៨. កិំសុកោបមសុត្តំ

២៤៥. អថ ខោ អញ្ញតរោ ភិក្ខុ យេនញ្ញតរោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ, ឯត្តាវតា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ អសន្តុដ្ឋោ តស្ស ភិក្ខុស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន [បញ្ហាវេយ្យាករណេន (ស្យា. កំ. ក.)], យេនញ្ញតរោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បញ្ចន្នំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ, ឯត្តាវតា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ អសន្តុដ្ឋោ តស្ស ភិក្ខុស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន, យេនញ្ញតរោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ចតុន្នំ មហាភូតានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ, ឯត្តាវតា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ អសន្តុដ្ឋោ តស្ស ភិក្ខុស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន, យេនញ្ញតរោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ? ‘‘យតោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ឯត្តាវតា, ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ.

អថ ខោ សោ ភិក្ខុ អសន្តុដ្ឋោ តស្ស ភិក្ខុស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, យេនញ្ញតរោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចំ – កិត្តាវតា នុ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’តិ? ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, សោ ភិក្ខុ មំ ឯតទវោច – ‘យតោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ, ឯត្តាវតា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’តិ. អថ ខ្វាហំ, ភន្តេ, អសន្តុដ្ឋោ តស្ស ភិក្ខុស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន, យេនញ្ញតរោ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោចំ – ‘កិត្តាវតា នុ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’តិ? ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, សោ ភិក្ខុ មំ ឯតទវោច – ‘យតោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ បញ្ចន្នំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ…បេ… ចតុន្នំ មហាភូតានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ឯត្តាវតា ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’តិ. អថ ខ្វាហំ, ភន្តេ, អសន្តុដ្ឋោ តស្ស ភិក្ខុស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំ ( ) [(ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោចំ) (ក.)]. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតី’’តិ?

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, បុរិសស្ស កិំសុកោ អទិដ្ឋបុព្ពោ អស្ស. សោ យេនញ្ញតរោ បុរិសោ កិំសុកស្ស ទស្សាវី តេនុបសង្កមេយ្យ. ឧបសង្កមិត្វា តំ បុរិសំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កីទិសោ, ភោ បុរិស, កិំសុកោ’តិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កាឡកោ ខោ, អម្ភោ បុរិស, កិំសុកោ – សេយ្យថាបិ ឈាមខាណូ’តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខុ, សមយេន តាទិសោវស្ស កិំសុកោ យថាបិ [យថា (សី. ស្យា. កំ.) ទុតិយវារាទីសុ បន ‘‘យថាបិ’’ត្វេវ ទិស្សតិ] តស្ស បុរិសស្ស ទស្សនំ. អថ ខោ, សោ ភិក្ខុ, បុរិសោ អសន្តុដ្ឋោ តស្ស បុរិសស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន, យេនញ្ញតរោ បុរិសោ កិំសុកស្ស ទស្សាវី តេនុបសង្កមេយ្យ; ឧបសង្កមិត្វា តំ បុរិសំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កីទិសោ, ភោ បុរិស, កិំសុកោ’តិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘លោហិតកោ ខោ, អម្ភោ បុរិស, កិំសុកោ – សេយ្យថាបិ មំសបេសី’តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខុ, សមយេន តាទិសោវស្ស កិំសុកោ យថាបិ តស្ស បុរិសស្ស ទស្សនំ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ បុរិសោ អសន្តុដ្ឋោ តស្ស បុរិសស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន, យេនញ្ញតរោ បុរិសោ កិំសុកស្ស ទស្សាវី តេនុបសង្កមេយ្យ; ឧបសង្កមិត្វា តំ បុរិសំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កីទិសោ, ភោ បុរិស, កិំសុកោ’តិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឱចីរកជាតោ [ឱជីរកជាតោ (សី.), ឱទីរកជាតោ (បី.)] ខោ, អម្ភោ បុរិស, កិំសុកោ អាទិន្នសិបាដិកោ – សេយ្យថាបិ សិរីសោ’តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខុ, សមយេន តាទិសោវស្ស កិំសុកោ, យថាបិ តស្ស បុរិសស្ស ទស្សនំ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ បុរិសោ អសន្តុដ្ឋោ តស្ស បុរិសស្ស បញ្ហវេយ្យាករណេន, យេនញ្ញតរោ បុរិសោ កិំសុកស្ស ទស្សាវី តេនុបសង្កមេយ្យ; ឧបសង្កមិត្វា តំ បុរិសំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កីទិសោ, ភោ បុរិស, កិំសុកោ’តិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ពហលបត្តបលាសោ សន្ទច្ឆាយោ [សណ្ឌច្ឆាយោ (ស្យា. កំ.)] ខោ, អម្ភោ បុរិស, កិំសុកោ – សេយ្យថាបិ និគ្រោធោ’តិ. តេន ខោ បន, ភិក្ខុ, សមយេន តាទិសោវស្ស កិំសុកោ, យថាបិ តស្ស បុរិសស្ស ទស្សនំ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខុ, យថា យថា អធិមុត្តានំ តេសំ សប្បុរិសានំ ទស្សនំ សុវិសុទ្ធំ ហោតិ, តថា តថា ខោ តេហិ សប្បុរិសេហិ ព្យាកតំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, រញ្ញោ បច្ចន្តិមំ នគរំ ទឡ្ហុទ្ធាបំ [ទឡ្ហុទ្ទាបំ (សី. បី.)] ទឡ្ហបាការតោរណំ ឆទ្វារំ. តត្រស្ស ទោវារិកោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ មេធាវី, អញ្ញាតានំ និវារេតា, ញាតានំ បវេសេតា. បុរត្ថិមាយ ទិសាយ អាគន្ត្វា សីឃំ ទូតយុគំ តំ ទោវារិកំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កហំ, ភោ បុរិស, ឥមស្ស នគរស្ស នគរស្សាមី’តិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឯសោ, ភន្តេ, មជ្ឈេ សិង្ឃាដកេ និសិន្នោ’តិ. អថ ខោ តំ សីឃំ ទូតយុគំ នគរស្សាមិកស្ស យថាភូតំ វចនំ និយ្យាតេត្វា យថាគតមគ្គំ បដិបជ្ជេយ្យ. បច្ឆិមាយ ទិសាយ អាគន្ត្វា សីឃំ ទូតយុគំ…បេ… ឧត្តរាយ ទិសាយ… ទក្ខិណាយ ទិសាយ អាគន្ត្វា សីឃំ ទូតយុគំ តំ ទោវារិកំ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កហំ, ភោ បុរិស, ឥមស្ស នគរស្សាមី’តិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឯសោ, ភន្តេ, មជ្ឈេ សិង្ឃាដកេ និសិន្នោ’តិ. អថ ខោ តំ សីឃំ ទូតយុគំ នគរស្សាមិកស្ស យថាភូតំ វចនំ និយ្យាតេត្វា យថាគតមគ្គំ បដិបជ្ជេយ្យ.

‘‘ឧបមា ខោ ម្យាយំ, ភិក្ខុ, កតា អត្ថស្ស វិញ្ញាបនាយ. អយញ្ចេត្ថ អត្ថោ – ‘នគរ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខុ, ឥមស្សេតំ ចាតុមហាភូតិកស្ស កាយស្ស អធិវចនំ មាតាបេត្តិកសម្ភវស្ស ឱទនកុម្មាសូបចយស្ស អនិច្ចុច្ឆាទនបរិមទ្ទនភេទនវិទ្ធំសនធម្មស្ស. ‘ឆ ទ្វារា’តិ ខោ, ភិក្ខុ, ឆន្នេតំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ អធិវចនំ. ‘ទោវារិកោ’តិ ខោ, ភិក្ខុ, សតិយា ឯតំ អធិវចនំ. ‘សីឃំ ទូតយុគ’ន្តិ ខោ, ភិក្ខុ, សមថវិបស្សនានេតំ អធិវចនំ. ‘នគរស្សាមី’តិ ខោ, ភិក្ខុ, វិញ្ញាណស្សេតំ អធិវចនំ. ‘មជ្ឈេ សិង្ឃាដកោ’តិ ខោ, ភិក្ខុ, ចតុន្នេតំ មហាភូតានំ អធិវចនំ – បថវីធាតុយា, អាបោធាតុយា, តេជោធាតុយា, វាយោធាតុយា. ‘យថាភូតំ វចន’ន្តិ ខោ, ភិក្ខុ, និព្ពានស្សេតំ អធិវចនំ. ‘យថាគតមគ្គោ’តិ ខោ, ភិក្ខុ, អរិយស្សេតំ អដ្ឋង្គិកស្ស មគ្គស្ស អធិវចនំ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិយា…បេ… សម្មាសមាធិស្សា’’តិ. អដ្ឋមំ.