១២. សច្ចសំយុត្តំ

១. សមាធិវគ្គោ

១. សមាធិសុត្តំ

១០៧១. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ. កិញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ’’.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. បឋមំ.

២. បដិសល្លានសុត្តំ

១០៧២. ‘‘បដិសល្លានេ, ភិក្ខវេ, យោគមាបជ្ជថ. បដិសល្លីនោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ. កិញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. បដិសល្លានេ, ភិក្ខវេ, យោគមាបជ្ជថ. បដិសល្លីនោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមកុលបុត្តសុត្តំ

១០៧៣. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិំសុ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ទុក្ខស្ស អរិយសច្ចស្ស ទុក្ខសមុទយស្ស អរិយសច្ចស្ស ទុក្ខនិរោធស្ស អរិយសច្ចស្ស ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចស្ស. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិំសុ…បេ… បព្ពជិស្សន្តិ…បេ… បព្ពជន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយកុលបុត្តសុត្តំ

១០៧៤. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា យថាភូតំ អភិសមេសុំ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសមេសុំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា យថាភូតំ អភិសមេស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសមេស្សន្តិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា យថាភូតំ អភិសមេន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសមេន្តិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា យថាភូតំ អភិសមេសុំ …បេ… អភិសមេស្សន្តិ…បេ… អភិសមេន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសមេន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

១០៧៥. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិំសុ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិំសុ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិស្សន្តិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈន្តិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិំសុ…បេ… អភិសម្ពោជ្ឈិស្សន្តិ…បេ… អភិសម្ពោជ្ឈន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

១០៧៦. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេសុំ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេសុំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេស្សន្តិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេន្តិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេសុំ…បេ… បកាសេស្សន្តិ…បេ… បកាសេន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. វិតក្កសុត្តំ

១០៧៧. ‘‘មា, ភិក្ខវេ, បាបកេ អកុសលេ វិតក្កេ វិតក្កេយ្យាថ [វិតក្កេថ (សី. ស្យា. កំ.)], សេយ្យថិទំ – កាមវិតក្កំ, ព្យាបាទវិតក្កំ, វិហិំសាវិតក្កំ. តំ កិស្ស ហេតុ? នេតេ, ភិក្ខវេ, វិតក្កា អត្ថសំហិតា នាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘វិតក្កេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ វិតក្កេយ្យាថ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯតេ, ភិក្ខវេ, វិតក្កា អត្ថសំហិតា ឯតេ អាទិព្រហ្មចរិយកា ឯតេ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. សត្តមំ.

៨. ចិន្តសុត្តំ

១០៧៨. ‘‘មា, ភិក្ខវេ, បាបកំ អកុសលំ ចិត្តំ ចិន្តេយ្យាថ [ចិន្តេថ (សី. ស្យា. កំ.)] – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អន្តវា លោកោ’តិ វា ‘អនន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា. តំ កិស្ស ហេតុ? នេសា, ភិក្ខវេ, ចិន្តា អត្ថសំហិតា នាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘ចិន្តេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ ចិន្តេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ ចិន្តេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ ចិន្តេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ ចិន្តេយ្យាថ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯសា, ភិក្ខវេ, ចិន្តា អត្ថសំហិតា, ឯសា អាទិព្រហ្មចរិយកា, ឯសា និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. វិគ្គាហិកកថាសុត្តំ

១០៧៩. ‘‘មា, ភិក្ខវេ, វិគ្គាហិកកថំ កថេយ្យាថ [កថេថ (សី. ស្យា. កំ.)] – ‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ, អហំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាមិ. កិំ ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានិស្សសិ! មិច្ឆាបដិបន្នោ ត្វមសិ, អហមស្មិ សម្មាបដិបន្នោ. សហិតំ មេ, អសហិតំ តេ. បុរេវចនីយំ បច្ឆា អវច, បច្ឆាវចនីយំ បុរេ អវច. អធិចិណ្ណំ [អចិណ្ណំ (ស្យា. កំ. បី.)] តេ វិបរាវត្តំ. អារោបិតោ តេ វាទោ, ចរ វាទប្បមោក្ខាយ. និគ្គហិតោសិ, និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? នេសា, ភិក្ខវេ, កថា អត្ថសំហិតា នាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘កថេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ កថេយ្យាថ…បេ… យោគោ ករណីយោ’’តិ. នវមំ.

១០. តិរច្ឆានកថាសុត្តំ

១០៨០. ‘‘មា, ភិក្ខវេ, អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ កថេយ្យាថ, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ មហាមត្តកថំ សេនាកថំ, ភយកថំ យុទ្ធកថំ, អន្នកថំ បានកថំ វត្ថកថំ សយនកថំ មាលាកថំ គន្ធកថំ, ញាតិកថំ យានកថំ គាមកថំ និគមកថំ នគរកថំ ជនបទកថំ ឥត្ថិកថំ [ឥត្ថិកថំ បុរិសកថំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] សូរកថំ វិសិខាកថំ កុម្ភដ្ឋានកថំ, បុព្ពបេតកថំ នានត្តកថំ, លោកក្ខាយិកំ សមុទ្ទក្ខាយិកំ ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វា. តំ កិស្ស ហេតុ? នេសា, ភិក្ខវេ, កថា អត្ថសំហិតា នាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘កថេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ កថេយ្យាថ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯសា, ភិក្ខវេ, កថា អត្ថសំហិតា, ឯសា អាទិព្រហ្មចរិយកា, ឯសា និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ទសមំ.

សមាធិវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សមាធិ បដិសល្លានា, កុលបុត្តា អបរេ ទុវេ;

សមណព្រាហ្មណា វិតក្កំ, ចិន្តា វិគ្គាហិកា កថាតិ.

២. ធម្មចក្កប្បវត្តនវគ្គោ

១. ធម្មចក្កប្បវត្តនសុត្តំ

១០៨១. ឯកំ សមយំ ភគវា ពារាណសិយំ វិហរតិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. តត្រ ខោ ភគវា បញ្ចវគ្គិយេ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, អន្តា បព្ពជិតេន ន សេវិតព្ពា. កតមេ ទ្វេ? យោ ចាយំ កាមេសុ កាមសុខល្លិកានុយោគោ ហីនោ គម្មោ បោថុជ្ជនិកោ អនរិយោ អនត្ថសំហិតោ, យោ ចាយំ អត្តកិលមថានុយោគោ ទុក្ខោ អនរិយោ អនត្ថសំហិតោ. ឯតេ ខោ, ភិក្ខវេ, ឧភោ អន្តេ អនុបគម្ម មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ’’.

‘‘កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ – ជាតិបិ ទុក្ខា, ជរាបិ ទុក្ខា, ព្យាធិបិ ទុក្ខោ, មរណម្បិ ទុក្ខំ, អប្បិយេហិ សម្បយោគោ ទុក្ខោ, បិយេហិ វិប្បយោគោ ទុក្ខោ, យម្បិច្ឆំ ន លភតិ តម្បិ ទុក្ខំ – សំខិត្តេន បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា [បញ្ចុបាទានក្ខន្ធាបិ (បី. ក.)] ទុក្ខា. ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ – យាយំ តណ្ហា បោនោព្ភវិកា [បោនោភវិកា (សី. បី.)] នន្ទិរាគសហគតា តត្រតត្រាភិនន្ទិនី, សេយ្យថិទំ [សេយ្យថីទំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] – កាមតណ្ហា, ភវតណ្ហា, វិភវតណ្ហា. ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ – យោ តស្សាយេវ តណ្ហាយ អសេសវិរាគនិរោធោ ចាគោ បដិនិស្សគ្គោ មុត្តិ អនាលយោ. ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ – អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យ’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញាត’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហាតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហីន’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកត’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវិត’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘យាវកីវញ្ច មេ, ភិក្ខវេ, ឥមេសុ ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ ឯវំ តិបរិវដ្ដំ ទ្វាទសាការំ យថាភូតំ ញាណទស្សនំ ន សុវិសុទ្ធំ អហោសិ, នេវ តាវាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ [អភិសម្ពុទ្ធោ បច្ចញ្ញាសិំ (សី. ស្យា. កំ.)].

‘‘យតោ ច ខោ មេ, ភិក្ខវេ, ឥមេសុ ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ ឯវំ តិបរិវដ្ដំ ទ្វាទសាការំ យថាភូតំ ញាណទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ អហោសិ, អថាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ [ចេតោវិមុត្តិ (សី. បី.)], អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា បញ្ចវគ្គិយា ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ អាយស្មតោ កោណ្ឌញ្ញស្ស វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ.

បវត្តិតេ ច បន ភគវតា ធម្មចក្កេ ភុម្មា ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ – ‘‘ឯតំ ភគវតា ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. ភុម្មានំ ទេវានំ សទ្ទំ សុត្វា ចាតុមហារាជិកា ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ – ‘‘ឯតំ ភគវតា ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ, អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ សទ្ទំ សុត្វា តាវតិំសា ទេវា…បេ… យាមា ទេវា…បេ… តុសិតា ទេវា…បេ… និម្មានរតី ទេវា…បេ… បរនិម្មិតវសវត្តី ទេវា…បេ… ព្រហ្មកាយិកា ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ – ‘‘ឯតំ ភគវតា ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ.

ឥតិហ តេន ខណេន (តេន លយេន) [( ) នត្ថិ (សី. ស្យា. កំ.)] តេន មុហុត្តេន យាវ ព្រហ្មលោកា សទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆិ. អយញ្ច ទសសហស្សិលោកធាតុ សង្កម្បិ សម្បកម្បិ សម្បវេធិ, អប្បមាណោ ច ឧឡារោ ឱភាសោ លោកេ បាតុរហោសិ អតិក្កម្ម ទេវានំ ទេវានុភាវន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ – ‘‘អញ្ញាសិ វត, ភោ, កោណ្ឌញ្ញោ, អញ្ញាសិ វត, ភោ, កោណ្ឌញ្ញោ’’តិ! ឥតិ ហិទំ អាយស្មតោ កោណ្ឌញ្ញស្ស ‘អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញោ’ ត្វេវ នាមំ អហោសីតិ. បឋមំ.

២. តថាគតសុត្តំ

១០៨២. ‘‘‘ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យ’ន្តិ ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញាត’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ច’ន្តិ ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហាតព្ព’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហីន’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ច’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ព’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ…បេ. … ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកត’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ព’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវិត’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ខន្ធសុត្តំ

១០៨៣. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ [ទុក្ខសមុទយោ អរិយសច្ចំ ទុក្ខនិរោធោ អរិយសច្ចំ (ស្យា.)] ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ? ‘បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា’ តិស្ស វចនីយំ, សេយ្យថិទំ [កតមេ បញ្ច (សី. ស្យា. កំ.)] – រូបុបាទានក្ខន្ធោ…បេ… វិញ្ញាណុបាទានក្ខន្ធោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ? យាយំ តណ្ហា បោនោព្ភវិកា នន្ទិរាគសហគតា តត្រតត្រាភិនន្ទិនី, សេយ្យថិទំ – កាមតណ្ហា, ភវតណ្ហា, វិភវតណ្ហា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ? យោ តស្សាយេវ តណ្ហាយ អសេសវិរាគនិរោធោ ចាគោ បដិនិស្សគ្គោ មុត្តិ អនាលយោ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. តតិយំ.

៤. អជ្ឈត្តិកាយតនសុត្តំ

១០៨៤. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ? ‘ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានី’ តិស្ស វចនីយំ. កតមានិ ឆ? ចក្ខាយតនំ…បេ… មនាយតនំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ? យាយំ តណ្ហា បោនោព្ភវិកា នន្ទិរាគសហគតា តត្រតត្រាភិនន្ទិនី, សេយ្យថិទំ – កាមតណ្ហា, ភវតណ្ហា, វិភវតណ្ហា – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ.

៥. បឋមធារណសុត្តំ

១០៨៥. ‘‘ធារេថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេសិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា បឋមំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ; ទុក្ខសមុទយំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ទុតិយំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ; ទុក្ខនិរោធំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា តតិយំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ; ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ. ឯវំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេសិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានីតិ. ទុក្ខំ ខោ, ភិក្ខុ, មយា បឋមំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ; ទុក្ខសមុទយំ [ទុក្ខសមុទយោ (ស្យា. កំ.)] ខោ, ភិក្ខុ, មយា ទុតិយំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ; ទុក្ខនិរោធំ [ទុក្ខនិរោធោ (ស្យា. កំ.)] ខោ, ភិក្ខុ, មយា តតិយំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ; ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា [ទុក្ខនិរោធគាមិនិបដិបទំ (បី.), ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ (ក.)] ខោ, ភិក្ខុ, មយា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ធារេហិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានីតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខុ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយធារណសុត្តំ

១០៨៦. ‘‘ធារេថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ.

‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេសិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា បឋមំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ. យោ ហិ កោចិ, ភន្តេ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘នេតំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ យំ សមណេន គោតមេន ទេសិតំ. អហមេតំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ទុក្ខសមុទយំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ. យោ ហិ កោចិ, ភន្តេ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘នេតំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ យំ សមណេន គោតមេន ទេសិតំ. អហមេតំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ឯវំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេសិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានីតិ. ទុក្ខំ ខោ, ភិក្ខុ, មយា បឋមំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ. យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខុ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘នេតំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ យំ សមណេន គោតមេន ទេសិតំ. អហមេតំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ទុក្ខសមុទយំ ខោ, ភិក្ខុ…បេ… ទុក្ខនិរោធំ ខោ, ភិក្ខុ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា ខោ, ភិក្ខុ, មយា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ. យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខុ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘នេតំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ យំ សមណេន គោតមេន ទេសិតំ. អហមេតំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ឯវំ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេហិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានីតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខុ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អវិជ្ជាសុត្តំ

១០៨៧. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘អវិជ្ជា, អវិជ្ជា’តិ ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, អវិជ្ជា; កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ? ‘‘យំ ខោ, ភិក្ខុ, ទុក្ខេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អញ្ញាណំ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, អវិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខុ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. សត្តមំ.

៨. វិជ្ជាសុត្តំ

១០៨៨. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘វិជ្ជា, វិជ្ជា’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, វិជ្ជា; កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ? ‘‘យំ ខោ, ភិក្ខុ, ទុក្ខេ ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ ញាណំ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, វិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខុ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. សង្កាសនសុត្តំ

១០៨៩. ‘‘‘ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ ភិក្ខវេ, មយា បញ្ញត្តំ. តត្ថ អបរិមាណា វណ្ណា អបរិមាណា ព្យញ្ជនា អបរិមាណា សង្កាសនា – ‘ឥតិបិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ; ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ…បេ… ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ…បេ… ‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ, ភិក្ខវេ, មយា បញ្ញត្តំ. តត្ថ អបរិមាណា វណ្ណា អបរិមាណា ព្យញ្ជនា អបរិមាណា សង្កាសនា – ‘ឥតិបិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. នវមំ.

១០. តថសុត្តំ

១០៩០. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ; ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានិ.

ធម្មចក្កប្បវត្តនវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ធម្មចក្កំ តថាគតំ, ខន្ធា អាយតនេន ច;

ធារណា ច ទ្វេ អវិជ្ជា, វិជ្ជា សង្កាសនា តថាតិ.

៣. កោដិគាមវគ្គោ

១. បឋមកោដិគាមសុត្តំ

១០៩១. ឯកំ សមយំ ភគវា វជ្ជីសុ វិហរតិ កោដិគាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ចតុន្នំ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានំ អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមិទំ ទីឃមទ្ធានំ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ច’’.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ទុក្ខស្ស, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចស្ស អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមិទំ ទីឃមទ្ធានំ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ច. ទុក្ខសមុទយស្ស អរិយសច្ចស្ស…បេ… ទុក្ខនិរោធស្ស អរិយសច្ចស្ស…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចស្ស អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមិទំ ទីឃមទ្ធានំ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ច. តយិទំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ អនុពុទ្ធំ បដិវិទ្ធំ; ឧច្ឆិន្នា ភវតណ្ហា, ខីណា ភវនេត្តិ; នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ, យថាភូតំ អទស្សនា;

សំសិតំ [សំសរិតំ (ស្យា. កំ. ក.) ទី. និ. ២.១៥៥] ទីឃមទ្ធានំ, តាសុ តាស្វេវ ជាតិសុ.

‘‘តានិ [យានិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] ឯតានិ ទិដ្ឋានិ, ភវនេត្តិ សមូហតា;

ឧច្ឆិន្នំ មូលំ ទុក្ខស្ស, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. បឋមំ;

២. ទុតិយកោដិគាមសុត្តំ

១០៩២. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា, ន ច បនេតេ អាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានន្តិ, តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ ចេវ សមណសម្មតា ព្រាហ្មណេសុ ច ព្រាហ្មណសម្មតា, តេ ច បនាយស្មន្តោ សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

‘‘យេ ទុក្ខំ នប្បជានន្តិ, អថោ ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

យត្ថ ច សព្ពសោ ទុក្ខំ, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ.

‘‘តញ្ច មគ្គំ ន ជានន្តិ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ;

ចេតោវិមុត្តិហីនា តេ, អថោ បញ្ញាវិមុត្តិយា;

អភព្ពា តេ អន្តកិរិយាយ, តេ វេ ជាតិជរូបគា.

‘‘យេ ច ទុក្ខំ បជានន្តិ, អថោ ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

យត្ថ ច សព្ពសោ ទុក្ខំ, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ.

‘‘តញ្ច មគ្គំ បជានន្តិ, ទុក្ខូបសមគាមិនំ;

ចេតោវិមុត្តិសម្បន្នា, អថោ បញ្ញាវិមុត្តិយា;

សព្ពា តេ អន្តកិរិយាយ, ន តេ ជាតិជរូបគា’’តិ. ទុតិយំ;

៣. សម្មាសម្ពុទ្ធសុត្តំ

១០៩៣. សាវត្ថិនិទានំ. ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធត្តា តថាគតោ ‘អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ’តិ វុច្ចតិ.

៤. អរហន្តសុត្តំ

១០៩៤. សាវត្ថិនិទានំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិំសុ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិំសុ. យេ ហិ [យេបិ ហិ (ពហូសុ)] កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិស្សន្តិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈន្តិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. យេ ហិ, កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈិំសុ…បេ… អភិសម្ពុជ្ឈិស្សន្តិ…បេ… អភិសម្ពុជ្ឈន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុជ្ឈន្តិ.

៥. អាសវក្ខយសុត្តំ

១០៩៥. ‘‘ជានតោហំ, ភិក្ខវេ, បស្សតោ អាសវានំ ខយំ វទាមិ, នោ អជានតោ អបស្សតោ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ, ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ.

៦. មិត្តសុត្តំ

១០៩៦. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនុកម្បេយ្យាថ, យេ ច សោតព្ពំ មញ្ញេយ្យុំ – មិត្តា វា អមច្ចា វា ញាតី វា សាលោហិតា វា – តេ វោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ទុក្ខស្ស អរិយសច្ចស្ស, ទុក្ខសមុទយស្ស អរិយសច្ចស្ស, ទុក្ខនិរោធស្ស អរិយសច្ចស្ស, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចស្ស. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនុកម្បេយ្យាថ, យេ ច សោតព្ពំ មញ្ញេយ្យុំ – មិត្តា វា អមច្ចា វា ញាតី វា សាលោហិតា វា តេ វោ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ សមាទបេតព្ពា និវេសេតព្ពា បតិដ្ឋាបេតព្ពា.

៧. តថសុត្តំ

១០៩៧. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានិ; តស្មា ‘អរិយសច្ចានី’តិ វុច្ចន្តិ.

៨. លោកសុត្តំ

១០៩៨. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ តថាគតោ អរិយោ; តស្មា ‘អរិយសច្ចានី’តិ វុច្ចន្តិ’’.

៩. បរិញ្ញេយ្យសុត្តំ

១០៩៩. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ អត្ថិ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យំ, អត្ថិ អរិយសច្ចំ បហាតព្ពំ, អត្ថិ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ពំ, អត្ថិ អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ពំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យំ? ទុក្ខំ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហាតព្ពំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ពំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ពំ.