២. បធានសុត្តវណ្ណនា

២. ទុតិយេ ឧភតោព្យូឡ្ហសង្គាមប្បវេសនសទិសន្តិ យុទ្ធត្ថាយ ឧភតោរាសិកតចតុរង្គិនិសេនាមជ្ឈប្បវេសនសទិសំ. ទានញ្ច យុទ្ធញ្ច សមានមាហូតិ ឯត្ថ កថំ បនីទមុភយំ សមានំ? ជីវិតវិនាសភីរុកោ ហិ យុជ្ឈិតុំ ន សក្កោតិ, ភោគក្ខយភីរុកោ ទានំ ទាតុំ ន សក្កោតិ. ‘‘ជីវិតញ្ច រក្ខិស្សាមិ, យុជ្ឈិស្សាមី’’តិ ហិ វទន្តោ ន យុជ្ឈតិ, ជីវិតេ បន អាលយំ វិស្សជ្ជេត្វា ‘‘ហត្ថបាទាទិច្ឆេទោ វា ហោតុ មរណំ វា, គណ្ហិស្សាមេតំ ឥស្សរិយ’’ន្តិ ឧស្សហន្តោវ យុជ្ឈតិ. ‘‘ភោគេ ច រក្ខិស្សាមិ, ទានញ្ច ទស្សាមី’’តិ វទន្តោបិ ន ទទាតិ, ភោគេសុ បន អាលយំ បិស្សជ្ជេត្វា ‘‘មហាទានំ ទស្សាមី’’តិ ឧស្សហន្តោវ ទេតិ. ឯវំ ទានញ្ច យុទ្ធញ្ច សមំ ហោតិ. កិញ្ច ភិយ្យោ – អប្បាបិ សន្តា ពហុកេ ជិនន្តិ, យថា ច យុទ្ធេ អប្បកាបិ វីរបុរិសា ពហុកេ ភីរុបុរិសេ ជិនន្តិ, ឯវំ សទ្ធាទិសម្បន្នោ អប្បកម្បិ ទានំ ទទន្តោ ពហុវិធំ លោភទោសឥស្សាមច្ឆរិយទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាទិភេទំ តប្បដិបក្ខំ អភិភវតិ, ពហុញ្ច ទានវិបាកំ អធិគច្ឆតិ. ឯវម្បិ ទានញ្ច យុទ្ធញ្ច សមានំ. តេនាហ ‘‘អប្បម្បិ ចេ សទ្ទហានោ ទទាតិ, តេនេវ សោ ហោតិ សុខី បរត្ថា’’តិ.

អគារស្ស ហិតំ កសិគោរក្ខាទិ អគារិយំ, តំ នត្ថិ ឯត្ថាតិ អនគារិយំ, បព្ពជ្ជាតិ អាហ ‘‘អគារស្ស…បេ… អនគារិយំ បព្ពជ្ជ’’ន្តិ. សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គត្ថាយាតិ ឯត្ថ ចត្តារោ ឧបធី – កាមុបធិ, ខន្ធុបធិ, កិលេសុបធិ, អភិសង្ខារុបធីតិ. កាមាបិ ហិ ‘‘យំ បញ្ច កាមគុណេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ កាមានំ អស្សាទោ’’តិ (អ. និ. ៩.៣៤) ឯវំ វុត្តស្ស សុខស្ស, តទស្សាទនិមិត្តស្ស វា ទុក្ខស្ស អធិដ្ឋានភាវតោ ឧបធីយតិ ឯត្ថ សុខន្តិ ឥមិនា វចនត្ថេន ‘‘ឧបធី’’តិ វុច្ចន្តិ. ខន្ធាបិ ខន្ធមូលកស្ស ទុក្ខស្ស អធិដ្ឋានភាវតោ, កិលេសាបិ អបាយទុក្ខស្ស អធិដ្ឋានភាវតោ, អភិសង្ខារាបិ ភវទុក្ខស្ស អធិដ្ឋានភាវតោ ‘‘ឧបធី’’តិ វុច្ចន្តិ. សព្ពេសំ ឧបធីនំ បដិនិស្សគ្គោ បហានំ ឯត្ថាតិ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គំ, និព្ពានំ. តេនាហ ‘‘សព្ពេសំ ខន្ធូបធិ…បេ… និព្ពានស្ស អត្ថាយា’’តិ.

បធានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.