៣. ឧទាយិវគ្គោ

១. ពោធាយសុត្តំ

២០២. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘‘ពោជ្ឈង្គា, ពោជ្ឈង្គា’តិ, ភន្តេ, វុច្ចន្តិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ‘ពោជ្ឈង្គា’តិ វុច្ចន្តី’’តិ? ‘‘‘ពោធាយ សំវត្តន្តី’តិ ខោ, ភិក្ខុ, តស្មា ពោជ្ឈង្គាតិ វុច្ចន្តិ. ឥធ, ភិក្ខុ, សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ‘ពោធាយ សំវត្តន្តី’តិ ខោ, ភិក្ខុ, តស្មា ‘ពោជ្ឈង្គា’តិ វុច្ចន្តី’’តិ. បឋមំ.

២. ពោជ្ឈង្គទេសនាសុត្តំ

២០៣. ‘‘សត្ត វោ, ភិក្ខវេ, ពោជ្ឈង្គេ ទេសេស្សាមិ; តំ សុណាថ. កតមេ ច, ភិក្ខវេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា? សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ឋានិយសុត្តំ

២០៤. ‘‘កាមរាគដ្ឋានិយានំ, [កាមរាគដ្ឋានីយានំ (សី.)] ភិក្ខវេ, ធម្មានំ មនសិការពហុលីការា អនុប្បន្នោ ចេវ កាមច្ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច កាមច្ឆន្ទោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ. ព្យាបាទដ្ឋានិយានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ មនសិការពហុលីការា អនុប្បន្នោ ចេវ ព្យាបាទោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច ព្យាបាទោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ. ថិនមិទ្ធដ្ឋានិយានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ មនសិការពហុលីការា អនុប្បន្នញ្ចេវ ថិនមិទ្ធំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នញ្ច ថិនមិទ្ធំ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយំ សំវត្តតិ. ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចដ្ឋានិយានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ មនសិការពហុលីការា អនុប្បន្នញ្ចេវ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នញ្ច ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ. វិចិកិច្ឆាដ្ឋានិយានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ មនសិការពហុលីការា អនុប្បន្នា ចេវ វិចិកិច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នា ច វិចិកិច្ឆា ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ.

‘‘សតិសម្ពោជ្ឈង្គដ្ឋានិយានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ មនសិការពហុលីការា អនុប្បន្នោ ចេវ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គដ្ឋានិយានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ មនសិការពហុលីការា អនុប្បន្នោ ចេវ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតី’’តិ. តតិយំ.

៤. អយោនិសោមនសិការសុត្តំ

២០៥. ‘‘អយោនិសោ, ភិក្ខវេ, មនសិករោតោ អនុប្បន្នោ ចេវ កាមច្ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច កាមច្ឆន្ទោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ; អនុប្បន្នោ ចេវ ព្យាបាទោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច ព្យាបាទោ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ; អនុប្បន្នញ្ចេវ ថិនមិទ្ធំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នញ្ច ថិនមិទ្ធំ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ; អនុប្បន្នញ្ចេវ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នញ្ច ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ; អនុប្បន្នា ចេវ វិចិកិច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នា ច វិចិកិច្ឆា ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ សំវត្តតិ; អនុប្បន្នោ ចេវ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ នុប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ និរុជ្ឈតិ…បេ… អនុប្បន្នោ ចេវ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ នុប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ និរុជ្ឈតិ.

យោនិសោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, មនសិករោតោ អនុប្បន្នោ ចេវ កាមច្ឆន្ទោ នុប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច កាមច្ឆន្ទោ បហីយតិ; អនុប្បន្នោ ចេវ ព្យាបាទោ នុប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច ព្យាបាទោ បហីយតិ; អនុប្បន្នញ្ចេវ ថិនមិទ្ធំ នុប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នញ្ច ថិនមិទ្ធំ បហីយតិ; អនុប្បន្នញ្ចេវ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ នុប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នញ្ច ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ បហីយតិ; អនុប្បន្នា ចេវ វិចិកិច្ឆា នុប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នា ច វិចិកិច្ឆា បហីយតិ.

‘‘អនុប្បន្នោ ចេវ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ…បេ… អនុប្បន្នោ ចេវ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. អបរិហានិយសុត្តំ

២០៦. ‘‘សត្ត វោ, ភិក្ខវេ, អបរិហានិយេ ធម្មេ ទេសេស្សាមិ; តំ សុណាថ. កតមេ ច, ភិក្ខវេ, សត្ត អបរិហានិយា ធម្មា? យទិទំ – សត្ត ពោជ្ឈង្គា. កតមេ សត្ត? សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត អបរិហានិយា ធម្មា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. តណ្ហក្ខយសុត្តំ

២០៧. ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, មគ្គោ យា បដិបទា តណ្ហក្ខយាយ សំវត្តតិ, តំ មគ្គំ តំ បដិបទំ ភាវេថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, មគ្គោ កតមា ច បដិបទា តណ្ហក្ខយាយ សំវត្តតិ? យទិទំ – សត្ត ពោជ្ឈង្គា. កតមេ សត្ត? សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ. ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា ឧទាយី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កថំ ភាវិតា នុ ខោ, ភន្តេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា, កថំ ពហុលីកតា តណ្ហក្ខយាយ សំវត្តន្តី’’តិ?

‘‘ឥធ, ឧទាយិ, ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ វិបុលំ មហគ្គតំ អប្បមាណំ អព្យាបជ្ជំ [អព្យាបជ្ឈំ (សី. ស្យា. បី.)]. តស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវយតោ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ វិបុលំ មហគ្គតំ អប្បមាណំ អព្យាបជ្ជំ តណ្ហា បហីយតិ. តណ្ហាយ បហានា កម្មំ បហីយតិ. កម្មស្ស បហានា ទុក្ខំ បហីយតិ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ វិបុលំ មហគ្គតំ អប្បមាណំ អព្យាបជ្ជំ. តស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវយតោ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ វិបុលំ មហគ្គតំ អប្បមាណំ អព្យាបជ្ជំ តណ្ហា បហីយតិ តណ្ហាយ បហានា កម្មំ បហីយតិ. កម្មស្ស បហានា ទុក្ខំ បហីយតិ. ឥតិ ខោ, ឧទាយិ, តណ្ហក្ខយា កម្មក្ខយោ, កម្មក្ខយា ទុក្ខក្ខយោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. តណ្ហានិរោធសុត្តំ

២០៨. ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, មគ្គោ យា បដិបទា តណ្ហានិរោធាយ សំវត្តតិ, តំ មគ្គំ តំ បដិបទំ ភាវេថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, មគ្គោ កតមា ច បដិបទា តណ្ហានិរោធាយ សំវត្តតិ? យទិទំ – សត្ត ពោជ្ឈង្គា. កតមេ សត្ត? សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ. កថំ ភាវិតា, ច ភិក្ខវេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា កថំ ពហុលីកតា តណ្ហានិរោធាយ សំវត្តន្តិ?

‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ឯវំ ភាវិតា ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា ឯវំ ពហុលីកតា តណ្ហានិរោធាយ សំវត្តន្តី’’តិ. សត្តមំ.

៨. និព្ពេធភាគិយសុត្តំ

២០៩. ‘‘និព្ពេធភាគិយំ វោ, ភិក្ខវេ, មគ្គំ ទេសេស្សាមិ; តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, និព្ពេធភាគិយោ មគ្គោ? យទិទំ – សត្ត ពោជ្ឈង្គា. កតមេ សត្ត? សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ. ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា ឧទាយី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កថំ ភាវិតា នុ ខោ, ភន្តេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា កថំ ពហុលីកតា និព្ពេធាយ សំវត្តន្តី’’តិ?

‘‘ឥធ, ឧទាយិ, ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ វិបុលំ មហគ្គតំ អប្បមាណំ អព្យាបជ្ជំ. សោ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវិតេន ចិត្តេន អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ លោភក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតិ; អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ ទោសក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតិ; អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ មោហក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតិ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ វិបុលំ មហគ្គតំ អប្បមាណំ អព្យាបជ្ជំ. សោ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវិតេន ចិត្តេន អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ លោភក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតិ; អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ ទោសក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតិ; អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ មោហក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតិ. ឯវំ ភាវិតា ខោ, ឧទាយិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា ឯវំ ពហុលីកតា និព្ពេធាយ សំវត្តន្តី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. ឯកធម្មសុត្តំ

២១០. ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញំ ឯកធម្មម្បិ សមនុបស្សាមិ, យោ ឯវំ ភាវិតោ ពហុលីកតោ សំយោជនីយានំ ធម្មានំ បហានាយ សំវត្តតិ, យថយិទំ, ភិក្ខវេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា. កតមេ សត្ត? សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ. កថំ ភាវិតា ច, ភិក្ខវេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា កថំ ពហុលីកតា សំយោជនីយានំ ធម្មានំ បហានាយ សំវត្តន្តិ?

‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ វិវេកនិស្សិតំ វិរាគនិស្សិតំ និរោធនិស្សិតំ វោស្សគ្គបរិណាមិំ. ឯវំ ភាវិតា ខោ, ភិក្ខវេ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា ឯវំ ពហុលីកតា សំយោជនីយានំ ធម្មានំ បហានាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, សំយោជនីយា ធម្មា? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, សំយោជនីយោ ធម្មោ. ឯត្ថេតេ ឧប្បជ្ជន្តិ សំយោជនវិនិពន្ធា អជ្ឈោសានា…បេ… ជិវ្ហា សំយោជនីយា ធម្មា. ឯត្ថេតេ ឧប្បជ្ជន្តិ សំយោជនវិនិពន្ធា អជ្ឈោសានា…បេ… មនោ សំយោជនីយោ ធម្មោ. ឯត្ថេតេ ឧប្បជ្ជន្តិ សំយោជនវិនិពន្ធា អជ្ឈោសានា. ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, សំយោជនីយា ធម្មា’’តិ. នវមំ.

១០. ឧទាយិសុត្តំ

២១១. ឯកំ សមយំ ភគវា សុម្ភេសុ វិហរតិ សេតកំ នាម សុម្ភានំ និគមោ. អថ ខោ អាយស្មា ឧទាយី យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ…បេ… ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧទាយី ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ ពហុកតញ្ច មេ, ភន្តេ, ភគវតិ បេមញ្ច គារវោ ច ហិរី ច ឱត្តប្បញ្ច. អហញ្ហិ, ភន្តេ, បុព្ពេ អគារិកភូតោ សមានោ អពហុកតោ អហោសិំ ធម្មេន [ធម្មេ (?)] អពហុកតោ សង្ឃេន. សោ ខ្វាហំ ភគវតិ បេមញ្ច គារវញ្ច ហិរិញ្ច ឱត្តប្បញ្ច សម្បស្សមានោ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ. តស្ស មេ ភគវា ធម្មំ ទេសេសិ – ‘ឥតិ រូបំ, ឥតិ រូបស្ស សមុទយោ, ឥតិ រូបស្ស អត្ថង្គមោ; ឥតិ វេទនា…បេ… ឥតិ សញ្ញា… ឥតិ សង្ខារា… ឥតិ វិញ្ញាណំ, ឥតិ វិញ្ញាណស្ស សមុទយោ, ឥតិ វិញ្ញាណស្ស អត្ថង្គមោ’តិ.

‘‘សោ ខ្វាហំ, ភន្តេ, សុញ្ញាគារគតោ ឥមេសំ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធានំ ឧក្កុជ្ជាវកុជ្ជំ សម្បរិវត្តេន្តោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ. ធម្មោ ច មេ, ភន្តេ, អភិសមិតោ, មគ្គោ ច មេ បដិលទ្ធោ; យោ មេ ភាវិតោ ពហុលីកតោ តថា តថា វិហរន្តំ តថត្តាយ ឧបនេស្សតិ យថាហំ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានិស្សាមិ.

‘‘សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ មេ, ភន្តេ, បដិលទ្ធោ, យោ មេ ភាវិតោ ពហុលីកតោ តថា តថា វិហរន្តំ តថត្តាយ ឧបនេស្សតិ យថាហំ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានិស្សាមិ…បេ… ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ មេ, ភន្តេ, បដិលទ្ធោ, យោ មេ ភាវិតោ ពហុលីកតោ តថា តថា វិហរន្តំ តថត្តាយ ឧបនេស្សតិ យថាហំ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានិស្សាមិ. អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, មគ្គោ បដិលទ្ធោ, យោ មេ ភាវិតោ ពហុលីកតោ តថា តថា វិហរន្តំ តថត្តាយ ឧបនេស្សតិ យថាហំ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានិស្សាមី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ឧទាយិ! ឯសោ ហិ តេ, ឧទាយិ, មគ្គោ បដិលទ្ធោ, យោ តេ ភាវិតោ ពហុលីកតោ តថា តថា វិហរន្តំ តថត្តាយ ឧបនេស្សតិ យថា ត្វំ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានិស្សសី’’តិ. ទសមំ.

ឧទាយិវគ្គោ តតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ពោធាយ ទេសនា ឋានា, អយោនិសោ ចាបរិហានី;

ខយោ និរោធោ និព្ពេធោ, ឯកធម្មោ ឧទាយិនាតិ.