២. ធម្មចក្កប្បវត្តនវគ្គោ

១. ធម្មចក្កប្បវត្តនសុត្តំ

១០៨១. ឯកំ សមយំ ភគវា ពារាណសិយំ វិហរតិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. តត្រ ខោ ភគវា បញ្ចវគ្គិយេ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, អន្តា បព្ពជិតេន ន សេវិតព្ពា. កតមេ ទ្វេ? យោ ចាយំ កាមេសុ កាមសុខល្លិកានុយោគោ ហីនោ គម្មោ បោថុជ្ជនិកោ អនរិយោ អនត្ថសំហិតោ, យោ ចាយំ អត្តកិលមថានុយោគោ ទុក្ខោ អនរិយោ អនត្ថសំហិតោ. ឯតេ ខោ, ភិក្ខវេ, ឧភោ អន្តេ អនុបគម្ម មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ’’.

‘‘កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, មជ្ឈិមា បដិបទា តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធា ចក្ខុករណី ញាណករណី ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ – ជាតិបិ ទុក្ខា, ជរាបិ ទុក្ខា, ព្យាធិបិ ទុក្ខោ, មរណម្បិ ទុក្ខំ, អប្បិយេហិ សម្បយោគោ ទុក្ខោ, បិយេហិ វិប្បយោគោ ទុក្ខោ, យម្បិច្ឆំ ន លភតិ តម្បិ ទុក្ខំ – សំខិត្តេន បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា [បញ្ចុបាទានក្ខន្ធាបិ (បី. ក.)] ទុក្ខា. ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ – យាយំ តណ្ហា បោនោព្ភវិកា [បោនោភវិកា (សី. បី.)] នន្ទិរាគសហគតា តត្រតត្រាភិនន្ទិនី, សេយ្យថិទំ [សេយ្យថីទំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] – កាមតណ្ហា, ភវតណ្ហា, វិភវតណ្ហា. ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ – យោ តស្សាយេវ តណ្ហាយ អសេសវិរាគនិរោធោ ចាគោ បដិនិស្សគ្គោ មុត្តិ អនាលយោ. ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ – អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យ’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញាត’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហាតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហីន’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកត’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវិត’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘យាវកីវញ្ច មេ, ភិក្ខវេ, ឥមេសុ ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ ឯវំ តិបរិវដ្ដំ ទ្វាទសាការំ យថាភូតំ ញាណទស្សនំ ន សុវិសុទ្ធំ អហោសិ, នេវ តាវាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ [អភិសម្ពុទ្ធោ បច្ចញ្ញាសិំ (សី. ស្យា. កំ.)].

‘‘យតោ ច ខោ មេ, ភិក្ខវេ, ឥមេសុ ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ ឯវំ តិបរិវដ្ដំ ទ្វាទសាការំ យថាភូតំ ញាណទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ អហោសិ, អថាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ [ចេតោវិមុត្តិ (សី. បី.)], អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា បញ្ចវគ្គិយា ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ អាយស្មតោ កោណ្ឌញ្ញស្ស វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ.

បវត្តិតេ ច បន ភគវតា ធម្មចក្កេ ភុម្មា ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ – ‘‘ឯតំ ភគវតា ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. ភុម្មានំ ទេវានំ សទ្ទំ សុត្វា ចាតុមហារាជិកា ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ – ‘‘ឯតំ ភគវតា ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ, អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ. ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ សទ្ទំ សុត្វា តាវតិំសា ទេវា…បេ… យាមា ទេវា…បេ… តុសិតា ទេវា…បេ… និម្មានរតី ទេវា…បេ… បរនិម្មិតវសវត្តី ទេវា…បេ… ព្រហ្មកាយិកា ទេវា សទ្ទមនុស្សាវេសុំ – ‘‘ឯតំ ភគវតា ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ អនុត្តរំ ធម្មចក្កំ បវត្តិតំ អប្បដិវត្តិយំ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ.

ឥតិហ តេន ខណេន (តេន លយេន) [( ) នត្ថិ (សី. ស្យា. កំ.)] តេន មុហុត្តេន យាវ ព្រហ្មលោកា សទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆិ. អយញ្ច ទសសហស្សិលោកធាតុ សង្កម្បិ សម្បកម្បិ សម្បវេធិ, អប្បមាណោ ច ឧឡារោ ឱភាសោ លោកេ បាតុរហោសិ អតិក្កម្ម ទេវានំ ទេវានុភាវន្តិ.

អថ ខោ ភគវា ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ – ‘‘អញ្ញាសិ វត, ភោ, កោណ្ឌញ្ញោ, អញ្ញាសិ វត, ភោ, កោណ្ឌញ្ញោ’’តិ! ឥតិ ហិទំ អាយស្មតោ កោណ្ឌញ្ញស្ស ‘អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញោ’ ត្វេវ នាមំ អហោសីតិ. បឋមំ.

២. តថាគតសុត្តំ

១០៨២. ‘‘‘ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យ’ន្តិ ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញាត’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ច’ន្តិ ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហាតព្ព’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ បហីន’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ច’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ព’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ…បេ. … ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកត’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ព’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ…បេ… ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវិត’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថាគតានំ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. ខន្ធសុត្តំ

១០៨៣. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ [ទុក្ខសមុទយោ អរិយសច្ចំ ទុក្ខនិរោធោ អរិយសច្ចំ (ស្យា.)] ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ? ‘បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា’ តិស្ស វចនីយំ, សេយ្យថិទំ [កតមេ បញ្ច (សី. ស្យា. កំ.)] – រូបុបាទានក្ខន្ធោ…បេ… វិញ្ញាណុបាទានក្ខន្ធោ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ? យាយំ តណ្ហា បោនោព្ភវិកា នន្ទិរាគសហគតា តត្រតត្រាភិនន្ទិនី, សេយ្យថិទំ – កាមតណ្ហា, ភវតណ្ហា, វិភវតណ្ហា. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ? យោ តស្សាយេវ តណ្ហាយ អសេសវិរាគនិរោធោ ចាគោ បដិនិស្សគ្គោ មុត្តិ អនាលយោ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. តតិយំ.

៤. អជ្ឈត្តិកាយតនសុត្តំ

១០៨៤. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ? ‘ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានី’ តិស្ស វចនីយំ. កតមានិ ឆ? ចក្ខាយតនំ…បេ… មនាយតនំ – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ.

‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ? យាយំ តណ្ហា បោនោព្ភវិកា នន្ទិរាគសហគតា តត្រតត្រាភិនន្ទិនី, សេយ្យថិទំ – កាមតណ្ហា, ភវតណ្ហា, វិភវតណ្ហា – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមធារណសុត្តំ

១០៨៥. ‘‘ធារេថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេសិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា បឋមំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ; ទុក្ខសមុទយំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ទុតិយំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ; ទុក្ខនិរោធំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា តតិយំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ; ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ. ឯវំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេសិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានីតិ. ទុក្ខំ ខោ, ភិក្ខុ, មយា បឋមំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ; ទុក្ខសមុទយំ [ទុក្ខសមុទយោ (ស្យា. កំ.)] ខោ, ភិក្ខុ, មយា ទុតិយំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ; ទុក្ខនិរោធំ [ទុក្ខនិរោធោ (ស្យា. កំ.)] ខោ, ភិក្ខុ, មយា តតិយំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ; ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា [ទុក្ខនិរោធគាមិនិបដិបទំ (បី.), ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ (ក.)] ខោ, ភិក្ខុ, មយា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខុ, ធារេហិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានីតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខុ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយធារណសុត្តំ

១០៨៦. ‘‘ធារេថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ? ឯវំ វុត្តេ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ.

‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេសិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា បឋមំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ. យោ ហិ កោចិ, ភន្តេ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘នេតំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ យំ សមណេន គោតមេន ទេសិតំ. អហមេតំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ទុក្ខសមុទយំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ ធារេមិ. យោ ហិ កោចិ, ភន្តេ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘នេតំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ យំ សមណេន គោតមេន ទេសិតំ. អហមេតំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ឯវំ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ធារេមិ ភគវតា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានី’’តិ.

‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខុ! សាធុ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេសិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានីតិ. ទុក្ខំ ខោ, ភិក្ខុ, មយា បឋមំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ. យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខុ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘នេតំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ យំ សមណេន គោតមេន ទេសិតំ. អហមេតំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខំ បឋមំ អរិយសច្ចំ បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ទុក្ខសមុទយំ ខោ, ភិក្ខុ…បេ… ទុក្ខនិរោធំ ខោ, ភិក្ខុ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា ខោ, ភិក្ខុ, មយា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ ទេសិតំ, តថា នំ ធារេហិ. យោ ហិ កោចិ, ភិក្ខុ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘នេតំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ យំ សមណេន គោតមេន ទេសិតំ. អហមេតំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ ចតុត្ថំ អរិយសច្ចំ បញ្ញបេស្សាមី’តិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. ឯវំ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, ធារេហិ មយា ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានីតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខុ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អវិជ្ជាសុត្តំ

១០៨៧. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘អវិជ្ជា, អវិជ្ជា’តិ ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, អវិជ្ជា; កិត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ? ‘‘យំ ខោ, ភិក្ខុ, ទុក្ខេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អញ្ញាណំ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, អវិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច អវិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខុ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. សត្តមំ.

៨. វិជ្ជាសុត្តំ

១០៨៨. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘វិជ្ជា, វិជ្ជា’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កតមា នុ ខោ, ភន្តេ, វិជ្ជា; កិត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ? ‘‘យំ ខោ, ភិក្ខុ, ទុក្ខេ ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ ញាណំ – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខុ, វិជ្ជា; ឯត្តាវតា ច វិជ្ជាគតោ ហោតី’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខុ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. សង្កាសនសុត្តំ

១០៨៩. ‘‘‘ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ ភិក្ខវេ, មយា បញ្ញត្តំ. តត្ថ អបរិមាណា វណ្ណា អបរិមាណា ព្យញ្ជនា អបរិមាណា សង្កាសនា – ‘ឥតិបិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ; ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ…បេ… ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ…បេ… ‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ, ភិក្ខវេ, មយា បញ្ញត្តំ. តត្ថ អបរិមាណា វណ្ណា អបរិមាណា ព្យញ្ជនា អបរិមាណា សង្កាសនា – ‘ឥតិបិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. នវមំ.

១០. តថសុត្តំ

១០៩០. ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានិ. កតមានិ ចត្តារិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ; ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ; ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ទសមំ.

ធម្មចក្កប្បវត្តនវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ធម្មចក្កំ តថាគតំ, ខន្ធា អាយតនេន ច;

ធារណា ច ទ្វេ អវិជ្ជា, វិជ្ជា សង្កាសនា តថាតិ.