពីជី នាម ហោតិ, ឯត្តកំ កោលំកោលោ, ឯត្តកំ សត្តក្ខត្តុបរមោតិ ភគវតា ឯតេសំ នាមំ គហិតំ. និយមតោ បន អយំ ឯកពីជី, អយំ កោលំកោលោ, អយំ សត្តក្ខត្តុបរមោតិ នត្ថិ. កោ បន នេសំ ឯតំ បភេទំ និយមេតីតិ? កេចិ តាវ ថេរា ‘‘បុព្ពហេតុ និយមេតី’’តិ វទន្តិ, កេចិ បឋមមគ្គោ, កេចិ ឧបរិ តយោ មគ្គា, កេចិ តិណ្ណំ មគ្គានំ វិបស្សនាតិ.

តត្ថ ‘‘បុព្ពហេតុ និយមេតី’’តិ វាទេ បឋមមគ្គស្ស ឧបនិស្សយោ កតោ នាម ហោតិ, ‘‘ឧបរិ តយោ មគ្គា និរុបនិស្សយា ឧប្បន្នា’’តិ វចនំ អាបជ្ជតិ. ‘‘បឋមមគ្គោ និយមេហី’’តិ វាទេ ឧបរិ តិណ្ណំ មគ្គានំ និរត្ថកតា អាបជ្ជតិ. ‘‘ឧបរិ តយោ មគ្គា និយមេន្តី’’តិ វាទេ បឋមមគ្គេ អនុប្បន្នេយេវ ឧបរិ តយោ មគ្គា ឧប្បន្នាតិ អាបជ្ជតីតិ. ‘‘តិណ្ណំ មគ្គានំ វិបស្សនា និយមេតី’’តិ វាទោ បន យុជ្ជតិ. សចេ ហិ ឧបរិ តិណ្ណំ មគ្គានំ វិបស្សនា ពលវតី ហោតិ, ឯកពីជី នាម ហោតិ, តតោ មន្ទតរាយ កោលំកោលោ, តតោ មន្ទតរាយ សត្តក្ខត្តុបរមោតិ.

ឯកច្ចោ ហិ សោតាបន្នោ វដ្ដជ្ឈាសយោ ហោតិ វដ្ដាភិរតោ, បុនប្បុនំ វដ្ដស្មិំយេវ ចរតិ សន្ទិស្សតិ. អនាថបិណ្ឌិកោ សេដ្ឋិ, វិសាខា ឧបាសិកា, ចូឡរថមហារថា ទេវបុត្តា, អនេកវណ្ណោ ទេវបុត្តោ, សក្កោ ទេវរាជា, នាគទត្តោ ទេវបុត្តោតិ ឥមេ ហិ ឯត្តកា ជនា វដ្ដជ្ឈាសយា វដ្ដាភិរតា អាទិតោ បដ្ឋាយ ឆ ទេវលោកេ សោធេត្វា អកនិដ្ឋេ ឋត្វា បរិនិព្ពាយិស្សន្តិ, ឥមេ ឥធ ន គហិតា. ន កេវលញ្ចិមេវ, យោបិ មនុស្សេសុយេវ សត្តក្ខត្តុំ សំសរិត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ, យោបិ ទេវលោកេ និព្ពត្តោ ទេវេសុយេវ សត្តក្ខត្តុំ អបរាបរំ សំសរិត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ. ឥមេបិ ឥធ ន គហិតា, កាលេន ទេវេ, កាលេន មនុស្សេ សំសរិត្វា បន អរហត្តំ បាបុណន្តោវ ឥធ គហិតោ, តស្មា ‘‘សត្តក្ខត្តុបរមោ’’តិ ឥទំ ឥធដ្ឋកវោកិណ្ណភវូបបត្តិកសុក្ខវិបស្សកស្ស នាមំ កថិតន្តិ វេទិតព្ពំ.

‘‘សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា’’តិ (បុ. ប. ៣៤) វចនតោ បញ្ចសុ សកទាគាមីសុ ចត្តារោ វជ្ជេត្វា ឯកោវ គហិតោ. ឯកច្ចោ ហិ ឥធ សកទាគាមិផលំ បត្វា ឥធេវ បរិនិព្ពាយតិ, ឯកច្ចោ ឥធ បត្វា ទេវលោកេ បរិនិព្ពាយតិ, ឯកច្ចោ ទេវលោកេ បត្វា តត្ថេវ បរិនិព្ពាយតិ, ឯកច្ចោ ទេវលោកេ បត្វា ឥធូបបជ្ជិត្វា បរិនិព្ពាយតិ. ឥមេ ចត្តារោបិ ឥធ ន គហិតា. យោ បន ឥធ បត្វា ទេវលោកេ យាវតាយុកំ វសិត្វា បុន ឥធូបបជ្ជិត្វា បរិនិព្ពាយិស្សតិ, អយំ ឯកោវ ឥធ គហិតោតិ វេទិតព្ពោ.

ឥទានិ តស្ស បភេទំ ទស្សេន្តោ ‘‘តីសុ បន វិមោក្ខេសូ’’តិអាទិមាហ. ឥមស្ស បន សកទាគាមិនោ ឯកពីជិនា សទ្ធិំ កិំ នានាករណន្តិ? ឯកពីជិស្ស ឯកាវ បដិសន្ធិ, សកទាគាមិស្ស ទ្វេ បដិសន្ធិយោ, ឥទំ តេសំ នានាករណំ. សុញ្ញតវិមោក្ខេន វិមុត្តខីណាសវោ បដិបទាវសេន ចតុព្ពិធោ ហោតិ, តថា អនិមិត្តអប្បណិហិតវិមោក្ខេហីតិ ឯវំ ទ្វាទស អរហន្តា ហោន្តីតិ អាហ ‘‘យថា បន សកទាគាមិនោ, តថេវ អរហន្តោ ទ្វាទស វេទិតព្ពា’’តិ. អដ្ឋមនវមទសមានិ ឧត្តានត្ថានេវ.

ទុតិយសិក្ខាសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១១. សង្កវាសុត្តវណ្ណនា

៩២. ឯកាទសមេ វិហារបដិពទ្ធនវកម្មាទិភារំ ហរតិ បវត្តេតីតិ ភារហារោ. តេនេវាហ ‘‘នវេ អាវាសេ សមុដ្ឋាបេតិ, បុរាណេ បដិជគ្គតី’’តិ. សិក្ខិតព្ពតោ សិក្ខា, បជ្ជិតព្ពតោ, បជ្ជន្តិ ឯតេហីតិ វា បទានិ, សិក្ខាយេវ បទានិ សិក្ខាបទានីតិ អាហ ‘‘សិក្ខាសង្ខាតេហិ បទេហី’’តិ. ទស្សេតីតិ បច្ចក្ខតោ ទស្សេតិ, ហត្ថាមលកំ វិយ បាកដេ វិភូតេ កត្វា វិភាវេតិ. គណ្ហាបេតីតិ តេ ធម្មេ មនសា អនុបក្ខិតេ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធេ ការេន្តោ ឧគ្គណ្ហាបេតិ. សមុស្សាហេតីតិ សមាធិម្ហិ ឧស្សាហំ ជនេតិ. បដិលទ្ធគុណេហីតិ តាយ ទេសនាយ តន្និស្សយបច្ចត្តបុរិសការេន ច តេសំ បដិវិទ្ធគុណេហិ. វោទាបេតីតិ តេសំ ចិត្តសន្តានំ អស្សទ្ធិយាទិកិលេសមលាបគមនេន បភស្សរំ ករោតិ. សណ្ហំ សណ្ហំ កថេតីតិ អតិវិយ សុខុមំ កត្វា កថេតិ.

អច្ចយនំ សាធុមរិយាទំ មទ្ទិត្វា វីតិក្កមនំ អច្ចយោតិ អាហ ‘‘អបរាធោ’’តិ. អច្ចេតិ អតិក្កមតិ ឯតេនាតិ វា អច្ចយោ, វីតិក្កមស្ស បវត្តនកោ អកុសលធម្មោ. សោ ឯវ អបរជ្ឈតិ ឯតេនាតិ អបរាធោ. សោ ហិ អបរជ្ឈន្តំ បុរិសំ អធិភវិត្វា បវត្តតិ. តេនាហ ‘‘អតិក្កម្ម អធិភវិត្វា បវត្តោ’’តិ. បដិគ្គណ្ហាតូតិ អធិវាសនវសេន សម្បដិច្ឆតូតិ អត្ថោតិ អាហ ‘‘ខមតូ’’តិ. សទេវកេន លោកេន និស្សរណន្តិ អរណីយតោ អរិយោ, តថាគតោតិ អាហ ‘‘អរិយស្ស វិនយេតិ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ សាសនេ’’តិ. បុគ្គលាធិដ្ឋានំ ករោន្តោតិ កាមំ ‘‘វុទ្ធិ ហេសា’’តិ ធម្មាធិដ្ឋានវសេន វាក្យំ អារទ្ធំ, តថាបិ ទេសនំ បន បុគ្គលាធិដ្ឋានំ ករោន្តោ ‘‘សំវរំ អាបជ្ជតី’’តិ អាហាតិ យោជនា.

សង្កវាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សមណវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.