១. សមាធិវគ្គោ

១. សមាធិសុត្តំ

១០៧១. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ. កិញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ’’.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. បឋមំ.

២. បដិសល្លានសុត្តំ

១០៧២. ‘‘បដិសល្លានេ, ភិក្ខវេ, យោគមាបជ្ជថ. បដិសល្លីនោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ. កិញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. បដិសល្លានេ, ភិក្ខវេ, យោគមាបជ្ជថ. បដិសល្លីនោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមកុលបុត្តសុត្តំ

១០៧៣. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិំសុ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, សព្ពេ តេ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ.

‘‘កតមេសំ ចតុន្នំ? ទុក្ខស្ស អរិយសច្ចស្ស ទុក្ខសមុទយស្ស អរិយសច្ចស្ស ទុក្ខនិរោធស្ស អរិយសច្ចស្ស ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចស្ស. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិំសុ…បេ… បព្ពជិស្សន្តិ…បេ… បព្ពជន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមេសំយេវ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ យថាភូតំ អភិសមយាយ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យោគោ ករណីយោ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយកុលបុត្តសុត្តំ

១០៧៤. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា យថាភូតំ អភិសមេសុំ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសមេសុំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា យថាភូតំ អភិសមេស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសមេស្សន្តិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា យថាភូតំ អភិសមេន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសមេន្តិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ កុលបុត្តា សម្មា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតា យថាភូតំ អភិសមេសុំ …បេ… អភិសមេស្សន្តិ…បេ… អភិសមេន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសមេន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

១០៧៥. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិំសុ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិំសុ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិស្សន្តិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈន្តិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈិំសុ…បេ… អភិសម្ពោជ្ឈិស្សន្តិ…បេ… អភិសម្ពោជ្ឈន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពោជ្ឈន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយសមណព្រាហ្មណសុត្តំ

១០៧៦. ‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេសុំ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេសុំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេស្សន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេស្សន្តិ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេន្តិ, សព្ពេ តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេន្តិ.

‘‘កតមានិ ចត្តារិ? ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេសុំ…បេ… បកាសេស្សន្តិ…បេ… បកាសេន្តិ, សព្ពេ តេ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថាភូតំ អភិសម្ពុទ្ធំ បកាសេន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. វិតក្កសុត្តំ

១០៧៧. ‘‘មា, ភិក្ខវេ, បាបកេ អកុសលេ វិតក្កេ វិតក្កេយ្យាថ [វិតក្កេថ (សី. ស្យា. កំ.)], សេយ្យថិទំ – កាមវិតក្កំ, ព្យាបាទវិតក្កំ, វិហិំសាវិតក្កំ. តំ កិស្ស ហេតុ? នេតេ, ភិក្ខវេ, វិតក្កា អត្ថសំហិតា នាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘វិតក្កេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ វិតក្កេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ វិតក្កេយ្យាថ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯតេ, ភិក្ខវេ, វិតក្កា អត្ថសំហិតា ឯតេ អាទិព្រហ្មចរិយកា ឯតេ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. សត្តមំ.

៨. ចិន្តសុត្តំ

១០៧៨. ‘‘មា, ភិក្ខវេ, បាបកំ អកុសលំ ចិត្តំ ចិន្តេយ្យាថ [ចិន្តេថ (សី. ស្យា. កំ.)] – ‘សស្សតោ លោកោ’តិ វា ‘អសស្សតោ លោកោ’តិ វា, ‘អន្តវា លោកោ’តិ វា ‘អនន្តវា លោកោ’តិ វា, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’ន្តិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’ន្តិ វា, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’តិ វា. តំ កិស្ស ហេតុ? នេសា, ភិក្ខវេ, ចិន្តា អត្ថសំហិតា នាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘ចិន្តេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ ចិន្តេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ ចិន្តេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ ចិន្តេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ ចិន្តេយ្យាថ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯសា, ភិក្ខវេ, ចិន្តា អត្ថសំហិតា, ឯសា អាទិព្រហ្មចរិយកា, ឯសា និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. វិគ្គាហិកកថាសុត្តំ

១០៧៩. ‘‘មា, ភិក្ខវេ, វិគ្គាហិកកថំ កថេយ្យាថ [កថេថ (សី. ស្យា. កំ.)] – ‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ, អហំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាមិ. កិំ ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានិស្សសិ! មិច្ឆាបដិបន្នោ ត្វមសិ, អហមស្មិ សម្មាបដិបន្នោ. សហិតំ មេ, អសហិតំ តេ. បុរេវចនីយំ បច្ឆា អវច, បច្ឆាវចនីយំ បុរេ អវច. អធិចិណ្ណំ [អចិណ្ណំ (ស្យា. កំ. បី.)] តេ វិបរាវត្តំ. អារោបិតោ តេ វាទោ, ចរ វាទប្បមោក្ខាយ. និគ្គហិតោសិ, និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? នេសា, ភិក្ខវេ, កថា អត្ថសំហិតា នាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘កថេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ កថេយ្យាថ…បេ… យោគោ ករណីយោ’’តិ. នវមំ.

១០. តិរច្ឆានកថាសុត្តំ

១០៨០. ‘‘មា, ភិក្ខវេ, អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ កថេយ្យាថ, សេយ្យថិទំ – រាជកថំ ចោរកថំ មហាមត្តកថំ សេនាកថំ, ភយកថំ យុទ្ធកថំ, អន្នកថំ បានកថំ វត្ថកថំ សយនកថំ មាលាកថំ គន្ធកថំ, ញាតិកថំ យានកថំ គាមកថំ និគមកថំ នគរកថំ ជនបទកថំ ឥត្ថិកថំ [ឥត្ថិកថំ បុរិសកថំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] សូរកថំ វិសិខាកថំ កុម្ភដ្ឋានកថំ, បុព្ពបេតកថំ នានត្តកថំ, លោកក្ខាយិកំ សមុទ្ទក្ខាយិកំ ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វា. តំ កិស្ស ហេតុ? នេសា, ភិក្ខវេ, កថា អត្ថសំហិតា នាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘កថេន្តា ច ខោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ កថេយ្យាថ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ កថេយ្យាថ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឯសា, ភិក្ខវេ, កថា អត្ថសំហិតា, ឯសា អាទិព្រហ្មចរិយកា, ឯសា និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ.

‘‘តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យោគោ ករណីយោ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យោគោ ករណីយោ’’តិ. ទសមំ.

សមាធិវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សមាធិ បដិសល្លានា, កុលបុត្តា អបរេ ទុវេ;

សមណព្រាហ្មណា វិតក្កំ, ចិន្តា វិគ្គាហិកា កថាតិ.