១៨. សមុទ្ទវគ្គោ

១. បឋមសមុទ្ទសុត្តំ

២២៨. ‘‘‘សមុទ្ទោ, សមុទ្ទោ’តិ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ ភាសតិ. នេសោ, ភិក្ខវេ, អរិយស្ស វិនយេ សមុទ្ទោ. មហា ឯសោ, ភិក្ខវេ, ឧទករាសិ មហាឧទកណ្ណវោ. ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស សមុទ្ទោ; តស្ស រូបមយោ វេគោ. យោ តំ រូបមយំ វេគំ សហតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតរិ ចក្ខុសមុទ្ទំ សឩមិំ សាវដ្ដំ សគាហំ សរក្ខសំ; តិណ្ណោ បារង្គតោ ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ…បេ… ជិវ្ហា, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស សមុទ្ទោ; តស្ស រសមយោ វេគោ. យោ តំ រសមយំ វេគំ សហតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតរិ ជិវ្ហាសមុទ្ទំ សឩមិំ សាវដ្ដំ សគាហំ សរក្ខសំ; តិណ្ណោ បារង្គតោ ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ…បេ… មនោ, ភិក្ខវេ, បុរិសស្ស សមុទ្ទោ; តស្ស ធម្មមយោ វេគោ. យោ តំ ធម្មមយំ វេគំ សហតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អតរិ មនោសមុទ្ទំ សឩមិំ សាវដ្ដំ សគាហំ សរក្ខសំ; តិណ្ណោ បារង្គតោ ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ’’តិ. ឥទមវោច…បេ… សត្ថា –

‘‘យោ ឥមំ សមុទ្ទំ សគាហំ សរក្ខសំ,

សឩមិំ សាវដ្ដំ សភយំ ទុត្តរំ អច្ចតរិ;

ស វេទគូ វុសិតព្រហ្មចរិយោ,

លោកន្តគូ បារគតោតិ វុច្ចតី’’តិ. បឋមំ;

២. ទុតិយសមុទ្ទសុត្តំ

២២៩. ‘‘សមុទ្ទោ, សមុទ្ទោ’តិ, ភិក្ខវេ, អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ ភាសតិ. នេសោ, ភិក្ខវេ, អរិយស្ស វិនយេ សមុទ្ទោ. មហា ឯសោ, ភិក្ខវេ, ឧទករាសិ មហាឧទកណ្ណវោ. សន្តិ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយស្ស វិនយេ សមុទ្ទោ. ឯត្ថាយំ សទេវកោ លោកោ សមារកោ សព្រហ្មកោ សស្សមណព្រាហ្មណី បជា សទេវមនុស្សា យេភុយ្យេន សមុន្នា តន្តាកុលកជាតា កុលគណ្ឋិកជាតា [គុឡាគុណ្ឋិកជាតា (សី.), កុលគុណ្ឌិកជាតា (ស្យា. កំ.), គុណគុណិកជាតា (បី.), កុលាគុណ្ឌិកជាតា (ក.)] មុញ្ជបព្ពជភូតា, អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ សំសារំ នាតិវត្តតិ…បេ….

‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ… សន្តិ, ភិក្ខវេ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អរិយស្ស វិនយេ សមុទ្ទោ. ឯត្ថាយំ សទេវកោ លោកោ សមារកោ សព្រហ្មកោ សស្សមណព្រាហ្មណី បជា សទេវមនុស្សា យេភុយ្យេន សមុន្នា តន្តាកុលកជាតា កុលគណ្ឋិកជាតា មុញ្ជបព្ពជភូតា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ សំសារំ នាតិវត្តតី’’តិ.

‘‘យស្ស រាគោ ច ទោសោ ច, អវិជ្ជា ច វិរាជិតា;

សោ ឥមំ សមុទ្ទំ សគាហំ សរក្ខសំ, សឩមិភយំ ទុត្តរំ អច្ចតរិ.

‘‘សង្គាតិគោ មច្ចុជហោ និរុបធិ, បហាសិ ទុក្ខំ អបុនព្ភវាយ;

អត្ថង្គតោ សោ ន បុនេតិ [ន បមាណមេតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], អមោហយី, មច្ចុរាជន្តិ ព្រូមី’’តិ. ទុតិយំ;

៣. ពាឡិសិកោបមសុត្តំ

២៣០. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ពាឡិសិកោ អាមិសគតពឡិសំ គម្ភីរេ ឧទករហទេ បក្ខិបេយ្យ. តមេនំ អញ្ញតរោ អាមិសចក្ខុ មច្ឆោ គិលេយ្យ. ឯវញ្ហិ សោ, ភិក្ខវេ, មច្ឆោ គិលិតពឡិសោ ពាឡិសិកស្ស អនយំ អាបន្នោ ព្យសនំ អាបន្នោ យថាកាមករណីយោ ពាឡិសិកស្ស.

ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ឆយិមេ ពឡិសា លោកស្មិំ អនយាយ សត្តានំ វធាយ [ព្យាពាធាយ (សី. បី.)] បាណិនំ. កតមេ ឆ? សន្តិ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ, ភិក្ខុ, អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គិលិតពឡិសោ, មារស្ស អនយំ អាបន្នោ ព្យសនំ អាបន្នោ យថាកាមករណីយោ បាបិមតោ…បេ… សន្តិ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ….

សន្តិ, ភិក្ខវេ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ, ភិក្ខុ, អភិនន្ទតិ អភិវទតិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ គិលិតពឡិសោ មារស្ស អនយំ អាបន្នោ ព្យសនំ អាបន្នោ យថាកាមករណីយោ បាបិមតោ.

‘‘សន្តិ ច, ភិក្ខវេ, ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន គិលិតពឡិសោ មារស្ស អភេទិ ពឡិសំ បរិភេទិ ពឡិសំ ន អនយំ អាបន្នោ ន ព្យសនំ អាបន្នោ ន យថាកាមករណីយោ បាបិមតោ…បេ….

‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យា រសា…បេ…. សន្តិ, ភិក្ខវេ, មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា. តញ្ចេ ភិក្ខុ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ នាជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន គិលិតពឡិសោ មារស្ស អភេទិ ពឡិសំ បរិភេទិ ពឡិសំ ន អនយំ អាបន្នោ ន ព្យសនំ អាបន្នោ ន យថាកាមករណីយោ បាបិមតោ’’តិ. តតិយំ.

៤. ខីររុក្ខោបមសុត្តំ

២៣១. ‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ តស្ស បរិត្តា ចេបិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បរិយាទិយន្តេវស្ស ចិត្តំ; កោ បន វាទោ អធិមត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ, សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ, តស្ស បរិត្តា ចេបិ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បរិយាទិយន្តេវស្ស ចិត្តំ; កោ បន វាទោ អធិមត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ, សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ខីររុក្ខោ អស្សត្ថោ វា និគ្រោធោ វា បិលក្ខោ វា ឧទុម្ពរោ វា ទហរោ តរុណោ កោមារកោ. តមេនំ បុរិសោ តិណ្ហាយ កុឋារិយា យតោ យតោ អាភិន្ទេយ្យ [ភិន្ទេយ្យ (ស្យា. កំ. សី. អដ្ឋ.), អភិន្ទេយ្យ (កត្ថចិ)] អាគច្ឆេយ្យ ខីរ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘យញ្ហិ, ភន្តេ, ខីរំ តំ អត្ថី’’តិ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យស្ស កស្សចិ ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ, តស្ស បរិត្តា ចេបិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បរិយាទិយន្តេវស្ស ចិត្តំ; កោ បន វាទោ អធិមត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ, តស្ស បរិត្តា ចេបិ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បរិយាទិយន្តេវស្ស ចិត្តំ; កោ បន វាទោ អធិមត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ យោ រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ, តស្ស អធិមត្តា ចេបិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តិ; កោ បន វាទោ បរិត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ…បេ… មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ យោ រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ, តស្ស អធិមត្តា ចេបិ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តិ; កោ បន វាទោ បរិត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ខីររុក្ខោ អស្សត្ថោ វា និគ្រោធោ វា បិលក្ខោ វា ឧទុម្ពរោ វា សុក្ខោ កោលាបោ តេរោវស្សិកោ. តមេនំ បុរិសោ តិណ្ហាយ កុឋារិយា យតោ យតោ អាភិន្ទេយ្យ អាគច្ឆេយ្យ ខីរ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘យញ្ហិ, ភន្តេ, ខីរំ តំ នត្ថី’’តិ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យស្ស កស្សចិ ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ យោ រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ, តស្ស អធិមត្តា ចេបិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តិ; កោ បន វាទោ បរិត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ យោ រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ, តស្ស អធិមត្តា ចេបិ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ, នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តិ; កោ បន វាទោ បរិត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ’’តិ. ចតុត្ថំ.

៥. កោដ្ឋិកសុត្តំ

២៣២. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច សារិបុត្តោ អាយស្មា ច មហាកោដ្ឋិកោ ពារាណសិយំ វិហរន្តិ ឥសិបតនេ មិគទាយេ. អថ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា សារិបុត្តេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ…បេ… ជិវ្ហា រសានំ សំយោជនំ, រសា ជិវ្ហាយ សំយោជនំ …បេ… មនោ ធម្មានំ សំយោជនំ, ធម្មា មនស្ស សំយោជន’’ន្តិ?

‘‘ន ខោ, អាវុសោ កោដ្ឋិក, ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, ន រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ តំ តត្ថ សំយោជនំ…បេ… ន ជិវ្ហា រសានំ សំយោជនំ, ន រសា ជិវ្ហាយ សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ តំ តត្ថ សំយោជនំ…បេ… ន មនោ ធម្មានំ សំយោជនំ, ន ធម្មា មនស្ស សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ តំ តត្ថ សំយោជនំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, កាឡោ ច ពលីពទ្ទោ [ពលិវទ្ទោ (សី. បី.), ពលិពទ្ទោ (ស្យា. កំ. ក.)] ឱទាតោ ច ពលីពទ្ទោ ឯកេន ទាមេន វា យោត្តេន វា សំយុត្តា អស្សុ. យោ នុ ខោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កាឡោ ពលីពទ្ទោ ឱទាតស្ស ពលីពទ្ទស្ស សំយោជនំ, ឱទាតោ ពលីពទ្ទោ កាឡស្ស ពលីពទ្ទស្ស សំយោជន’ន្តិ, សម្មា នុ ខោ សោ វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, អាវុសោ’’. ‘‘ន ខោ, អាវុសោ, កាឡោ ពលីពទ្ទោ ឱទាតស្ស ពលីពទ្ទស្ស សំយោជនំ, ន ឱទាតោ ពលីពទ្ទោ កាឡស្ស ពលីពទ្ទស្ស សំយោជនំ. យេន ច ខោ តេ ឯកេន ទាមេន វា យោត្តេន វា សំយុត្តា តំ តត្ថ សំយោជនំ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, អាវុសោ, ន ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, ន រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ តំ តត្ថ សំយោជនំ…បេ… ន ជិវ្ហា រសានំ សំយោជនំ…បេ… ន មនោ ធម្មានំ សំយោជនំ, ន ធម្មា មនស្ស សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ.

‘‘ចក្ខុ វា, អាវុសោ, រូបានំ សំយោជនំ អភវិស្ស, រូបា វា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ, នយិទំ ព្រហ្មចរិយវាសោ បញ្ញាយេថ [បញ្ញាយតិ (ក.)] សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ. យស្មា ច ខោ, អាវុសោ, ន ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, ន រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ; យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ, តស្មា ព្រហ្មចរិយវាសោ បញ្ញាយតិ សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ…បេ….

‘‘ជិវ្ហា, អាវុសោ, រសានំ សំយោជនំ អភវិស្ស, រសា វា ជិវ្ហាយ សំយោជនំ, នយិទំ ព្រហ្មចរិយវាសោ បញ្ញាយេថ សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ. យស្មា ច ខោ, អាវុសោ, ន ជិវ្ហា រសានំ សំយោជនំ, ន រសា ជិវ្ហាយ សំយោជនំ; យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ, តស្មា ព្រហ្មចរិយវាសោ បញ្ញាយតិ សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ…បេ….

‘‘មនោ វា, អាវុសោ, ធម្មានំ សំយោជនំ អភវិស្ស, ធម្មា វា មនស្ស សំយោជនំ, នយិទំ ព្រហ្មចរិយវាសោ បញ្ញាយេថ សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ. យស្មា ច ខោ, អាវុសោ, ន មនោ ធម្មានំ សំយោជនំ, ន ធម្មា មនស្ស សំយោជនំ; យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ, តស្មា ព្រហ្មចរិយវាសោ បញ្ញាយតិ សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ.

‘‘ឥមិនាបេតំ, អាវុសោ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា ន ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, ន រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ…បេ… ន ជិវ្ហា រសានំ សំយោជនំ…បេ… ន មនោ ធម្មានំ សំយោជនំ, ន ធម្មា មនស្ស សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ.

‘‘សំវិជ្ជតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតោ ចក្ខុ. បស្សតិ ភគវា ចក្ខុនា រូបំ. ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ. សុវិមុត្តចិត្តោ ភគវា. សំវិជ្ជតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតោ សោតំ. សុណាតិ ភគវា សោតេន សទ្ទំ. ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ. សុវិមុត្តចិត្តោ ភគវា. សំវិជ្ជតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតោ ឃានំ. ឃាយតិ ភគវា ឃានេន គន្ធំ. ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ. សុវិមុត្តចិត្តោ ភគវា. សំវិជ្ជតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតោ ជិវ្ហា. សាយតិ ភគវា ជិវ្ហាយ រសំ. ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ. សុវិមុត្តចិត្តោ ភគវា. សំវិជ្ជតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតោ កាយោ. ផុសតិ ភគវា កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ. ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ. សុវិមុត្តចិត្តោ ភគវា. សំវិជ្ជតិ ខោ, អាវុសោ, ភគវតោ មនោ. វិជានាតិ ភគវា មនសា ធម្មំ. ឆន្ទរាគោ ភគវតោ នត្ថិ. សុវិមុត្តចិត្តោ ភគវា.

‘‘ឥមិនា ខោ ឯតំ, អាវុសោ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា ន ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, ន រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ; យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ. ន សោតំ… ន ឃានំ… ន ជិវ្ហា រសានំ សំយោជនំ, ន រសា ជិវ្ហាយ សំយោជនំ; យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ តំ តត្ថ សំយោជនំ. ន កាយោ… ន មនោ ធម្មានំ សំយោជនំ, ន ធម្មា មនស្ស សំយោជនំ; យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជន’’ន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. កាមភូសុត្តំ

២៣៣. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច អានន្ទោ អាយស្មា ច កាមភូ កោសម្ពិយំ វិហរន្តិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា កាមភូ សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា កាមភូ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច –

‘‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ អានន្ទ, ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ…បេ… ជិវ្ហា រសានំ សំយោជនំ, រសា ជិវ្ហាយ សំយោជនំ…បេ… មនោ ធម្មានំ សំយោជនំ, ធម្មា មនស្ស សំយោជន’’ន្តិ?

‘‘ន ខោ, អាវុសោ កាមភូ [កាមភុ (សី.) មោគ្គល្លានេ ៦៥-គេ វាតិ សុត្តំ បស្សិតព្ពំ], ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, ន រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជនំ…បេ… ន ជិវ្ហា រសានំ សំយោជនំ, ន រសា ជិវ្ហាយ សំយោជនំ…បេ… ន មនោ ធម្មានំ សំយោជនំ, ន ធម្មា មនស្ស សំយោជនំ. យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ តំ តត្ថ សំយោជនំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, កាឡោ ច ពលីពទ្ទោ ឱទាតោ ច ពលីពទ្ទោ ឯកេន ទាមេន វា យោត្តេន វា សំយុត្តា អស្សុ. យោ នុ ខោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘កាឡោ ពលីពទ្ទោ ឱទាតស្ស ពលីពទ្ទស្ស សំយោជនំ, ឱទាតោ ពលីពទ្ទោ កាឡស្ស ពលីពទ្ទស្ស សំយោជន’ន្តិ, សម្មា នុ ខោ សោ វទមានោ វទេយ្យា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, អាវុសោ’’. ‘‘ន ខោ, អាវុសោ, កាឡោ ពលីពទ្ទោ ឱទាតស្ស ពលីពទ្ទស្ស សំយោជនំ, នបិ ឱទាតោ ពលីពទ្ទោ កាឡស្ស ពលីពទ្ទស្ស សំយោជនំ. យេន ច ខោ តេ ឯកេន ទាមេន វា យោត្តេន វា សំយុត្តា, តំ តត្ថ សំយោជនំ. ឯវមេវ ខោ, អាវុសោ, ន ចក្ខុ រូបានំ សំយោជនំ, ន រូបា ចក្ខុស្ស សំយោជនំ…បេ… ន ជិវ្ហា…បេ… ន មនោ…បេ… យញ្ច តត្ថ តទុភយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ ឆន្ទរាគោ, តំ តត្ថ សំយោជន’’ន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ឧទាយីសុត្តំ

២៣៤. ឯកំ សមយំ អាយស្មា ច អានន្ទោ អាយស្មា ច ឧទាយី កោសម្ពិយំ វិហរន្តិ ឃោសិតារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា ឧទាយី សាយន្ហសមយំ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧទាយី អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច –

‘‘យថេវ នុ ខោ, អាវុសោ អានន្ទ, អយំ កាយោ ភគវតា អនេកបរិយាយេន អក្ខាតោ វិវដោ បកាសិតោ – ‘ឥតិបាយំ កាយោ អនត្តា’តិ, សក្កា ឯវមេវ វិញ្ញាណំ បិទំ អាចិក្ខិតុំ ទេសេតុំ បញ្ញបេតុំ បដ្ឋបេតុំ វិវរិតុំ វិភជិតុំ ឧត្តានីកាតុំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ?

‘‘យថេវ ខោ, អាវុសោ ឧទាយី, អយំ កាយោ ភគវតា អនេកបរិយាយេន អក្ខាតោ វិវដោ បកាសិតោ – ‘ឥតិបាយំ កាយោ អនត្តា’តិ, សក្កា ឯវមេវ វិញ្ញាណំ បិទំ អាចិក្ខិតុំ ទេសេតុំ បញ្ញបេតុំ បដ្ឋបេតុំ វិវរិតុំ វិភជិតុំ ឧត្តានីកាតុំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ.

‘‘ចក្ខុញ្ច, អាវុសោ, បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. ‘‘យោ ចាវុសោ, ហេតុ, យោ ច បច្ចយោ ចក្ខុវិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោ ច ហេតុ, សោ ច បច្ចយោ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈេយ្យ. អបិ នុ ខោ ចក្ខុវិញ្ញាណំ បញ្ញាយេថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, អាវុសោ’’. ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, អាវុសោ, បរិយាយេន ភគវតា អក្ខាតំ វិវដំ បកាសិតំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ…បេ….

‘‘ជិវ្ហញ្ចាវុសោ, បដិច្ច រសេ ច ឧប្បជ្ជតិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណ’’ន្តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. ‘‘យោ ចាវុសោ, ហេតុ យោ ច បច្ចយោ ជិវ្ហាវិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោ ច ហេតុ, សោ ច បច្ចយោ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈេយ្យ, អបិ នុ ខោ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ បញ្ញាយេថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, អាវុសោ’’. ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, អាវុសោ, បរិយាយេន ភគវតា អក្ខាតំ វិវដំ បកាសិតំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ…បេ….

‘‘មនញ្ចាវុសោ, បដិច្ច ធម្មេ ច ឧប្បជ្ជតិ មនោវិញ្ញាណ’’ន្តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. ‘‘យោ ចាវុសោ, ហេតុ, យោ ច បច្ចយោ មនោវិញ្ញាណស្ស ឧប្បាទាយ, សោ ច ហេតុ, សោ ច បច្ចយោ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈេយ្យ, អបិ នុ ខោ មនោវិញ្ញាណំ បញ្ញាយេថា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, អាវុសោ’’. ‘‘ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, អាវុសោ, បរិយាយេន ភគវតា អក្ខាតំ វិវដំ បកាសិតំ – ‘ឥតិបិទំ វិញ្ញាណំ អនត្តា’’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អាវុសោ, បុរិសោ សារត្ថិកោ សារគវេសី សារបរិយេសនំ ចរមានោ តិណ្ហំ កុឋារិំ អាទាយ វនំ បវិសេយ្យ. សោ តត្ថ បស្សេយ្យ មហន្តំ កទលិក្ខន្ធំ ឧជុំ នវំ អកុក្កុកជាតំ [អកុក្កុដកជាតំ (ស្យា. កំ.), អកុក្កជដជាតំ (ក.)]. តមេនំ មូលេ ឆិន្ទេយ្យ; មូលេ ឆេត្វា អគ្គេ ឆិន្ទេយ្យ; អគ្គេ ឆេត្វា បត្តវដ្ដិំ វិនិព្ភុជេយ្យ [វិនិព្ភុជ្ជេយ្យ (បី.), វិនិព្ភជ្ជេយ្យ (ស្យា. កំ.)]. សោ តត្ថ ផេគ្គុម្បិ នាធិគច្ឆេយ្យ, កុតោ សារំ! ឯវមេវ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឆសុ ផស្សាយតនេសុ នេវត្តានំ ន អត្តនិយំ សមនុបស្សតិ. សោ ឯវំ អសមនុបស្សន្តោ [ឯវំ សមនុបស្សន្តោ (ស្យា. កំ. ក.)] ន កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ. អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតី’’តិ. សត្តមំ.

៨. អាទិត្តបរិយាយសុត្តំ

២៣៥. ‘‘អាទិត្តបរិយាយំ វោ, ភិក្ខវេ, ធម្មបរិយាយំ ទេសេស្សាមិ. តំ សុណាថ. កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អាទិត្តបរិយាយោ, ធម្មបរិយាយោ? វរំ, ភិក្ខវេ, តត្តាយ អយោសលាកាយ អាទិត្តាយ សម្បជ្ជលិតាយ សជោតិភូតាយ [សញ្ជោតិភូតាយ (ស្យា. កំ.)] ចក្ខុន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ, ន ត្វេវ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ អនុព្យញ្ជនសោ និមិត្តគ្គាហោ. និមិត្តស្សាទគថិតំ [និមិត្តស្សាទគធិតំ (ស្យា. កំ. ក.) ម. និ. ៣.៣១៦-៣១៧] វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ, អនុព្យញ្ជនស្សាទគថិតំ វា តស្មិញ្ចេ សមយេ កាលំ ករេយ្យ, ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, យំ ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ គច្ឆេយ្យ – និរយំ វា, តិរច្ឆានយោនិំ វា. ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវំ ទិស្វា ឯវំ វទាមិ.

‘‘វរំ, ភិក្ខវេ, តិណ្ហេន អយោសង្កុនា អាទិត្តេន សម្បជ្ជលិតេន សជោតិភូតេន សោតិន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ, ន ត្វេវ សោតវិញ្ញេយ្យេសុ សទ្ទេសុ អនុព្យញ្ជនសោ និមិត្តគ្គាហោ. និមិត្តស្សាទគថិតំ វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ, អនុព្យញ្ជនស្សាទគថិតំ វា តស្មិញ្ចេ សមយេ កាលង្ករេយ្យ, ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, យំ ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ គច្ឆេយ្យ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា. ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវំ ទិស្វា ឯវំ វទាមិ.

‘‘វរំ, ភិក្ខវេ, តិណ្ហេន នខច្ឆេទនេន អាទិត្តេន សម្បជ្ជលិតេន សជោតិភូតេន ឃានិន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ, ន ត្វេវ ឃានវិញ្ញេយ្យេសុ គន្ធេសុ អនុព្យញ្ជនសោ និមិត្តគ្គាហោ. និមិត្តស្សាទគថិតំ វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ, អនុព្យញ្ជនស្សាទគថិតំ វា តស្មិញ្ចេ សមយេ កាលំ ករេយ្យ. ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, យំ ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ គច្ឆេយ្យ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា. ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវំ ទិស្វា ឯវំ វទាមិ.

‘‘វរំ, ភិក្ខវេ, តិណ្ហេន ខុរេន អាទិត្តេន សម្បជ្ជលិតេន សជោតិភូតេន ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ, ន ត្វេវ ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ អនុព្យញ្ជនសោ និមិត្តគ្គាហោ. និមិត្តស្សាទគថិតំ វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ, អនុព្យញ្ជនស្សាទគថិតំ វា តស្មិញ្ចេ សមយេ កាលំ ករេយ្យ. ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, យំ ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ គច្ឆេយ្យ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា. ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវំ ទិស្វា ឯវំ វទាមិ.

‘‘វរំ, ភិក្ខវេ, តិណ្ហាយ សត្តិយា អាទិត្តាយ សម្បជ្ជលិតាយ សជោតិភូតាយ កាយិន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ, ន ត្វេវ កាយវិញ្ញេយ្យេសុ ផោដ្ឋព្ពេសុ អនុព្យញ្ជនសោ និមិត្តគ្គាហោ. និមិត្តស្សាទគថិតំ វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ, អនុព្យញ្ជនស្សាទគថិតំ វា តស្មិញ្ចេ សមយេ កាលំ ករេយ្យ. ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, យំ ទ្វិន្នំ គតីនំ អញ្ញតរំ គតិំ គច្ឆេយ្យ – និរយំ វា តិរច្ឆានយោនិំ វា. ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អាទីនវំ ទិស្វា ឯវំ វទាមិ.

‘‘វរំ, ភិក្ខវេ, សោត្តំ. សោត្តំ ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, វញ្ឈំ ជីវិតានំ វទាមិ, អផលំ ជីវិតានំ វទាមិ, មោមូហំ ជីវិតានំ វទាមិ, ន ត្វេវ តថារូបេ វិតក្កេ វិតក្កេយ្យ យថារូបានំ វិតក្កានំ វសំ គតោ សង្ឃំ ភិន្ទេយ្យ. ឥមំ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, វញ្ឈំ ជីវិតានំ អាទីនវំ ទិស្វា ឯវំ វទាមិ.

‘‘តត្ថ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘តិដ្ឋតុ តាវ តត្តាយ អយោសលាកាយ អាទិត្តាយ សម្បជ្ជលិតាយ សជោតិភូតាយ ចក្ខុន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ. ហន្ទាហំ ឥទមេវ មនសិ ករោមិ – ឥតិ ចក្ខុ អនិច្ចំ, រូបា អនិច្ចា, ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោ, យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ’’’ [អនិច្ច’’ន្តិ (?)].

‘‘តិដ្ឋតុ តាវ តិណ្ហេន អយោសង្កុនា អាទិត្តេន សម្បជ្ជលិតេន សជោតិភូតេន សោតិន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ. ហន្ទាហំ ឥទមេវ មនសិ ករោមិ – ឥតិ សោតំ អនិច្ចំ, សទ្ទា អនិច្ចា, សោតវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, សោតសម្ផស្សោ អនិច្ចោ, យម្បិទំ សោតសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ.

‘‘តិដ្ឋតុ តាវ តិណ្ហេន នខច្ឆេទនេន អាទិត្តេន សម្បជ្ជលិតេន សជោតិភូតេន ឃានិន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ. ហន្ទាហំ ឥទមេវ មនសិ ករោមិ – ឥតិ ឃានំ អនិច្ចំ, គន្ធា អនិច្ចា, ឃានវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, ឃានសម្ផស្សោ អនិច្ចោ, យម្បិទំ ឃានសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ…បេ… តម្បិ អនិច្ចំ.

‘‘តិដ្ឋតុ តាវ តិណ្ហេន ខុរេន អាទិត្តេន សម្បជ្ជលិតេន សជោតិភូតេន ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ. ហន្ទាហំ ឥទមេវ មនសិ ករោមិ – ឥតិ ជិវ្ហា អនិច្ចា, រសា អនិច្ចា, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, ជិវ្ហាសម្ផស្សោ អនិច្ចោ, យម្បិទំ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ…បេ… តម្បិ អនិច្ចំ.

‘‘តិដ្ឋតុ តាវ តិណ្ហាយ សត្តិយា អាទិត្តាយ សម្បជ្ជលិតាយ សជោតិភូតាយ កាយិន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ. ហន្ទាហំ ឥទមេវ មនសិ ករោមិ – ឥតិ កាយោ អនិច្ចោ, ផោដ្ឋព្ពា អនិច្ចា, កាយវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, កាយសម្ផស្សោ អនិច្ចោ, យម្បិទំ កាយសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ…បេ… តម្បិ អនិច្ចំ.

‘‘តិដ្ឋតុ តាវ សោត្តំ. ហន្ទាហំ ឥទមេវ មនសិ ករោមិ – ឥតិ មនោ អនិច្ចោ, ធម្មា អនិច្ចា, មនោវិញ្ញាណំ អនិច្ចំ, មនោសម្ផស្សោ អនិច្ចោ, យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តម្បិ អនិច្ចំ’’.

‘‘ឯវំ បស្សំ, ភិក្ខវេ, សុតវា អរិយសាវកោ ចក្ខុស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ, រូបេសុបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុវិញ្ញាណេបិ និព្ពិន្ទតិ, ចក្ខុសម្ផស្សេបិ និព្ពិន្ទតិ…បេ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា តស្មិម្បិ និព្ពិន្ទតិ. និព្ពិន្ទំ វិរជ្ជតិ; វិរាគា វិមុច្ចតិ; វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ. ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. អយំ ខោ, ភិក្ខវេ, អាទិត្តបរិយាយោ, ធម្មបរិយាយោ’’តិ. អដ្ឋមំ.

៩. បឋមហត្ថបាទោបមសុត្តំ

២៣៦. ‘‘ហត្ថេសុ, ភិក្ខវេ, សតិ អាទាននិក្ខេបនំ បញ្ញាយតិ; បាទេសុ សតិ អភិក្កមបដិក្កមោ បញ្ញាយតិ; បព្ពេសុ សតិ សមិញ្ជនបសារណំ បញ្ញាយតិ; កុច្ឆិស្មិំ សតិ ជិឃច្ឆា បិបាសា បញ្ញាយតិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្មិំ សតិ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខំ…បេ… ជិវ្ហាយ សតិ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខំ…បេ… មនស្មិំ សតិ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខំ…បេ….

‘‘ហត្ថេសុ, ភិក្ខវេ, អសតិ អាទាននិក្ខេបនំ ន បញ្ញាយតិ; បាទេសុ អសតិ អភិក្កមបដិក្កមោ ន បញ្ញាយតិ; បព្ពេសុ អសតិ សមិញ្ជនបសារណំ ន បញ្ញាយតិ; កុច្ឆិស្មិំ អសតិ ជិឃច្ឆា បិបាសា ន បញ្ញាយតិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្មិំ អសតិ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា នុប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខំ…បេ… ជិវ្ហាយ អសតិ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា នុប្បជ្ជតិ…បេ… មនស្មិំ អសតិ មនោសម្ផស្សបច្ចយា នុប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខ’’ន្តិ. នវមំ.

១០. ទុតិយហត្ថបាទោបមសុត្តំ

២៣៧. ‘‘ហត្ថេសុ, ភិក្ខវេ, សតិ អាទាននិក្ខេបនំ ហោតិ; បាទេសុ សតិ អភិក្កមបដិក្កមោ ហោតិ; បព្ពេសុ សតិ សមិញ្ជនបសារណំ ហោតិ; កុច្ឆិស្មិំ សតិ ជិឃច្ឆា បិបាសា ហោតិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្មិំ សតិ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខំ…បេ… ជិវ្ហាយ សតិ…បេ… មនស្មិំ សតិ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខំ…បេ….

‘‘ហត្ថេសុ, ភិក្ខវេ, អសតិ អាទាននិក្ខេបនំ ន ហោតិ; បាទេសុ អសតិ អភិក្កមបដិក្កមោ ន ហោតិ; បព្ពេសុ អសតិ សមិញ្ជនបសារណំ ន ហោតិ; កុច្ឆិស្មិំ អសតិ ជិឃច្ឆា បិបាសា ន ហោតិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុស្មិំ អសតិ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា នុប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខំ…បេ… ជិវ្ហាយ អសតិ ជិវ្ហាសម្ផស្សបច្ចយា នុប្បជ្ជតិ…បេ… មនស្មិំ អសតិ មនោសម្ផស្សបច្ចយា នុប្បជ្ជតិ អជ្ឈត្តំ សុខំ ទុក្ខ’’ន្តិ. ទសមំ.

សមុទ្ទវគ្គោ អដ្ឋរសមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទ្វេ សមុទ្ទា ពាឡិសិកោ, ខីររុក្ខេន កោដ្ឋិកោ;

កាមភូ ឧទាយី ចេវ, អាទិត្តេន ច អដ្ឋមំ;

ហត្ថបាទូបមា ទ្វេតិ, វគ្គោ តេន បវុច្ចតីតិ.