៣. កោដិគាមវគ្គោ

១. បឋមកោដិគាមសុត្តំ

១០៩១. ឯកំ សមយំ ភគវា វជ្ជីសុ វិហរតិ កោដិគាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ចតុន្នំ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានំ អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមិទំ ទីឃមទ្ធានំ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ច’’.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ទុក្ខស្ស, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចស្ស អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមិទំ ទីឃមទ្ធានំ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ច. ទុក្ខសមុទយស្ស អរិយសច្ចស្ស…បេ… ទុក្ខនិរោធស្ស អរិយសច្ចស្ស…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចស្ស អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមិទំ ទីឃមទ្ធានំ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ច. តយិទំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ; ឧច្ឆិន្នា ភវតណ្ហា, ខីណា ភវនេត្តិ; នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ, យថាភូតំ អទស្សនា;

សំសិតំ [សំសរិតំ (ស្យា. កំ. ក.) ទី. និ. ២.១៥៥] ទីឃមទ្ធានំ, តាសុ តាស្វេវ ជាតិសុ.

‘‘តានិ [យានិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] ឯតានិ ទិដ្ឋានិ, ភវនេត្តិ សមូហតា;

ឧច្ឆិន្នំ មូលំ ទុក្ខស្ស, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. បឋមំ;

២. ទុតិយកោដិគាមសុត្តំ

១០៩២. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា, ន ច បនេតេ អាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា, តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘យេ ទុក្ខំ នប្បជានន្តិ, អថោ ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

យត្ថ ច សព្ពសោ ទុក្ខំ, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ.

‘‘តញ្ច មគ្គំ ន ជានន្តិ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ;

ចេតោវិមុត្តិហីនា តេ, អថោ បញ្ញាវិមុត្តិយា;

អភព្ពា តេ អន្តកិរិយាយ, តេ វេ ជាតិជរូបគា.

‘‘យេ ច ទុក្ខំ បជានន្តិ, អថោ ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

យត្ថ ច សព្ពសោ ទុក្ខំ, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ.

‘‘តញ្ច មគ្គំ បជានន្តិ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ;

ចេតោវិមុត្តិសម្បន្នា, អថោ បញ្ញាវិមុត្តិយា;

សព្ពា តេ អន្តកិរិយាយ, ន តេ ជាតិជរូបគា’’តិ. ទុតិយំ;

៣. សម្មាសម្ពុទ្ធសុត្តំ

១០៩៣. សាវត្ថិនិទានំ. ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធត្តា តថាគតោ ‘អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ’តិ វុច្ចតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. តតិយំ.

៤. អរហន្តសុត្តំ

១០៩៤. សាវត្ថិនិទានំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិំសុ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិំសុ. យេ ហិ [យេបិ ហិ (ពហូសុ)] កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិស្សន្តិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈន្តិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. យេ ហិ, កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិំសុ…បេ… អភិសម្ពុជ្ឈិស្សន្តិ…បេ… អភិសម្ពុជ្ឈន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. អាសវក្ខយសុត្តំ

១០៩៥. ‘‘ជានតោហំ, ភិក្ខវេ, បស្សតោ អាសវានំ ខយំ វទាមិ, នោ អជានតោ អបស្សតោ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. មិត្តសុត្តំ

១០៩៦. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនុកម្បេយ្យាថ, យេ ច សោតព្ពំ មញ្ញេយ្យុំ – មិត្តា វា អមច្ចា វា ញាតី វា សាលោហិតា វា – តេ វោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ទុក្ខស្ស អរិយសច្ចស្ស, ទុក្ខសមុទយស្ស អរិយសច្ចស្ស, ទុក្ខនិរោធស្ស អរិយសច្ចស្ស, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចស្ស. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនុកម្បេយ្យាថ, យេ ច សោតព្ពំ មញ្ញេយ្យុំ – មិត្តា វា អមច្ចា វា ញាតី វា សាលោហិតា វា តេ វោ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. តថសុត្តំ

១០៩៧. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានិ; តស្មា ‘អរិយសច្ចានី’តិ វុច្ចន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. សត្តមំ.

៨. លោកសុត្តំ

១០៩៨. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ តថាគតោ អរិយោ; តស្មា ‘អរិយសច្ចានី’តិ វុច្ចន្តិ’’.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បរិញ្ញេយ្យសុត្តំ

១០៩៩. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ អត្ថិ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យំ, អត្ថិ អរិយសច្ចំ បហាតព្ពំ, អត្ថិ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ពំ, អត្ថិ អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ពំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យំ? ទុក្ខំ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហាតព្ពំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ពំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ពំ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. នវមំ.

១០. គវម្បតិសុត្តំ

១១០០. ឯកំ សមយំ សម្ពហុលា ថេរា ភិក្ខូ ចេតេសុ [ចេតិយេសុ (ស្យា.)] វិហរន្តិ សហញ្ចនិកេ [សហជនិយេ (សី. ស្យា. កំ.)]. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលានំ ថេរានំ ភិក្ខូនំ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តានំ មណ្ឌលមាឡេ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘‘យោ នុ ខោ, អាវុសោ, ទុក្ខំ បស្សតិ ទុក្ខសមុទយម្បិ សោ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធម្បិ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទម្បិ បស្សតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ អាយស្មា គវម្បតិ ថេរោ [គវម្បតិត្ថេរោ (ស្យា. កំ.)] ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘សម្មុខា មេតំ, អាវុសោ, ភគវតោ សុតំ, សម្មុខា បដិគ្គហិតំ – ‘យោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ បស្សតិ ទុក្ខសមុទយម្បិ សោ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធម្បិ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទម្បិ បស្សតិ. យោ ទុក្ខសមុទយំ បស្សតិ ទុក្ខម្បិ សោ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធម្បិ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទម្បិ បស្សតិ. យោ ទុក្ខនិរោធំ បស្សតិ ទុក្ខម្បិ សោ បស្សតិ, ទុក្ខសមុទយម្បិ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទម្បិ បស្សតិ. យោ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ បស្សតិ ទុក្ខម្បិ សោ បស្សតិ, ទុក្ខសមុទយម្បិ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធម្បិ បស្សតី’’’តិ. ទសមំ.

កោដិគាមវគ្គោ តតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទ្វេ វជ្ជី សម្មាសម្ពុទ្ធោ, អរហំ អាសវក្ខយោ;

មិត្តំ តថា ច លោកោ ច, បរិញ្ញេយ្យំ គវម្បតីតិ.