(៨) ៣. អានន្ទវគ្គោ

១. ឆន្នសុត្តវណ្ណនា

៧២. តតិយស្ស បឋមេ ឆន្នបរិព្ពាជកោតិ ន នគ្គបរិព្ពាជកោ. ពាហិរកសមយំ លុញ្ចិត្វា ហរន្តោតិ ពាហិរកានំ សមយំ និសេធេត្វា អាបន្នោ.

បញ្ញាចក្ខុស្ស វិពន្ធនតោ អន្ធំ ករោតីតិ អន្ធករណោតិ អាហ ‘‘យស្ស រាគោ ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទិ. អចក្ខុករណោតិ អសមត្ថសមាសោយំ ‘‘អសូរិយបស្សានិ មុខានី’’តិអាទីសុ វិយាតិ អាហ ‘‘បញ្ញាចក្ខុំ ន ករោតីតិ អចក្ខុករណោ’’តិ. បញ្ញានិរោធិកោតិ អនុប្បន្នាយ លោកិយលោកុត្តរាយ បញ្ញាយ ឧប្បជ្ជិតុំ ន ទេតិ, លោកិយបញ្ញំ បន អដ្ឋសមាបត្តិបញ្ចាភិញ្ញាវសេន ឧប្បន្នម្បិ សមុច្ឆិន្ទិត្វា ខិបតីតិ បញ្ញានិរោធិកោតិ ឯវម្បេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. អនុប្បន្នានុប្បាទឧប្បន្នបរិហានិនិមិត្តតាយ ហិ បញ្ញំ និរោធេតីតិ បញ្ញានិរោធិកោ. វិហនតិ វិពាធតីតិ វិឃាតោ, ទុក្ខន្តិ អាហ ‘‘ទុក្ខសង្ខាតស្ស វិឃាតស្សា’’តិ. កិលេសនិព្ពានន្តិ ឥមិនា អសង្ខតនិព្ពានមេវ វទតិ. អសង្ខតញ្ហិ និព្ពានំ នាម, តំ បច្ចក្ខំ កាតុំ ន ទេតីតិ អនិព្ពានសំវត្តនិកោ. លោកុត្តរមិស្សកោ កថិតោ បុព្ពភាគិយស្សបិ អរិយមគ្គស្ស កថិតត្តា.

ឆន្នសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. អាជីវកសុត្តវណ្ណនា

៧៣. ទុតិយេ ន អញ្ញាតុកាមោតិ ន អាជានិតុកាមោយេវាតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘បរិគ្គណ្ហនត្ថំ បន អាគតោ’’តិ, បញ្ញាយ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ឧបបរិក្ខិត្វា គណ្ហនត្ថន្តិ អត្ថោ. ការណាបទេសោតិ ការណនិទ្ទេសោ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

អាជីវកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. មហានាមសក្កសុត្តវណ្ណនា

៧៤. តតិយេ គិលានស្ស ភាវោ គេលញ្ញន្តិ អាហ ‘‘គិលានភាវតោ’’តិ. ទីបេតីតិ ទេសនាក្កមេនេវ បញ្ញាបេតិ. បឋមញ្ហិ សេខសីលសមាធិបញ្ញាយោ វត្វា បច្ឆា អសេខសីលាទីនិ វទន្តោ ឥមមត្ថំ ទីបេតិ.

មហានាមសក្កសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. និគណ្ឋសុត្តវណ្ណនា

៧៥. ចតុត្ថេ ហំសវដ្ដកច្ឆន្នេនាតិ ហំសវដ្ដកបរិច្ឆន្នេន, ហំសមណ្ឌលាការេនាតិ អត្ថោ. នត្ថិ ឯតស្ស បរិសេសន្តិ អបរិសេសំ. តេនាហ ‘‘អប្បមត្តកម្បិ អសេសេត្វា’’តិ. អបរិសេសធម្មជាននតោ វា អបរិសេសសង្ខាតំ ញាណទស្សនំ បដិជានាតីតិ ឯវម្បេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. សតតន្តិ និច្ចំ. សមិតន្តិ តស្សេវ វេវចនន្តិ អាហ ‘‘សតតំ សមិតន្តិ សព្ពកាលំ និរន្តរ’’ន្តិ. អថ វា និច្ចដ្ឋេន សតត-សទ្ទេន អភិណ្ហប្បវត្តិ ជោតិតា សិយាតិ ‘‘សមិត’’ន្តិ វុត្តំ. តេន និរន្តរប្បវត្តិំ ទស្សេតីតិ អាហ ‘‘សព្ពកាលំ និរន្តរ’’ន្តិ.

វិសុទ្ធិសម្បាបនត្ថាយាតិ រាគាទីហិ មលេហិ អភិជ្ឈាវិសមលោភាទីហិ ច ឧបក្កិលិដ្ឋចិត្តានំ សត្តានំ វិសុទ្ធិបាបនត្ថាយ. សមតិក្កមនត្ថាយាតិ សោកស្ស ច បរិទេវស្ស ច បហានត្ថាយ. អត្ថំ គមនត្ថាយាតិ កាយិកទុក្ខស្ស ច ចេតសិកទោមនស្សស្ស ចាតិ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ អត្ថង្គមនាយ, និរោធាយាតិ អត្ថោ. ញាយតិ និច្ឆយេន កមតិ និព្ពានំ. តំ វា ញាយតិ បដិវិជ្ឈតិ ឯតេនាតិ ញាយោ, អរិយមគ្គោតិ អាហ ‘‘មគ្គស្ស អធិគមនត្ថាយា’’តិ. អបច្ចយនិព្ពានស្ស សច្ឆិករណត្ថាយាតិ បច្ចយរហិតត្តា អបច្ចយស្ស អសង្ខតស្ស តណ្ហាវានវិរហិតត្តា និព្ពានន្តិ លទ្ធនាមស្ស អមតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ, អត្តបច្ចក្ខតាយាតិ វុត្តំ ហោតិ. ផុសិត្វា ផុសិត្វាតិ បត្វា បត្វា. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

និគណ្ឋសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. និវេសកសុត្តវណ្ណនា

៧៦. បញ្ចមេ កិច្ចករណីយេសុ សហភាវដ្ឋេន អមា ហោន្តីតិ អមច្ចា. ‘‘អយំ អជ្ឈត្តិកោ’’តិ ឯវំ ជានន្តិ, ញាយន្តិ វាតិ ញាតី. សស្សុសសុរបក្ខិកាតិ សស្សុសសុរា ច តប្បក្ខិកោ ច សស្សុសសុរបក្ខិកា. លោហិតេន សម្ពទ្ធាតិ សាលោហិតា. បិតុបក្ខិកា វា ញាតី, មាតុបក្ខិកា សាលោហិតា. មាតុបិតុបក្ខិកា វា ញាតី, សស្សុសសុរបក្ខិកា សាលោហិតា. អវេច្ច រតនស្ស គុណេ យាថាវតោ ញត្វា បសាទោ អវេច្ចប្បសាទោ. សោ បន យស្មា មគ្គេនាគតត្តា កេនចិ អកម្បនីយោ ច អប្បធំសិយោ ច ហោតិ, តស្មា ឯវំ វុត្តំ ‘‘អចលប្បសាទោ’’តិ. ភាវញ្ញថត្តន្តិ សភាវស្ស អញ្ញថត្តំ.

វីសតិយា កោដ្ឋាសេសូតិ កេសាទិមត្ថលុង្គបរិយន្តេសុ. ទ្វាទសសុ កោដ្ឋាសេសូតិ បិត្តាទិមុត្តបរិយន្តេសុ. ចតូសុ កោដ្ឋាសេសូតិ ‘‘យេន ច សន្តប្បតិ, យេន ច ជីរីយតិ, យេន ច បរិទយ្ហតិ, យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆតី’’តិ (ម. និ. ១.៣០៤) ឯវំ វុត្តេសុ ចតូសុ កោដ្ឋាសេសុ. ឆសុ កោដ្ឋាសេសូតិ ‘‘ឧទ្ធង្គមា វាតា, អធោគមា វាតា, កុច្ឆិសយា វាតា, កោដ្ឋាសយា វាតា, អង្គមង្គានុសារិនោ វាតា, អស្សាសោ បស្សាសោ’’តិ (ម. និ. ២.៣០៥) ឯវំ វុត្តេសុ ឆសុ កោដ្ឋាសេសុ. វិត្ថម្ភនំ សេសភូតត្តយសន្ថម្ភិតតាបាទនំ, ‘‘ឧបកីឡន’’ន្តិ ឯកេ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

និវេសកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦-៧. បឋមភវសុត្តាទិវណ្ណនា

៧៧-៧៨. ឆដ្ឋេ អភិសង្ខារវិញ្ញាណន្តិ កម្មសហជាតំ វិញ្ញាណំ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ. សត្តមេ នត្ថិ វត្តព្ពំ.

បឋមភវសុត្តាទិវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៨. សីលព្ពតសុត្តវណ្ណនា

៧៩. អដ្ឋមេ ទុក្ករការិកានុយោគោតិ ទុក្ករកិរិយាយ អនុយោគោ. ឧបដ្ឋានេន សារន្តិ ឧបដ្ឋានាការេន សារំ. ‘‘ឥទំ វរ’’ន្តិអាទិនា ឧបដ្ឋានាការំ វិភាវេតិ. ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ សត្ថារា បុច្ឆិតេ បញ្ហេ.

សីលព្ពតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៩. គន្ធជាតសុត្តវណ្ណនា

៨០. នវមេ មូលេ, មូលស្ស វា គន្ធោ មូលគន្ធោតិ អាហ ‘‘មូលវត្ថុកោ គន្ធោ’’តិ. មូលំ វត្ថុ ឯតស្សាតិ មូលវត្ថុកោ. ឥទានិ មូលំ គន្ធយោគតោ គន្ធោតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘គន្ធសម្បន្នំ វា មូលមេវ មូលគន្ធោ’’តិ អាហ. បច្ឆិមោយេវេត្ថ អត្ថវិកប្បោ យុត្តតរោតិ ទស្សេតុំ ‘‘តស្ស ហិ គន្ធោ’’តិអាទិមាហ. វស្សិកបុប្ផាទីនន្តិ សុមនបុប្ផាទីនំ.

គន្ធជាតសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

១០. ចូឡនិកាសុត្តវណ្ណនា

៨១. ទសមេ អរុណវតិសុត្តន្តអដ្ឋុប្បត្តិយន្តិ ‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, រាជា អហោសិ អរុណវា នាម. រញ្ញោ ខោ បន, ភិក្ខវេ, អរុណវតោ អរុណវតី នាម រាជធានី អហោសិ. អរុណវតិំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, រាជធានិំ សិខី ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឧបនិស្សាយ វិហាសិ. សិខិស្ស ខោ បន, ភិក្ខវេ, ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស អភិភូសម្ភវំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ អគ្គំ ភទ្ទយុគំ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សិខី ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អភិភុំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសី’’តិអាទិនា ព្រហ្មសំយុត្តេ (សំ. និ. ១.១៨៥) អាគតស្ស អរុណវតិសុត្តន្តស្ស អដ្ឋុប្បត្តិយំ. អតិប្បគោតិ អតិវិយ បគោ, អតិវិយ បាតោតិ អត្ថោ, ន តាវ កុលេសុ ភត្តំ និដ្ឋាតីតិ វុត្តំ ហោតិ.

ឧជ្ឈាយន្តីតិ អវឈាយន្តិ, ហេដ្ឋា កត្វា ចិន្តេន្តិ, លាមកតោ ចិន្តេន្តិ. អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ កត្វាតិ ‘‘បកតិវណ្ណំ វិជហិត្វា នាគវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, សុបណ្ណវណ្ណំ វា ទស្សេតី’’តិអាទិនា (បដិ. ម. ៣.១៣) នយេន អាគតំ អនេកប្បការំ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ កត្វា. សហស្សិលោកធាតុន្តិ ចក្កវាឡសហស្សំ. គាថាទ្វយំ អភាសីតិ ថេរោ កិរ ‘‘កថំ ទេសិតា ខោ ធម្មទេសនា សព្ពេសំ បិយា មនាបា’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘សព្ពេបិ បាសណ្ឌា សព្ពេ ទេវមនុស្សា អត្តនោ អត្តនោ សមយេ បុរិសការំ វណ្ណយន្តិ, វីរិយស្ស អវណ្ណវាទី នាម នត្ថិ, វីរិយប្បដិសំយុត្តំ កត្វា ទេសេស្សាមិ. ឯវមស្ស ធម្មទេសនា សព្ពេសំ បិយា ភវិស្សតិ មនាបា’’តិ ញត្វា តីសុ បិដកេសុ វិចិនិត្វា ‘‘អារម្ភថ និក្កមថា’’តិ (សំ. និ. ១.១៨៦) ឥទំ គាថាទ្វយំ អភាសិ.

កិំ អាលោកោ អយន្តិ កស្ស នុ ខោ អយំ អាលោកោតិ. វិចិនន្តានន្តិ ចិន្តេន្តានំ. សព្ពេតិ លោកធាតុយំ សព្ពេ ទេវា ច មនុស្សា ច. ឱសដាយ បរិសាយាតិ ធម្មស្សវនត្ថំ សមោសដាយ បរិមិតបរិច្ឆិន្នាយ បរិសាយ. អត្ថោបិ នេសំ បាកដោ អហោសីតិ ន កេវលំ តេ សទ្ទមេវ អស្សោសុំ, អថ ខោ អត្ថោបិ តេសំ បកតិសវនូបចារេ វិយ បាកដោ អហោសិ. តេន សហស្សំ លោកធាតុំ វិញ្ញាបេតីតិ អធិប្បាយោ.

បរិហរន្តីតិ សិនេរុំ ទក្ខិណតោ កត្វា បរិវត្តេន្តិ. វិរោចមានាតិ អត្តនោ ជុតិយា ទិព្ពមានា, សោភមានា វា. តាវ សហស្សធា លោកោតិ យត្តកោ ចន្ទិមសូរិយេហិ ឱភាសិយមានោ លោកធាតុសង្ខាតោ ឯកេកោ លោកោ, តត្តកេន បមាណេន សហស្សធា លោកោ, ឥមិនា ចក្កវាឡេន សទ្ធិំ ចក្កវាឡសហស្សន្តិ អត្ថោ. កស្មា បនេសា អានីតាតិ ឯសា ចូឡនិកា លោកធាតុ កស្មា ភគវតា អានីតា, ទេសិតាតិ អត្ថោ. មជ្ឈិមិកាយ លោកធាតុយា បរិច្ឆេទទស្សនត្ថន្តិ ទ្វិសហស្សិលោកធាតុយា បរិមាណទស្សនត្ថំ.

សហស្សិលោកធាតុយា សហស្សី ទ្វិសហស្សិលោកធាតុ, សា ចក្កវាឡគណនាយ ទសសតសហស្សចក្កវាឡបរិមាណា. តេនាហ ‘‘សហស្សចក្កវាឡានិ សហស្សភាគេន គណេត្វា’’តិអាទិ. កម្បនទេវតូបសង្កមនាទិនា ជាតចក្កវាឡេន សហ យោគក្ខេមំ ឋានំ ជាតិក្ខេត្តំ. តត្តកាយ ឯវ ជាតិក្ខេត្តភាវោ ធម្មតាវសេនេវ វេទិតព្ពោ, ‘‘បរិគ្គហវសេនា’’តិ កេចិ. សព្ពេសម្បិ ពុទ្ធានំ ឯវំ ជាតិក្ខេត្តំ តន្និវាសីនំយេវ ច ទេវតានំ ធម្មាភិសមយោតិ វទន្តិ. បដិសន្ធិគ្គហណាទីនំ សត្តន្នំយេវ គហណំ និទស្សនមត្តំ មហាភិនីហារាទិកាលេបិ តស្ស បកម្បនស្ស លព្ភនតោ.

សហស្សំ សហស្សធា កត្វា គណិតំ មជ្ឈិមិកន្តិអាទិនា មជ្ឈិមិកាយ លោកធាតុយា សហស្សំ តិសហស្សិលោកធាតុ, សាយេវ ច មហាសហស្សិលោកធាតូតិ ទស្សេតិ. សរសេនេវ អាណាបវត្តនំ អាណាក្ខេត្តំ, យំ ឯកជ្ឈំ សំវដ្ដតិ វិវដ្ដតិ ច. អាណា ផរតីតិ តន្និវាសិទេវតានំ សិរសា សម្បដិច្ឆនេន វត្តតិ, តញ្ច ខោ កេវលំ ពុទ្ធានុភាវេនេវ, អធិប្បាយវសេន ច បន ‘‘យាវតា បន អាកង្ខេយ្យា’’តិ (អ. និ. ៣.៨១) វចនតោ ពុទ្ធានំ អវិសយោ នាម នត្ថិ, វិសយក្ខេត្តស្ស បមាណបរិច្ឆេទោ នាម នត្ថិ. វិសមោតិ សូរិយុគ្គមនាទីនំ វិសមភាវតោ វិសមោ. តេនេវាហ ‘‘ឯកស្មិំ ឋានេ សូរិយោ ឧគ្គតោ ហោតី’’តិអាទិ. សេសមេត្ថ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ចូឡនិកាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អានន្ទវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.