លោកុត្តរវិបាកវណ្ណនា

មគ្គចិត្តស្ស វិយ ផលចិត្តស្ស មគ្គយោគតោ ភេទាភាវេន ‘‘ចតុមគ្គយោគតោ’’តិ អវត្វា ‘‘ចតុមគ្គសម្បយុត្តចិត្តផលត្តា’’តិ វុត្តំ, ចតូហិ អរិយមគ្គេហិ សម្បយុត្តកុសលចិត្តស្ស ផលត្តា ចតុព្ពិធសាមញ្ញផលសម្បយុត្តចិត្តភាវតោតិ អត្ថោ. សោតាបត្តិមគ្គស្ស ផលំ ចិត្តំ សោតាបត្តិមគ្គផលចិត្តំ. ឯវំ សេសេសុ. មគ្គវីថិយំ ទ្វិក្ខត្តុំ, តិក្ខត្តុំ វា ផលសមាបត្តិយា អបរិច្ឆិន្នបរិមាណំ បវត្តមានម្បិ ទ្វីស្វេវ ឋានេសុ បវត្តិយា ទុវិធមេវ ហោតីតិ អាហ ‘‘មគ្គវីថិផលសមាបត្តិវសេន បវត្តិតោ ទុវិធ’’ន្តិ.

៥០-១. មគ្គស្សានន្តរេ ផលេ លព្ភន្តិ មគ្គាគមនតោតិ អធិប្បាយោ. មគ្គោ ហិ អាគមនតោ ‘‘សុញ្ញតោ’’តិ លទ្ធនាមោ សគុណាលម្ពណវសេន អនិមិត្តអប្បណិហិតនាមម្បិ លភតីតិ ផលស្ស នាមត្តយម្បិ ទេតិ, តថា អាគមនតោ អប្បណិហិតោ មគ្គោ សគុណារម្មណវសេន អនិមិត្តសុញ្ញតអប្បណិហិតនាមកោតិ ផលស្ស នាមត្តយម្បិ ទេតិ. ឯវញ្ច កត្វា អភិធម្មេ ឯកេកស្ស ផលស្ស តីណិ តីណិ នាមានិ វុត្តានិ. ននុ ច អភិធម្មេ ‘‘សគុណារម្មណតោ នាមំ អនធិប្បេត’’ន្តិ វុត្តំ? សច្ចំ វុត្តំ, តំ បន នាមលាភំ សន្ធាយ, ន នាមទានំ. តត្ថ ហិ វវត្ថានករត្តាភាវតោ តថា អនធិប្បេតំ, ន អលព្ភនតោ. ឥធ បន ឯកេកស្ស ផលំ នាមត្តយម្បិ លភតីតិ វវត្ថានប្បយោជនាភាវតោ សគុណារម្មណេហិ លទ្ធនាមទានស្ស អធិប្បេតត្តា តិវិធម្បិ នាមំ ទេតិ. ឯកន្តេន ចេតំ ឯវំ សម្បដិច្ឆិតព្ពំ, ឥតរថា វិបស្សនាបិ វិបស្សតោ លទ្ធនាមមគ្គស្ស តំ ន ទទេយ្យាតិ. បរភាគស្មិន្តិ អបរភាគេ. វឡញ្ជនផលេសូតិ សមាបជ្ជនវសេន អនុភវិតព្ពផលេសុ. ‘‘វឡញ្ជនផលេសុ នា’’តិ មគ្គាគមនំ សន្ធាយ បដិក្ខិត្តន្តិ អាហ ‘‘វិបស្សនាវសេនេវា’’តិអាទិ. វឡញ្ជនផលញ្ហិ វិសុំ វិបស្សនាវសេនេវ និព្ពត្តតីតិ តស្ស តំវសេន នាមលាភោ. យទិ ឯវំ មគ្គស្ស វិយ អនិមិត្តនាមលាភោ ន សិយា? តំ ន, យថា មគ្គានន្តរស្ស ផលស្ស វិយ វឡញ្ជនកផលសមាបត្តិយាបិ មគ្គាគមនតោ ច ឈានបដិបទាភេទោ ហោតិ, ឯវំ អនិមិត្តនាមម្បិ លព្ភតីតិ.

៥២-៣. ហោន្តិ សាធិបតីនេវាតិ ឯត្ថ ការណំ វុត្តមេវ. មគ្គភាវេនាតិ សោឡសហិ អាការេហិ ចតុសច្ចបដិវេធកមគ្គភាវេន, កិលេសមារណវសេន គមនសង្ខាតេន, និព្ពានត្ថិកេហិ មគ្គិតព្ពភាវសង្ខាតេន វា មគ្គភាវេន. ផលំ…បេ… វុច្ចតីតិ សយំ ផលភាវម្បិ មគ្គស្ស ផលត្តា, តំសទិសតាយ វា តមុបាទាយ មគ្គោតិ វុច្ចតិ ‘‘មគ្គង្គំ មគ្គបរិយាបន្ន’’ន្តិអាទីសូតិ អធិប្បាយោ.

លោកុត្តរវិបាកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.