រូបាវចរារូបាវចរវិបាកវណ្ណនា

មហគ្គតវិបាកានំ តំតំកុសលាគមនវសេនេវ ឈានង្គហានិ, ន បន ភាវនាវិសេសេនាតិ តេសំ បហានង្គានិ អនុទ្ធដានិ. ឧបបត្តិយន្តិ ឧបបត្តិភវេ.

អរូបាវចរវិបាកចិត្តានិ វុច្ចន្តីតិ សម្ពន្ធោ.

៤៤. កុសលានុគតំ កត្វាតិ កុសលានុរូបំ កុសលសទិសំ កត្វា. យថា កាមាវចរវិបាកំ កុសលតោ វិសទិសម្បិ កត្វា វិភត្តំ, ឯវមកត្វា កុសលសទិសមេវ កត្វាតិ អត្ថំ វទន្តិ. អដ្ឋកថាយំ បន កុសលានន្តរំ កត្វា មហគ្គតវិបាកានំ ភាជិតបាឡិំ សន្ធាយ ‘‘កុសលានុគតំ កត្វា ភាជិត’’ន្តិ វុត្តំ. បាឡិយញ្ហិ –

‘‘កតមេ ធម្មា អព្យាកតា? យស្មិំ សមយេ កាមាវចរស្ស កុសលស្ស កម្មស្ស កតត្តា ឧបចិតត្តា វិបាកំ ចក្ខុវិញ្ញាណំ ឧប្បន្នំ ហោតី’’តិអាទិនា (ធ. ស. ៤៣១) –

កាមាវចរវិបាកំ វិភជិត្វា មហគ្គតវិបាកំ វិភជន្តេន –

‘‘កតមេ ធម្មា អព្យាកតា? យស្មិំ សមយេ រូបបត្តិយា មគ្គំ ភាវេតិ, វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ បថវីកសិណំ, តស្មិំ សមយេ ផស្សោ ហោតិ…បេ… អវិក្ខេបោ ហោតិ, ឥមេ ធម្មា កុសលា, តស្សេវ រូបាវចរស្ស កុសលស្ស កម្មស្ស កតត្តា ឧបចិតត្តា វិបាកំ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ បថវីកសិណំ…បេ… ឥមេ ធម្មា អព្យាកតា’’តិ (ធ. ស. ៤៩៨).

ឯវំ កុសលំ ឧទ្ទិសិត្វា តទនន្តរំ កត្វា មហគ្គតំ វិបាកំ វិភត្តំ, តស្មា យថា កាមាវចរវិបាកំ, ឯវំ អវិភជិត្វា ឥទំ កុសលានន្តរំ កត្វា វិភត្តន្តិ ឥមមត្ថំ ជោតេតុំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘កុសលានុគតំ កត្វា’’តិ វុត្តំ. ឥមិនាបិ ច អាចរិយេន បរិហារមុខេន វក្ខមានអត្ថវិសេសវចនិច្ឆាយ តត្ថ វុត្តនយេនេវ ចោទនា កតា. ឯវញ្ហិ សតិ កុសលានន្តរំយេវ ផលំ ឧប្បជ្ជតីតិ ញាបនំ សុដ្ឋូបបន្នំ ហោតីតិ អយមេត្ថ អម្ហាកំ អាចរិយស្ស មគ្គោ.

មហគ្គតន្តិ មហគ្គតវិបាកំ. តញ្ហិ ឥធ អធិគតំ. កាមា…បេ… យតោតិ យស្មា កាមាវចរកុសលំ អសមានផលំ ហោតិ តិហេតុកស្ស ទុហេតុកាហេតុកវិបាកានំ, ទុហេតុកស្ស ច អហេតុកវិបាកានម្បិ ជននតោ, ន ឯវមិទំ, ឥទំ បន ឯកន្តេនេវ សទិសវិបាកជននតោ សមានផលមេវ, តស្មាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច ‘‘កុសល’’ន្តិ អវុត្តេបិ កាមាវចរបុញ្ញំវាតិ ឧបមិតត្តា ឧបមេយ្យស្សបិ កុសលភាវោ វិញ្ញាយតិ. កស្មា បនេតំ សទិសវិបាកំ, ន កាមាវចរំ វិយ វិសទិសវិបាកម្បីតិ? វុច្ចតេ – កាមាវចរបុញ្ញញ្ហិ អាចិនន្តោ រូបតណ្ហាទិនានាវត្ថុកកាមតណ្ហូបនិស្សយតោ អាចិនតិ, តស្មា តទូបនិស្សយកុសលំ តទនុរូបតោ នានាវត្ថុកំ វិបាកំ ជនេតិ. មហគ្គតំ បន អាចិនន្តោ ឯកវត្ថុកាយេវ ភវតណ្ហាយ វសេន អាចិនតីតិ តទនុរូបតោ តំ នានាវត្ថុំ អជនេត្វា ឯកវត្ថុមេវ ជនេតីតិ.

៤៥-៦. សព្ពថាតិ ធម្មតោ អារម្មណតោ បដិបទាទិតោ ច. តថា ហិ យេ ផស្សាទយោ កុសលេ ច លព្ភន្តិ, តេ វិបាកេបិ លព្ភន្តិ, យស្មិញ្ច អារម្មណេ កុសលំ បវត្តតិ, តត្ថេវ ឥទំ វិបាកម្បិ. យាវ បដិបទាទយោ កុសលស្ស លព្ភន្តិ, តាវ ឥមស្ស វិបាកស្សបីតិ. កាមំ យស្ស កស្សចិ ឆាយា តំតំវត្ថុសទិសាវ, មហន្តស្ស បន កុសលវិបាកស្ស មហន្តាហិយេវ ឧបមាហិ ភវិតព្ពន្តិ ‘‘គជាទីន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. អបរេ អបរេ អត្តភាវេ ភវំ វេទនមស្សាតិ អបរាបរិយវេទនំ. យទិ អបរាបរិយវេទនំ ន ហោតិ, កថញ្ចរហិ ឥមស្ស ផលុប្បត្តីតិ អាហ ‘‘ឈានា អបរិហីនស្សា’’តិអាទិ.

៤៧. កុសលានន្តរន្តិ កុសលភវានន្តរំ. យស្មិញ្ហិ ភវេ តំ កុសលំ កតំ, សោ ឥធ កុសល-សទ្ទេន ឧបចារតោ គហិតោ កម្មានន្តរំយេវ ផលស្ស អសម្ភវតោ. ន ហិ តំ លោកុត្តរកុសលំ វិយ អនន្តរផលនិប្ផាទកំ, អថ ខោ ឯកច្ចកាមាវចរកុសលំ វិយ អបរាបរិយវេទនំ អហុត្វា សតិបិ អនេកេយេវ កាមាវចរកម្មេ មហោឃោ វិយ បរិត្តំ ឧទកំ តមជ្ឈោត្ថរិត្វា អត្តនោយេវ វិបាកទានេន ឯកន្តេន អនន្តរភវេយេវ ផលំ និព្ពត្តេតិ. ននុ ច អបរិហីនជ្ឈានស្សេវ កស្សចិ និកន្តិវសេន កាមភវេ បដិសន្ធិ ហោតិ. តថា ហិ តិស្សមហាព្រហ្មា ឧបរិព្រហ្មលោកូបបត្តិយា ភាវិតមគ្គោ ភិក្ខូហិ យាចិតោ តតោ ចវិត្វា មោគ្គលិព្រាហ្មណស្ស គេហេ បដិសន្ធិំ អគ្គហេសីតិ វុត្តន្តិ តំ កថន្តិ? និកន្តិពលេនេវ ឈានំ បរិហាយតីតិ តតោ បរិហីនជ្ឈានោ និព្ពត្តតីតិ វទន្តិ. អបរេ បន អាចរិយា ‘‘អនីវរណាវត្ថាយ និកន្តិយា ឈានស្ស បរិហានិ វីមំសិត្វា គហេតព្ពា’’តិ វត្វា ‘‘សតិបិ មហគ្គតកម្មុនោ វិបាកំ បដិពាហនសមត្ថស្សេវ បរិត្តកម្មស្ស អភាវេ ‘ឥជ្ឈតិ, ភិក្ខវេ, សីលវតោ ចេតោបណិធិ វិសុទ្ធត្តា’តិ (អ. និ. ៨.៣៥) វចនតោ កាមភវេ ចេតោបណិធិ មហគ្គតកម្មស្ស វិបាកំ បដិពាហិត្វា បរិត្តកម្មុនោ វិបាកស្ស ឱកាសំ ករោតី’’តិ វទន្តិ, តំ យុត្តំ. ឯតស្សាតិ ឥមស្សត្ថស្ស ញាបនត្ថន្តិ សម្ពន្ធោ.

៤៨-៩. ឯវំ អវិសេសេន កុសលសទិសតំ អតិទិសិត្វា ឥទានិ វិសេសំ ទស្សេតុំ ‘‘បដិបទាក្កមោ ចេវា’’តិអាទិ វុត្តំ. យថា ហិ ទុក្ខបដិបទំ ទន្ធាភិញ្ញំ ឈានំ ឧប្បាទេត្វា បុនប្បុនំ សមាបជ្ជន្តស្ស តំ ឈានំ តំបដិបទមេវ ហោតិ, ឯវំ តស្មិំ តស្មិំ អបរិហីនេ តស្ស តស្ស វិបាកោ និព្ពត្តមានោ តំតំបដិបទោវ ភវិតុំ អរហតិ. ឆន្ទាធិបតេយ្យាទិភាវោ បន តស្មិំ ខណេ វិជ្ជមានានំ ឆន្ទាទីនំ អធិបតិបច្ចយភាវេន ហោតិ, ន អាគមនវសេន. តថា ហិ ឯកមេវ ឈានំ នានក្ខណេសុ នានាធិបតេយ្យំ ហោតិ, តស្មា វិបាកស្ស អាគមនវសេន ឆន្ទាធិបតេយ្យាទិតា ន គហិតា. តេនាហ ‘‘អភាវោធិបតីន’’ន្តិ. តទភាវតោវ សរសតោ តស្ស ហីនាទិតា ន សម្ភវតីតិ សាបិ ឈានាគមនតោវ វុត្តា.

រូបាវចរារូបាវចរវិបាកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.