២. នាលន្ទសុត្តំ

៣៧៨. ឯកំ សមយំ ភគវា នាលន្ទាយំ វិហរតិ បាវារិកម្ពវនេ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯវំបសន្នោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតិ! ន ចាហុ, ន ច ភវិស្សតិ, ន ចេតរហិ វិជ្ជតិ អញ្ញោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ភគវតា ភិយ្យោភិញ្ញតរោ, យទិទំ – សម្ពោធិយ’’ន្តិ. ‘‘ឧឡារា ខោ ត្យាយំ, សារិបុត្ត, អាសភី វាចា ភាសិតា, ឯកំសោ គហិតោ, សីហនាទោ នទិតោ – ‘ឯវំបសន្នោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតិ! ន ចាហុ, ន ច ភវិស្សតិ ន ចេតរហិ វិជ្ជតិ អញ្ញោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ភគវតា ភិយ្យោភិញ្ញតរោ, យទិទំ – សម្ពោធិយ’’’ន្តិ.

‘‘កិំ នុ តេ, សារិបុត្ត, យេ តេ អហេសុំ អតីតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា, សព្ពេ តេ ភគវន្តោ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច វិទិតា – ‘ឯវំសីលា តេ ភគវន្តោ អហេសុំ’ ឥតិ វា, ‘ឯវំធម្មា តេ ភគវន្តោ អហេសុំ’ ឥតិ វា, ‘ឯវំបញ្ញា តេ ភគវន្តោ អហេសុំ’ ឥតិ វា, ‘ឯវំវិហារិនោ តេ ភគវន្តោ អហេសុំ’ ឥតិ វា, ‘ឯវំវិមុត្តា តេ ភគវន្តោ អហេសុំ’ ឥតិ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’!

‘‘កិំ បន តេ, សារិបុត្ត, យេ តេ ភវិស្សន្តិ អនាគតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា, សព្ពេ តេ ភគវន្តោ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច វិទិតា – ‘ឯវំសីលា តេ ភគវន្តោ ភវិស្សន្តិ’ ឥតិ វា, ‘ឯវំធម្មា តេ ភគវន្តោ ភវិស្សន្តិ’ ឥតិ វា, ‘ឯវំបញ្ញា តេ ភគវន្តោ ភវិស្សន្តិ’ ឥតិ វា, ‘ឯវំវិហារិនោ តេ ភគវន្តោ ភវិស្សន្តិ’ ឥតិ វា, ‘ឯវំវិមុត្តា តេ ភគវន្តោ ភវិស្សន្តិ’ ឥតិ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘កិំ បន ត្យាហំ [កិំ បន តេ (សី.)], សារិបុត្ត, ឯតរហិ, អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច វិទិតោ – ‘ឯវំសីលោ ភគវា’ ឥតិ វា, ‘ឯវំធម្មោ ភគវា’ ឥតិ វា, ‘ឯវំបញ្ញោ ភគវា’ ឥតិ វា, ‘ឯវំវិហារី ភគវា’ ឥតិ វា, ‘ឯវំវិមុត្តោ ភគវា’ ឥតិ វា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯត្ថ ច តេ, សារិបុត្ត, អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេសុ អរហន្តេសុ សម្មាសម្ពុទ្ធេសុ ចេតោបរិយញាណំ [ចេតោបរិយាយញាណំ (ពហូសុ)] នត្ថិ. អថ កិញ្ចរហិ ត្យាយំ, សារិបុត្ត, ឧឡារា អាសភី វាចា ភាសិតា, ឯកំសោ គហិតោ, សីហនាទោ នទិតោ – ‘ឯវំបសន្នោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតិ! ន ចាហុ, ន ច ភវិស្សតិ, ន ចេតរហិ វិជ្ជតិ អញ្ញោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ភគវតា’ ភិយ្យោភិញ្ញតរោ, យទិទំ – សម្ពោធិយ’’ន្តិ?

‘‘ន ខោ មេ [ន ខោ មេ តំ (ស្យា. កំ. ក.)], ភន្តេ, អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេសុ អរហន្តេសុ សម្មាសម្ពុទ្ធេសុ ចេតោបរិយញាណំ អត្ថិ, អបិ ច មេ ធម្មន្វយោ វិទិតោ. សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, រញ្ញោ បច្ចន្តិមំ នគរំ ទឡ្ហុទ្ធាបំ [ទឡ្ហុទ្ទាបំ (សី. បី. ក.), ទឡ្ហទ្ធាបំ (ស្យា. កំ.)] ទឡ្ហបាការតោរណំ ឯកទ្វារំ. តត្រស្ស ទោវារិកោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី អញ្ញាតានំ និវារេតា ញាតានំ បវេសេតា. សោ តស្ស នគរស្ស សមន្តា អនុបរិយាយបថំ អនុក្កមមានោ ន បស្សេយ្យ បាការសន្ធិំ វា បាការវិវរំ វា, អន្តមសោ ពិឡារនិក្ខមនមត្តម្បិ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘យេ ខោ កេចិ ឱឡារិកា បាណា ឥមំ នគរំ បវិសន្តិ វា និក្ខមន្តិ វា, សព្ពេ តេ ឥមិនាវ ទ្វារេន បវិសន្តិ វា និក្ខមន្តិ វា’តិ. ឯវមេវ ខោ មេ, ភន្តេ, ធម្មន្វយោ វិទិតោ – ‘យេបិ តេ, ភន្តេ, អហេសុំ អតីតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា, សព្ពេ តេ ភគវន្តោ បញ្ច នីវរណេ បហាយ, ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តា, សត្ត ពោជ្ឈង្គេ យថាភូតំ ភាវេត្វា, អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈិំសុ. យេបិ តេ, ភន្តេ, ភវិស្សន្តិ អនាគតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា, សព្ពេ តេ ភគវន្តោ បញ្ច នីវរណេ បហាយ, ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តា, សត្ត ពោជ្ឈង្គេ យថាភូតំ ភាវេត្វា, អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈិស្សន្តិ. ភគវាបិ, ភន្តេ, ឯតរហិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ បញ្ច នីវរណេ បហាយ, ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ, ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សុប្បតិដ្ឋិតចិត្តោ, សត្ត ពោជ្ឈង្គេ យថាភូតំ ភាវេត្វា, អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, សារិបុត្ត! តស្មាតិហ ត្វំ, សារិបុត្ត, ឥមំ ធម្មបរិយាយំ អភិក្ខណំ ភាសេយ្យាសិ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនំ ឧបាសកានំ ឧបាសិកានំ. យេសម្បិ ហិ, សារិបុត្ត, មោឃបុរិសានំ ភវិស្សតិ តថាគតេ កង្ខា វា វិមតិ វា, តេសម្បិមំ ធម្មបរិយាយំ សុត្វា យា តថាគតេ កង្ខា វា វិមតិ វា សា បហីយិស្សតី’’តិ. ទុតិយំ.