១. សឡាយតនសំយុត្តំ

១. អនិច្ចវគ្គោ

១. អជ្ឈត្តានិច្ចសុត្តំ

១. ឯវំ មេ សុតំ. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ; យំ ទុក្ខំ តទនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. សោតំ អនិច្ចំ. យទនិច្ចំ…បេ… ឃានំ អនិច្ចំ. យទនិច្ចំ…បេ… ជិវ្ហា អនិច្ចា. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ; យំ ទុក្ខំ តទនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. កាយោ អនិច្ចោ. យទនិច្ចំ…បេ… មនោ អនិច្ចោ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ; យំ ទុក្ខំ តទនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, សោតស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, ឃានស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, ជិវ្ហាយបិ និព្ពិន្ទតិ, កាយស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. បឋមំ.

២. អជ្ឈត្តទុក្ខសុត្តំ

២. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ. យំ ទុក្ខំ តទនត្តា; យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. សោតំ ទុក្ខំ…បេ… ឃានំ ទុក្ខំ… ជិវ្ហា ទុក្ខា… កាយោ ទុក្ខោ… មនោ ទុក្ខោ. យំ ទុក្ខំ តទនត្តា; យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អជ្ឈត្តានត្តសុត្តំ

៣. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. សោតំ អនត្តា…បេ… ឃានំ អនត្តា… ជិវ្ហា អនត្តា… កាយោ អនត្តា… មនោ អនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. តតិយំ.

៤. ពាហិរានិច្ចសុត្តំ

៤. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, អនិច្ចា. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ; យំ ទុក្ខំ តទនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា អនិច្ចា. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ; យំ ទុក្ខំ តទនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, សទ្ទេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, គន្ធេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, រសេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ផោដ្ឋព្ពេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ធម្មេសុបិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ពាហិរទុក្ខសុត្តំ

៥. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, ទុក្ខា. យំ ទុក្ខំ តទនត្តា; យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា ទុក្ខា. យំ ទុក្ខំ តទនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ពាហិរានត្តសុត្តំ

៦. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, អនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា អនត្តា. យទនត្តា តំ ‘នេតំ មម, នេសោហមស្មិ, ន មេសោ អត្តា’តិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អជ្ឈត្តានិច្ចាតីតានាគតសុត្តំ

៧. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ អតីតានាគតំ; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នស្ស! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតស្មិំ ចក្ខុស្មិំ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ ចក្ខុំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នស្ស ចក្ខុស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. សោតំ អនិច្ចំ… ឃានំ អនិច្ចំ… ជិវ្ហា អនិច្ចា អតីតានាគតា; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នាយ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតាយ ជិវ្ហាយ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ ជិវ្ហំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នាយ ជិវ្ហាយ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. កាយោ អនិច្ចោ…បេ… មនោ អនិច្ចោ អតីតានាគតោ; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នស្ស! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតស្មិំ មនស្មិំ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ មនំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នស្ស មនស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. អជ្ឈត្តទុក្ខាតីតានាគតសុត្តំ

៨. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អតីតានាគតំ; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នស្ស! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតស្មិំ ចក្ខុស្មិំ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ ចក្ខុំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នស្ស ចក្ខុស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. សោតំ ទុក្ខំ…បេ… ឃានំ ទុក្ខំ…បេ… ជិវ្ហា ទុក្ខា អតីតានាគតា; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នាយ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតាយ ជិវ្ហាយ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ ជិវ្ហំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នាយ ជិវ្ហាយ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. កាយោ ទុក្ខោ…បេ… មនោ ទុក្ខោ អតីតានាគតោ; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នស្ស! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតស្មិំ មនស្មិំ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ មនំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នស្ស មនស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតី’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អជ្ឈត្តានត្តាតីតានាគតសុត្តំ

៩. ‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនត្តា អតីតានាគតំ; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នស្ស! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតស្មិំ ចក្ខុស្មិំ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ ចក្ខុំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នស្ស ចក្ខុស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. សោតំ អនត្តា…បេ… ឃានំ អនត្តា…បេ… ជិវ្ហា អនត្តា អតីតានាគតា; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នាយ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតាយ ជិវ្ហាយ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ ជិវ្ហំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នាយ ជិវ្ហាយ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. កាយោ អនត្តា…បេ… មនោ អនត្តា អតីតានាគតោ; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នស្ស! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតស្មិំ មនស្មិំ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតំ មនំ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នស្ស មនស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតី’’តិ. នវមំ.

១០. ពាហិរានិច្ចាតីតានាគតសុត្តំ

១០. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, អនិច្ចា អតីតានាគតា; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នានំ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតេសុ រូបេសុ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតេ រូបេ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នានំ រូបានំ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា អនិច្ចា អតីតានាគតា; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នានំ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតេសុ ធម្មេសុ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតេ ធម្មេ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នានំ ធម្មានំ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតី’’តិ. ទសមំ.

១១. ពាហិរទុក្ខាតីតានាគតសុត្តំ

១១. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, ទុក្ខា អតីតានាគតា; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នានំ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតេសុ រូបេសុ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតេ រូបេ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នានំ រូបានំ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតី’’តិ…បេ. …. ឯកាទសមំ.

១២. ពាហិរានត្តាតីតានាគតសុត្តំ

១២. ‘‘រូបា, ភិក្ខវេ, អនត្តា អតីតានាគតា; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នានំ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតេសុ រូបេសុ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតេ រូបេ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នានំ រូបានំ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. សទ្ទា… គន្ធា… រសា… ផោដ្ឋព្ពា… ធម្មា អនត្តា អតីតានាគតា; កោ បន វាទោ បច្ចុប្បន្នានំ! ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ អតីតេសុ ធម្មេសុ អនបេក្ខោ ហោតិ; អនាគតេ ធម្មេ នាភិនន្ទតិ; បច្ចុប្បន្នានំ ធម្មានំ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតី’’តិ. ទ្វាទសមំ.

អនិច្ចវគ្គោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា ច, តយោ អជ្ឈត្តពាហិរា;

យទនិច្ចេន តយោ វុត្តា, តេ តេ អជ្ឈត្តពាហិរាតិ.

២. យមកវគ្គោ

១. បឋមបុព្ពេសម្ពោធសុត្តំ

១៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘បុព្ពេវ មេ, ភិក្ខវេ, សម្ពោធា អនភិសម្ពុទ្ធស្ស ពោធិសត្តស្សេវ សតោ ឯតទហោសិ – ‘កោ នុ ខោ ចក្ខុស្ស អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណំ? កោ សោតស្ស…បេ… កោ ឃានស្ស… កោ ជិវ្ហាយ… កោ កាយស្ស… កោ មនស្ស អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណ’ន្តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘យំ ខោ ចក្ខុំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ ចក្ខុស្ស អស្សាទោ. យំ ចក្ខុំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, អយំ ចក្ខុស្ស អាទីនវោ. យោ ចក្ខុស្មិំ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ ចក្ខុស្ស និស្សរណំ. យំ សោតំ…បេ… យំ ឃានំ…បេ… យំ ជិវ្ហំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ ជិវ្ហាយ អស្សាទោ. យំ [យា (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ជិវ្ហា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា, អយំ ជិវ្ហាយ អាទីនវោ. យោ ជិវ្ហាយ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ ជិវ្ហាយ និស្សរណំ. យំ កាយំ…បេ… យំ មនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ មនស្ស អស្សាទោ. យំ [យោ (សី. ស្យា. កំ. ក.)] មនោ អនិច្ចោ ទុក្ខោ វិបរិណាមធម្មោ, អយំ មនស្ស អាទីនវោ. យោ មនស្មិំ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ មនស្ស និស្សរណ’’’ន្តិ.

‘‘យាវកីវញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ឆន្នំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ ឯវំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នាព្ភញ្ញាសិំ, នេវ តាវាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ [សព្ពត្ថាបិ ឯវមេវ ឥតិសទ្ទេន សហ ទិស្សតិ] បច្ចញ្ញាសិំ. យតោ ច ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ឆន្នំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ ឯវំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អថាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ [ចេតោវិមុត្តិ (សី. បី. ក.) ឯវមុបរិបិ], អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. បឋមំ.

២. ទុតិយបុព្ពេសម្ពោធសុត្តំ

១៤. ‘‘បុព្ពេវ មេ, ភិក្ខវេ, សម្ពោធា អនភិសម្ពុទ្ធស្ស ពោធិសត្តស្សេវ សតោ ឯតទហោសិ – ‘កោ នុ ខោ រូបានំ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណំ? កោ សទ្ទានំ…បេ… កោ គន្ធានំ… កោ រសានំ… កោ ផោដ្ឋព្ពានំ… កោ ធម្មានំ អស្សាទោ, កោ អាទីនវោ, កិំ និស្សរណ’ន្តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘យំ ខោ រូបេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ រូបានំ អស្សាទោ. យំ រូបា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា, អយំ រូបានំ អាទីនវោ. យោ រូបេសុ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ រូបានំ និស្សរណំ. យំ សទ្ទេ… គន្ធេ… រសេ… ផោដ្ឋព្ពេ… យំ ធម្មេ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ ធម្មានំ អស្សាទោ. យំ ធម្មា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មា, អយំ ធម្មានំ អាទីនវោ. យោ ធម្មេសុ ឆន្ទរាគវិនយោ ឆន្ទរាគប្បហានំ, ឥទំ ធម្មានំ និស្សរណ’’’ន្តិ.

‘‘យាវកីវញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ឆន្នំ ពាហិរានំ អាយតនានំ ឯវំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នាព្ភញ្ញាសិំ, នេវ តាវាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ. យតោ ច ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ឆន្នំ ពាហិរានំ អាយតនានំ ឯវំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អថាហំ, ភិក្ខវេ, សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ‘អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ’តិ បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ, អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមអស្សាទបរិយេសនសុត្តំ

១៥. ‘‘ចក្ខុស្សាហំ, ភិក្ខវេ, អស្សាទបរិយេសនំ អចរិំ. យោ ចក្ខុស្ស អស្សាទោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ចក្ខុស្ស អស្សាទោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. ចក្ខុស្សាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវបរិយេសនំ អចរិំ. យោ ចក្ខុស្ស អាទីនវោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ចក្ខុស្ស អាទីនវោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. ចក្ខុស្សាហំ, ភិក្ខវេ, និស្សរណបរិយេសនំ អចរិំ. យំ ចក្ខុស្ស និស្សរណំ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ចក្ខុស្ស និស្សរណំ, បញ្ញាយ មេ តំ សុទិដ្ឋំ. សោតស្សាហំ, ភិក្ខវេ… ឃានស្សាហំ, ភិក្ខវេ… ជិវ្ហាយាហំ ភិក្ខវេ, អស្សាទបរិយេសនំ អចរិំ. យោ ជិវ្ហាយ អស្សាទោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ជិវ្ហាយ អស្សាទោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. ជិវ្ហាយាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវបរិយេសនំ អចរិំ. យោ ជិវ្ហាយ អាទីនវោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ជិវ្ហាយ អាទីនវោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. ជិវ្ហាយាហំ, ភិក្ខវេ, និស្សរណបរិយេសនំ អចរិំ. យំ ជិវ្ហាយ និស្សរណំ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ជិវ្ហាយ និស្សរណំ, បញ្ញាយ មេ តំ សុទិដ្ឋំ. មនស្សាហំ, ភិក្ខវេ, អស្សាទបរិយេសនំ អចរិំ. យោ មនស្ស អស្សាទោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា មនស្ស អស្សាទោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. មនស្សាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវបរិយេសនំ អចរិំ. យោ មនស្ស អាទីនវោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា មនស្ស អាទីនវោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. មនស្សាហំ, ភិក្ខវេ, និស្សរណបរិយេសនំ អចរិំ. យំ មនស្ស និស្សរណំ តទជ្ឈគមំ. យាវតា មនស្ស និស្សរណំ, បញ្ញាយ មេ តំ សុទិដ្ឋំ.

‘‘យាវកីវញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ឆន្នំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នាព្ភញ្ញាសិំ…បេ… បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ, អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយអស្សាទបរិយេសនសុត្តំ

១៦. ‘‘រូបានាហំ, ភិក្ខវេ, អស្សាទបរិយេសនំ អចរិំ. យោ រូបានំ អស្សាទោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា រូបានំ អស្សាទោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. រូបានាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវបរិយេសនំ អចរិំ. យោ រូបានំ អាទីនវោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា រូបានំ អាទីនវោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. រូបានាហំ, ភិក្ខវេ, និស្សរណបរិយេសនំ អចរិំ. យំ រូបានំ និស្សរណំ តទជ្ឈគមំ. យាវតា រូបានំ និស្សរណំ, បញ្ញាយ មេ តំ សុទិដ្ឋំ. សទ្ទានាហំ, ភិក្ខវេ… គន្ធានាហំ, ភិក្ខវេ… រសានាហំ, ភិក្ខវេ… ផោដ្ឋព្ពានាហំ, ភិក្ខវេ… ធម្មានាហំ, ភិក្ខវេ, អស្សាទបរិយេសនំ អចរិំ. យោ ធម្មានំ អស្សាទោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ធម្មានំ អស្សាទោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. ធម្មានាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវបរិយេសនំ អចរិំ. យោ ធម្មានំ អាទីនវោ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ធម្មានំ អាទីនវោ បញ្ញាយ មេ សោ សុទិដ្ឋោ. ធម្មានាហំ, ភិក្ខវេ, និស្សរណបរិយេសនំ អចរិំ. យំ ធម្មានំ និស្សរណំ តទជ្ឈគមំ. យាវតា ធម្មានំ និស្សរណំ, បញ្ញាយ មេ តំ សុទិដ្ឋំ.

‘‘យាវកីវញ្ចាហំ, ភិក្ខវេ, ឥមេសំ ឆន្នំ ពាហិរានំ អាយតនានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នាព្ភញ្ញាសិំ…បេ… បច្ចញ្ញាសិំ. ញាណញ្ច បន មេ ទស្សនំ ឧទបាទិ – ‘អកុប្បា មេ វិមុត្តិ, អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមនោចេអស្សាទសុត្តំ

១៧. ‘‘នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្ស អស្សាទោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ចក្ខុស្មិំ សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ចក្ខុស្ស អស្សាទោ តស្មា សត្តា ចក្ខុស្មិំ សារជ្ជន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្ស អាទីនវោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ចក្ខុស្មិំ និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ចក្ខុស្ស អាទីនវោ តស្មា សត្តា ចក្ខុស្មិំ និព្ពិន្ទន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្ស និស្សរណំ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ចក្ខុស្មា និស្សរេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ចក្ខុស្ស និស្សរណំ តស្មា សត្តា ចក្ខុស្មា និស្សរន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, សោតស្ស អស្សាទោ អភវិស្ស… នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ឃានស្ស អស្សាទោ អភវិស្ស… នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាយ អស្សាទោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ជិវ្ហាយ សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ជិវ្ហាយ អស្សាទោ, តស្មា សត្តា ជិវ្ហាយ សារជ្ជន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាយ អាទីនវោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ជិវ្ហាយ និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ជិវ្ហាយ អាទីនវោ, តស្មា សត្តា ជិវ្ហាយ និព្ពិន្ទន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាយ និស្សរណំ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ជិវ្ហាយ និស្សរេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ជិវ្ហាយ និស្សរណំ, តស្មា សត្តា ជិវ្ហាយ និស្សរន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, កាយស្ស អស្សាទោ អភវិស្ស… នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, មនស្ស អស្សាទោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា មនស្មិំ សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ មនស្ស អស្សាទោ, តស្មា សត្តា មនស្មិំ សារជ្ជន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, មនស្ស អាទីនវោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា មនស្មិំ និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ មនស្ស អាទីនវោ, តស្មា សត្តា មនស្មិំ និព្ពិន្ទន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, មនស្ស និស្សរណំ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា មនស្មា និស្សរេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ មនស្ស និស្សរណំ, តស្មា សត្តា មនស្មា និស្សរន្តិ.

‘‘យាវកីវញ្ច, ភិក្ខវេ, សត្តា ឥមេសំ ឆន្នំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នាព្ភញ្ញំសុ, នេវ តាវ, ភិក្ខវេ, សត្តា សទេវកា លោកា សមារកា សព្រហ្មកា សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ និស្សដា វិសញ្ញុត្តា វិប្បមុត្តា វិមរិយាទីកតេន [វិបរិយាទិកតេន (សី. បី.), វិបរិយាទិកតេន (ស្យា. កំ. ក.)] ចេតសា វិហរិំសុ. យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តា ឥមេសំ ឆន្នំ អជ្ឈត្តិកានំ អាយតនានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ អព្ភញ្ញំសុ, អថ, ភិក្ខវេ, សត្តា សទេវកា លោកា សមារកា សព្រហ្មកា សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ និស្សដា វិសញ្ញុត្តា វិប្បមុត្តា វិមរិយាទីកតេន ចេតសា វិហរន្តី’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយនោចេអស្សាទសុត្តំ

១៨. ‘‘នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, រូបានំ អស្សាទោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា រូបេសុ សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ រូបានំ អស្សាទោ, តស្មា សត្តា រូបេសុ សារជ្ជន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, រូបានំ អាទីនវោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា រូបេសុ និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ រូបានំ អាទីនវោ, តស្មា សត្តា រូបេសុ និព្ពិន្ទន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, រូបានំ និស្សរណំ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា រូបេហិ និស្សរេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ រូបានំ និស្សរណំ, តស្មា សត្តា រូបេហិ និស្សរន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, សទ្ទានំ… គន្ធានំ… រសានំ… ផោដ្ឋព្ពានំ… ធម្មានំ អស្សាទោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ធម្មេសុ សារជ្ជេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ធម្មានំ អស្សាទោ, តស្មា សត្តា ធម្មេសុ សារជ្ជន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ អាទីនវោ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ធម្មេសុ និព្ពិន្ទេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ធម្មានំ អាទីនវោ, តស្មា សត្តា ធម្មេសុ និព្ពិន្ទន្តិ. នោ ចេទំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ និស្សរណំ អភវិស្ស, នយិទំ សត្តា ធម្មេហិ និស្សរេយ្យុំ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ ធម្មានំ និស្សរណំ, តស្មា សត្តា ធម្មេហិ និស្សរន្តិ.

‘‘យាវកីវញ្ច, ភិក្ខវេ, សត្តា ឥមេសំ ឆន្នំ ពាហិរានំ អាយតនានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ នាព្ភញ្ញំសុ, នេវ តាវ, ភិក្ខវេ, សត្តា សទេវកា លោកា សមារកា សព្រហ្មកា សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ និស្សដា វិសញ្ញុត្តា វិប្បមុត្តា វិមរិយាទីកតេន ចេតសា វិហរិំសុ. យតោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, សត្តា ឥមេសំ ឆន្នំ ពាហិរានំ អាយតនានំ អស្សាទញ្ច អស្សាទតោ, អាទីនវញ្ច អាទីនវតោ, និស្សរណញ្ច និស្សរណតោ យថាភូតំ អព្ភញ្ញំសុ, អថ, ភិក្ខវេ, សត្តា សទេវកា លោកា សមារកា សព្រហ្មកា សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ និស្សដា វិសញ្ញុត្តា វិប្បមុត្តា វិមរិយាទីកតេន ចេតសា វិហរន្តី’’តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមាភិនន្ទសុត្តំ

១៩. ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុំ អភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ អភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ អភិនន្ទតិ, អបរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. យោ សោតំ…បេ… យោ ឃានំ…បេ… យោ ជិវ្ហំ អភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ អភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ អភិនន្ទតិ, អបរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. យោ កាយំ…បេ… យោ មនំ អភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ អភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ អភិនន្ទតិ, អបរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មា’’តិ វទាមិ.

‘‘យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុំ នាភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ នាភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ នាភិនន្ទតិ, បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. យោ សោតំ…បេ… យោ ឃានំ…បេ… យោ ជិវ្ហំ នាភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ នាភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ នាភិនន្ទតិ, បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. យោ កាយំ…បេ… យោ មនំ នាភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ នាភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ នាភិនន្ទតិ, បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មា’’តិ វទាមិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយាភិនន្ទសុត្តំ

២០. ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, រូបេ អភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ អភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ អភិនន្ទតិ, អបរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. យោ សទ្ទេ…បេ… គន្ធេ… រសេ… ផោដ្ឋព្ពេ… ធម្មេ អភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ អភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ អភិនន្ទតិ, អបរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មា’’តិ វទាមិ.

‘‘យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, រូបេ នាភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ នាភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ នាភិនន្ទតិ, បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ. យោ សទ្ទេ…បេ… គន្ធេ… រសេ… ផោដ្ឋព្ពេ… ធម្មេ នាភិនន្ទតិ, ទុក្ខំ សោ នាភិនន្ទតិ. យោ ទុក្ខំ នាភិនន្ទតិ, បរិមុត្តោ សោ ទុក្ខស្មា’’តិ វទាមិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមទុក្ខុប្បាទសុត្តំ

២១. ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្ស ឧប្បាទោ ឋិតិ អភិនិព្ពត្តិ បាតុភាវោ, ទុក្ខស្សេសោ ឧប្បាទោ, រោគានំ ឋិតិ, ជរាមរណស្ស បាតុភាវោ. យោ សោតស្ស…បេ… យោ ឃានស្ស… យោ ជិវ្ហាយ… យោ កាយស្ស… យោ មនស្ស ឧប្បាទោ ឋិតិ អភិនិព្ពត្តិ បាតុភាវោ, ទុក្ខស្សេសោ ឧប្បាទោ, រោគានំ ឋិតិ, ជរាមរណស្ស បាតុភាវោ.

‘‘យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្ស និរោធោ វូបសមោ អត្ថង្គមោ, ទុក្ខស្សេសោ និរោធោ, រោគានំ វូបសមោ, ជរាមរណស្ស អត្ថង្គមោ. យោ សោតស្ស… យោ ឃានស្ស… យោ ជិវ្ហាយ… យោ កាយស្ស… យោ មនស្ស និរោធោ វូបសមោ អត្ថង្គមោ, ទុក្ខស្សេសោ និរោធោ, រោគានំ វូបសមោ, ជរាមរណស្ស អត្ថង្គមោ’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយទុក្ខុប្បាទសុត្តំ

២២. ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, រូបានំ ឧប្បាទោ ឋិតិ អភិនិព្ពត្តិ បាតុភាវោ, ទុក្ខស្សេសោ ឧប្បាទោ, រោគានំ ឋិតិ, ជរាមរណស្ស បាតុភាវោ. យោ សទ្ទានំ…បេ… យោ គន្ធានំ… យោ រសានំ… យោ ផោដ្ឋព្ពានំ… យោ ធម្មានំ ឧប្បាទោ ឋិតិ អភិនិព្ពត្តិ បាតុភាវោ, ទុក្ខស្សេសោ ឧប្បាទោ, រោគានំ ឋិតិ, ជរាមរណស្ស បាតុភាវោ.

‘‘យោ ច ខោ, ភិក្ខវេ, រូបានំ និរោធោ វូបសមោ អត្ថង្គមោ, ទុក្ខស្សេសោ និរោធោ, រោគានំ វូបសមោ, ជរាមរណស្ស អត្ថង្គមោ. យោ សទ្ទានំ…បេ… យោ គន្ធានំ… យោ រសានំ… យោ ផោដ្ឋព្ពានំ… យោ ធម្មានំ និរោធោ វូបសមោ អត្ថង្គមោ, ទុក្ខស្សេសោ និរោធោ, រោគានំ វូបសមោ, ជរាមរណស្ស អត្ថង្គមោ’’តិ. ទសមំ.

យមកវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សម្ពោធេន ទុវេ វុត្តា, អស្សាទេន អបរេ ទុវេ;

នោ ចេតេន ទុវេ វុត្តា, អភិនន្ទេន អបរេ ទុវេ;

ឧប្បាទេន ទុវេ វុត្តា, វគ្គោ តេន បវុច្ចតីតិ.

៣. សព្ពវគ្គោ

១. សព្ពសុត្តំ

២៣. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘សព្ពំ វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ? ចក្ខុញ្ចេវ រូបា ច, សោតញ្ច [សោតញ្ចេវ (?) ឯវមិតរយុគលេសុបិ] សទ្ទា ច, ឃានញ្ច គន្ធា ច, ជិវ្ហា ច រសា ច, កាយោ ច ផោដ្ឋព្ពា ច, មនោ ច ធម្មា ច – ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ. យោ, ភិក្ខវេ, ឯវំ វទេយ្យ – ‘អហមេតំ សព្ពំ បច្ចក្ខាយ អញ្ញំ សព្ពំ បញ្ញាបេស្សាមី’តិ, តស្ស វាចាវត្ថុកមេវស្ស [វាចាវត្ថុរេវស្ស (សី. បី.), វាចាវត្ថុទេវស្ស (ស្យា. កំ.)]; បុដ្ឋោ ច ន សម្បាយេយ្យ, ឧត្តរិញ្ច វិឃាតំ អាបជ្ជេយ្យ. តំ កិស្ស ហេតុ? យថា តំ, ភិក្ខវេ, អវិសយស្មិ’’ន្តិ. បឋមំ.

២. បហានសុត្តំ

២៤. ‘‘សព្ពប្បហានាយ [សព្ពំ បហានាយ (ស្យា. កំ. ក.)] វោ, ភិក្ខវេ, ធម្មំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សព្ពប្បហានាយ ធម្មោ? ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, បហាតព្ពំ, រូបា បហាតព្ពា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ បហាតព្ពំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ បហាតព្ពោ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ…បេ… យម្បិទំ សោតសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ… យម្បិទំ ឃានសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ. ជិវ្ហា បហាតព្ពា, រសា បហាតព្ពា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ បហាតព្ពំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ បហាតព្ពោ, យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ. កាយោ បហាតព្ពោ… មនោ បហាតព្ពោ, ធម្មា បហាតព្ពា, មនោវិញ្ញាណំ បហាតព្ពំ, មនោសម្ផស្សោ បហាតព្ពោ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ បហាតព្ពំ. អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពប្បហានាយ ធម្មោ’’តិ. ទុតិយំ.

៣. អភិញ្ញាបរិញ្ញាបហានសុត្តំ

២៥. ‘‘សព្ពំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហានាយ វោ, ភិក្ខវេ, ធម្មំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហានាយ ធម្មោ? ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ, រូបា អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ…បេ… ជិវ្ហា អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពា, រសា អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ, យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ. កាយោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ… មនោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ, ធម្មា អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពា, មនោវិញ្ញាណំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ, មនោសម្ផស្សោ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពោ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហាតព្ពំ. អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិញ្ញា បរិញ្ញា បហានាយ ធម្មោ’’តិ. តតិយំ.

៤. បឋមអបរិជាននសុត្តំ

២៦. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ? ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. រូបេ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ចក្ខុសម្ផស្សំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ…បេ… ជិវ្ហំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. រសេ…បេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ…បេ… ជិវ្ហាសម្ផស្សំ…បេ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កាយំ…បេ… មនំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ធម្មេ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ…បេ… មនោសម្ផស្សំ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ.

‘‘សព្ពញ្ច ខោ, ភិក្ខវេ, អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ? ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. រូបេ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ចក្ខុសម្ផស្សំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ…បេ… ជិវ្ហំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. រសេ…បេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ…បេ… ជិវ្ហាសម្ផស្សំ…បេ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កាយំ…បេ… មនំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ធម្មេ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ…បេ… មនោសម្ផស្សំ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយា’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ទុតិយអបរិជាននសុត្តំ

២៧. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ? យញ្ច, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ, យេ ច រូបា, យញ្ច ចក្ខុវិញ្ញាណំ, យេ ច ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា…បេ… យា ច ជិវ្ហា, យេ ច រសា, យញ្ច ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, យេ ច ជិវ្ហាវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា; យោ ច កាយោ, យេ ច ផោដ្ឋព្ពា, យញ្ច កាយវិញ្ញាណំ, យេ ច កាយវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា; យោ ច មនោ, យេ ច ធម្មា, យញ្ច មនោវិញ្ញាណំ, យេ ច មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ.

‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ? យញ្ច, ភិក្ខវេ, ចក្ខុ, យេ ច រូបា, យញ្ច ចក្ខុវិញ្ញាណំ, យេ ច ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា…បេ… យា ច ជិវ្ហា, យេ ច រសា, យញ្ច ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, យេ ច ជិវ្ហាវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា; យោ ច កាយោ, យេ ច ផោដ្ឋព្ពា, យញ្ច កាយវិញ្ញាណំ, យេ ច កាយវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា; យោ ច មនោ, យេ ច ធម្មា, យញ្ច មនោវិញ្ញាណំ, យេ ច មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពា ធម្មា – ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយា’’តិ. បញ្ចមំ.

៦. អាទិត្តសុត្តំ

២៨. ឯកំ សមយំ ភគវា គយាយំ វិហរតិ គយាសីសេ សទ្ធិំ ភិក្ខុសហស្សេន. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អាទិត្តំ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អាទិត្តំ? ចក្ខុ [ចក្ខុំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], ភិក្ខវេ, អាទិត្តំ, រូបា អាទិត្តា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អាទិត្តំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អាទិត្តោ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អាទិត្តំ. កេន អាទិត្តំ? ‘រាគគ្គិនា, ទោសគ្គិនា, មោហគ្គិនា អាទិត្តំ, ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អាទិត្ត’ន្តិ វទាមិ…បេ… ជិវ្ហា អាទិត្តា, រសា អាទិត្តា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អាទិត្តំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អាទិត្តោ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អាទិត្តំ. កេន អាទិត្តំ? ‘រាគគ្គិនា, ទោសគ្គិនា, មោហគ្គិនា អាទិត្តំ, ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អាទិត្ត’ន្តិ វទាមិ…បេ… មនោ អាទិត្តោ, ធម្មា អាទិត្តា, មនោវិញ្ញាណំ អាទិត្តំ, មនោសម្ផស្សោ អាទិត្តោ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អាទិត្តំ. កេន អាទិត្តំ? ‘រាគគ្គិនា, ទោសគ្គិនា, មោហគ្គិនា អាទិត្តំ, ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អាទិត្ត’ន្តិ វទាមិ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ …បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុំ. ឥមស្មិញ្ច បន វេយ្យាករណស្មិំ ភញ្ញមានេ តស្ស ភិក្ខុសហស្សស្ស អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចិំសូតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. អទ្ធភូតសុត្តំ

២៩. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អទ្ធភូតំ [អន្ធភូតំ (សី. ស្យា. កំ.)]. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អទ្ធភូតំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, អទ្ធភូតំ, រូបា អទ្ធភូតា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អទ្ធភូតំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អទ្ធភូតោ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អទ្ធភូតំ. កេន អទ្ធភូតំ? ‘ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អទ្ធភូត’ន្តិ វទាមិ…បេ… ជិវ្ហា អទ្ធភូតា, រសា អទ្ធភូតា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អទ្ធភូតំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អទ្ធភូតោ, យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អទ្ធភូតំ. កេន អទ្ធភូតំ? ‘ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អទ្ធភូត’ន្តិ វទាមិ. កាយោ អទ្ធភូតោ…បេ… មនោ អទ្ធភូតោ, ធម្មា អទ្ធភូតា, មនោវិញ្ញាណំ អទ្ធភូតំ, មនោសម្ផស្សោ អទ្ធភូតោ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អទ្ធភូតំ. កេន អទ្ធភូតំ? ‘ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ អទ្ធភូត’ន្តិ វទាមិ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ, វិរាគា វិមុច្ចតិ, វិមុត្តស្មិំ ‘វិមុត្ត’មិតិ ញាណំ ហោតិ, ‘ខីណា ជាតិ វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. សមុគ្ឃាតសារុប្បសុត្តំ

៣០. ‘‘សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសារុប្បំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមីតិ. កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសារុប្បា បដិបទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុស្មិំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុតោ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុំ មេតិ ន មញ្ញតិ. រូបេ ន មញ្ញតិ, រូបេសុ ន មញ្ញតិ, រូបតោ ន មញ្ញតិ, រូបា មេតិ ន មញ្ញតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណស្មិំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណតោ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណំ មេតិ ន មញ្ញតិ. ចក្ខុសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុសម្ផស្សស្មិំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុសម្ផស្សតោ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុសម្ផស្សោ មេតិ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ…បេ… ជិវ្ហំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាយ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាតោ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហា មេតិ ន មញ្ញតិ. រសេ ន មញ្ញតិ, រសេសុ ន មញ្ញតិ, រសតោ ន មញ្ញតិ, រសា មេតិ ន មញ្ញតិ. ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណស្មិំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណតោ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ មេតិ ន មញ្ញតិ. ជិវ្ហាសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សស្មិំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សតោ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ មេតិ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ…បេ… មនំ ន មញ្ញតិ, មនស្មិំ ន មញ្ញតិ, មនតោ ន មញ្ញតិ, មនោ មេតិ ន មញ្ញតិ. ធម្មេ ន មញ្ញតិ, ធម្មេសុ ន មញ្ញតិ, ធម្មតោ ន មញ្ញតិ, ធម្មា មេតិ ន មញ្ញតិ. មនោវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, មនោវិញ្ញាណស្មិំ ន មញ្ញតិ, មនោវិញ្ញាណតោ ន មញ្ញតិ, មនោវិញ្ញាណំ មេតិ ន មញ្ញតិ. មនោសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ, មនោសម្ផស្សស្មិំ ន មញ្ញតិ, មនោសម្ផស្សតោ ន មញ្ញតិ, មនោសម្ផស្សោ មេតិ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. សព្ពំ ន មញ្ញតិ, សព្ពស្មិំ ន មញ្ញតិ, សព្ពតោ ន មញ្ញតិ, សព្ពំ មេតិ ន មញ្ញតិ. សោ ឯវំ អមញ្ញមានោ ន ច កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ. អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសារុប្បា បដិបទា’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមសមុគ្ឃាតសប្បាយសុត្តំ

៣១. ‘‘សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយា បដិបទា? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចក្ខុំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុស្មិំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុតោ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុំ មេតិ ន មញ្ញតិ. រូបេ ន មញ្ញតិ…បេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, ចក្ខុសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. យញ្ហិ, ភិក្ខវេ, មញ្ញតិ, យស្មិំ មញ្ញតិ, យតោ មញ្ញតិ, យំ មេតិ មញ្ញតិ, តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា. អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ ភវមេវាភិនន្ទតិ…បេ… ជិវ្ហំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាយ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាតោ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហា មេតិ ន មញ្ញតិ. រសេ ន មញ្ញតិ…បេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, ជិវ្ហាសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. យញ្ហិ, ភិក្ខវេ, មញ្ញតិ, យស្មិំ មញ្ញតិ, យតោ មញ្ញតិ, យំ មេតិ មញ្ញតិ, តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា. អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ ភវមេវាភិនន្ទតិ…បេ… មនំ ន មញ្ញតិ, មនស្មិំ ន មញ្ញតិ, មនតោ ន មញ្ញតិ, មនោ មេតិ ន មញ្ញតិ. ធម្មេ ន មញ្ញតិ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ ន មញ្ញតិ, មនោសម្ផស្សំ ន មញ្ញតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. យញ្ហិ, ភិក្ខវេ, មញ្ញតិ, យស្មិំ មញ្ញតិ, យតោ មញ្ញតិ, យំ មេតិ មញ្ញតិ, តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា. អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ ភវមេវាភិនន្ទតិ. យាវតា, ភិក្ខវេ, ខន្ធធាតុអាយតនំ តម្បិ ន មញ្ញតិ, តស្មិម្បិ ន មញ្ញតិ, តតោបិ ន មញ្ញតិ, តំ មេតិ ន មញ្ញតិ. សោ ឯវំ អមញ្ញមានោ ន ច កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ. អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយា បដិបទា’’តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយសមុគ្ឃាតសប្បាយសុត្តំ

៣២. ‘‘សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយំ វោ, ភិក្ខវេ, បដិបទំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមា ច សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយា បដិបទា?

‘‘តំ កិំ មញ្ញថ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ?

‘‘នោ ហេតំ ភន្តេ’’.

‘‘រូបា…បេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’…បេ….

‘‘យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’.

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’…បេ….

‘‘ជិវ្ហា និច្ចា វា អនិច្ចា វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចា ភន្តេ’’…បេ….

‘‘រសា… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ… ជិវ្ហាសម្ផស្សោ…បេ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’…បេ… ធម្មា… មនោវិញ្ញាណំ… មនោសម្ផស្សោ និច្ចោ វា អនិច្ចោ វាតិ?

‘‘អនិច្ចោ, ភន្តេ’’.

‘‘យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ?

‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’.

‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ?

‘‘ទុក្ខំ ភន្តេ’’.

‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… ជិវ្ហាយបិ និព្ពិន្ទតិ, រសេសុបិ…បេ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, ធម្មេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, មនោវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, មនោសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ ខោ សា, ភិក្ខវេ, សព្ពមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសប្បាយា បដិបទា’’តិ. ទសមំ.

សព្ពវគ្គោ តតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សព្ពញ្ច ទ្វេបិ បហានា, បរិជានាបរេ ទុវេ;

អាទិត្តំ អទ្ធភូតញ្ច, សារុប្បា ទ្វេ ច សប្បាយា;

វគ្គោ តេន បវុច្ចតីតិ.

៤. ជាតិធម្មវគ្គោ

១-១០. ជាតិធម្មាទិសុត្តទសកំ

៣៣. សាវត្ថិនិទានំ. តត្រ ខោ…បេ… ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, ជាតិធម្មំ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ ជាតិធម្មំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, ជាតិធម្មំ. រូបា… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ ជាតិធម្មោ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ជាតិធម្មំ…បេ… ជិវ្ហា… រសា… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ… ជិវ្ហាសម្ផស្សោ… យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ជាតិធម្មំ. កាយោ…បេ... មនោ ជាតិធម្មោ, ធម្មា ជាតិធម្មា, មនោវិញ្ញាណំ ជាតិធម្មំ, មនោសម្ផស្សោ ជាតិធម្មោ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ជាតិធម្មំ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ… ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ… ចក្ខុសម្ផស្សេបិ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ. បឋមំ.

៣៤. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, ជរាធម្មំ…បេ… សំខិត្តំ. ទុតិយំ.

៣៥. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, ព្យាធិធម្មំ…បេ…. តតិយំ.

៣៦. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, មរណធម្មំ…បេ…. ចតុត្ថំ.

៣៧. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, សោកធម្មំ…បេ…. បញ្ចមំ.

៣៨. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, សំកិលេសិកធម្មំ…បេ…. ឆដ្ឋំ.

៣៩. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, ខយធម្មំ…បេ…. សត្តមំ.

៤០. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, វយធម្មំ…បេ…. អដ្ឋមំ.

៤១. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, សមុទយធម្មំ…បេ…. នវមំ.

៤២. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, និរោធធម្មំ…បេ…. ទសមំ.

ជាតិធម្មវគ្គោ ចតុត្ថោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ជាតិជរាព្យាធិមរណំ, សោកោ ច សំកិលេសិកំ;

ខយវយសមុទយំ, និរោធធម្មេន តេ ទសាតិ.

៥. សព្ពអនិច្ចវគ្គោ

១-៩. អនិច្ចាទិសុត្តនវកំ

៤៣. សាវត្ថិនិទានំ. តត្រ ខោ…បេ… ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ អនិច្ចំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចំ, រូបា អនិច្ចា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ…បេ… ជិវ្ហា អនិច្ចា, រសា អនិច្ចា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អនិច្ចោ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ. កាយោ អនិច្ចោ…បេ… មនោ អនិច្ចោ, ធម្មា អនិច្ចា, មនោវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, មនោសម្ផស្សោ អនិច្ចោ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, ធម្មេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, មនោវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, មនោសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. បឋមំ.

៤៤. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ…បេ…. ទុតិយំ.

៤៥. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អនត្តា…បេ…. តតិយំ.

៤៦. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អភិញ្ញេយ្យំ…បេ…. ចតុត្ថំ.

៤៧. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, បរិញ្ញេយ្យំ…បេ…. បញ្ចមំ.

៤៨. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, បហាតព្ពំ…បេ…. ឆដ្ឋំ.

៤៩. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, សច្ឆិកាតព្ពំ…បេ…. សត្តមំ.

៥០. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អភិញ្ញាបរិញ្ញេយ្យំ…បេ…. អដ្ឋមំ.

៥១. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឧបទ្ទុតំ…បេ…. នវមំ.

១០. ឧបស្សដ្ឋសុត្តំ

៥២. ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, ឧបស្សដ្ឋំ [ឧបសដ្ឋំ (ក.)]. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, សព្ពំ ឧបស្សដ្ឋំ? ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, ឧបស្សដ្ឋំ, រូបា ឧបស្សដ្ឋា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ ឧបស្សដ្ឋំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ ឧបស្សដ្ឋោ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ឧបស្សដ្ឋំ…បេ… ជិវ្ហា ឧបស្សដ្ឋា, រសា ឧបស្សដ្ឋា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ ឧបស្សដ្ឋំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ ឧបស្សដ្ឋោ. យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ឧបស្សដ្ឋំ. កាយោ ឧបស្សដ្ឋោ… មនោ ឧបស្សដ្ឋោ, ធម្មា ឧបស្សដ្ឋា, មនោវិញ្ញាណំ ឧបស្សដ្ឋំ, មនោសម្ផស្សោ ឧបស្សដ្ឋោ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ ឧបស្សដ្ឋំ. ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ. យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… មនស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, ធម្មេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, មនោវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, មនោសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. ទសមំ.