១០. មោនេយ្យសុត្តវណ្ណនា

១២៣. ទសមេ មុនិនោ ភាវា មោនេយ្យានិ, យេហិ ធម្មេហិ ឧភយហិតមុននតោ មុនិ នាម ហោតិ, តេ មុនិភាវករា មោនេយ្យា បដិបទា ធម្មា ឯវ វុត្តា. មុនិនោ វា ឯតានិ មោនេយ្យានិ, យថាវុត្តធម្មា ឯវ. តត្ថ យស្មា កាយេន អកត្តព្ពស្ស អករណំ, កត្តព្ពស្ស ច ករណំ, ‘‘អត្ថិ ឥមស្មិំ កាយេ កេសា’’តិអាទិនា (ទី. និ. ២.៣៧៧; ម. និ. ១.១១០; សំ. និ. ៤.១២៧; ខុ. បា. ៣.ទ្វត្តិំសាការ) កាយសង្ខាតស្ស អារម្មណស្ស ជាននំ, កាយស្ស ច សមុទយតោ អត្ថង្គមតោ អស្សាទតោ អាទីនវតោ និស្សរណតោ ច យាថាវតោ បរិជាននតា, តថា បរិជាននវសេន បន បវត្តោ វិបស្សនាមគ្គោ, តេន ច កាយេ ឆន្ទរាគស្ស បជហនំ, កាយសង្ខារំ និរោធេត្វា បត្តព្ពសមាបត្តិ វា, សព្ពេ ឯតេ កាយមុខេន បវត្តា មោនេយ្យប្បដិបទា ធម្មា កាយមោនេយ្យំ នាម. តស្មា តមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘កតមំ កាយមោនេយ្យំ? តិវិធកាយទុច្ចរិតស្ស បហានំ កាយមោនេយ្យំ, តិវិធកាយសុចរិតម្បិ កាយមោនេយ្យ’’ន្តិអាទិនា (មហានិ. ១៤) បាឡិ អាគតា. ឥធាបិ តេនេវ បាឡិនយេន អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘តិវិធកាយទុច្ចរិតប្បហានំ កាយមោនេយ្យំ នាមា’’តិអាទិមាហ.

ឥទានិ ‘‘កតមំ វចីមោនេយ្យំ? ចតុព្ពិធវចីទុច្ចរិតស្ស បហានំ វចីមោនេយ្យំ, ចតុព្ពិធំ វចីសុចរិតំ, វាចារម្មណេ ញាណំ, វាចាបរិញ្ញា, បរិញ្ញាសហគតោ មគ្គោ, វាចាយ ឆន្ទរាគស្ស បហានំ, វចីសង្ខារនិរោធោ ទុតិយជ្ឈានសមាបត្តិ វចីមោនេយ្យ’’ន្តិ ឥមាយ បាឡិយា វុត្តមត្ថំ អតិទីបេន្តោ ‘‘វចីមោនេយ្យេបិ ឯសេវ នយោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ចោបនវាចញ្ចេវ សទ្ទវាចញ្ច អារព្ភ បវត្តា បញ្ញា វាចារម្មណេ ញាណំ. តស្សា វាចាយ សមុទយាទិតោ បរិជាននំ វាចាបរិញ្ញា.

‘‘កតមំ មនោមោនេយ្យំ? តិវិធមនោទុច្ចរិតស្ស បហានំ មនោមោនេយ្យំ, តិវិធំ មនោសុច្ចរិតំ, មនារម្មណេ ញាណំ, មនបរិញ្ញា, បរិញ្ញាសហគតោ មគ្គោ, មនស្មិំ ឆន្ទរាគស្ស បហានំ, ចិត្តសង្ខារនិរោធោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ មនោមោនេយ្យ’’ន្តិ ឥមាយ បាឡិយា អាគតនយេន អត្ថំ វិភាវេន្តោ ‘‘មនោមោនេយ្យេបិ ឥមិនាវ នយេន អត្ថំ ញត្វា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ច ឯកាសីតិវិធំ លោកិយចិត្តំ អារព្ភ បវត្តញាណំ មនារម្មណេ ញាណំ. តស្ស សមុទយាទិតោ បរិជាននំ មនបរិញ្ញាតិ អយំ វិសេសោ.

មោនេយ្យសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អាបាយិកវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.