៧. ឧទាយីសុត្តំ

២៣៤. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច អានន្ទោ អាយស្មា ច ឧទាយី កោសម្ពិយំ វិហរន្តិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា ឧទាយី សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧទាយី អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច –

‘‘យថេវ នុ ខោ, អាវុសោ អានន្ទ, អយំ កាយោ ភគវតា អនេកបរិយាយេន អក្ខាតោ វិវដោ បកាសិតោ – ‘ឥតិបាយំ កាយោ អនត្តា’តិ, សក្កា ឯវមេវ វិញ្ញាណំ បិទំ អាចិក្ខិតុំ ទេសេតុំ បញ្ញបេតុំ បដ្ឋបេតុំ វិវរិតុំ វិភជិតុំ ឧត្តានីកាតុំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ?

‘‘យថេវ ខោ, អាវុសោ ឧទាយី, អយំ កាយោ ភគវតា អនេកបរិយាយេន អក្ខាតោ វិវដោ បកាសិតោ – ‘ឥតិបាយំ កាយោ អនត្តា’តិ, សក្កា ឯវមេវ វិញ្ញាណំ បិទំ អាចិក្ខិតុំ ទេសេតុំ បញ្ញបេតុំ បដ្ឋបេតុំ វិវរិតុំ វិភជិតុំ ឧត្តានីកាតុំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ.

‘‘ចក្ខុញ្ច, អាវុសោ, បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. ‘‘យោ ចាវុសោ, ហេតុ, យោ ច បច្ចយោ ចក្ខុវិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោ ច ហេតុ, សោ ច បច្ចយោ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈេយ្យ. អបិ នុ ខោ ចក្ខុវិញ្ញាណំ បញ្ញាយេថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, អាវុសោ’’. ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, អាវុសោ, បរិយាយេន ភគវតា អក្ខាតំ វិវដំ បកាសិតំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ…បេ….

‘‘ជិវ្ហញ្ចាវុសោ, បដិច្ច រសេ ច ឧប្បជ្ជតិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណ’’ន្តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. ‘‘យោ ចាវុសោ, ហេតុ យោ ច បច្ចយោ ជិវ្ហាវិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោ ច ហេតុ, សោ ច បច្ចយោ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈេយ្យ, អបិ នុ ខោ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ បញ្ញាយេថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, អាវុសោ’’. ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, អាវុសោ, បរិយាយេន ភគវតា អក្ខាតំ វិវដំ បកាសិតំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ…បេ….

‘‘មនញ្ចាវុសោ, បដិច្ច ធម្មេ ច ឧប្បជ្ជតិ មនោវិញ្ញាណ’’ន្តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. ‘‘យោ ចាវុសោ, ហេតុ, យោ ច បច្ចយោ មនោវិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោ ច ហេតុ, សោ ច បច្ចយោ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈេយ្យ, អបិ នុ ខោ មនោវិញ្ញាណំ បញ្ញាយេថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, អាវុសោ’’. ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, អាវុសោ, បរិយាយេន ភគវតា អក្ខាតំ វិវដំ បកាសិតំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, បុរិសោ សារត្ថិកោ សារគវេសី សារបរិយេសនំ ចរមានោ តិណ្ហំ កុឋារិំ អាទាយ វនំ បវិសេយ្យ. សោ តត្ថ បស្សេយ្យ មហន្តំ កទលិក្ខន្ធំ ឧជុំ នវំ អកុក្កុកជាតំ [អកុក្កុដកជាតំ (ស្យា. កំ.), អកុក្កជដជាតំ (ក.)]. តមេនំ មូលេ ឆិន្ទេយ្យ; មូលេ ឆេត្វា អគ្គេ ឆិន្ទេយ្យ; អគ្គេ ឆេត្វា បត្តវដ្ដិំ វិនិព្ភុជេយ្យ [វិនិព្ភុជ្ជេយ្យ (បី.), វិនិព្ភជ្ជេយ្យ (ស្យា. កំ.)]. សោ តត្ថ ផេគ្គុម្បិ នាធិគច្ឆេយ្យ, កុតោ សារំ! ឯវមេវ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឆសុ ផស្សាយតនេសុ នេវត្តានំ ន អត្តនិយំ សមនុបស្សតិ. សោ ឯវំ អសមនុបស្សន្តោ [ឯវំ សមនុបស្សន្តោ (ស្យា. កំ. ក.)] ន កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ. អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. សត្តមំ.