៤. ខីររុក្ខោបមសុត្តំ

២៣១. ‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ តស្ស បរិត្តា ចេបិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បរិយាទិយន្តេវស្ស ចិត្តំ; កោ បន វាទោ អធិមត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ, សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ, តស្ស បរិត្តា ចេបិ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បរិយាទិយន្តេវស្ស ចិត្តំ; កោ បន វាទោ អធិមត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ, សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ខីររុក្ខោ អស្សត្ថោ វា និគ្រោធោ វា បិលក្ខោ វា ឧទុម្ពរោ វា ទហរោ តរុណោ កោមារកោ. តមេនំ បុរិសោ តិណ្ហាយ កុឋារិយា យតោ យតោ អាភិន្ទេយ្យ [ភិន្ទេយ្យ (ស្យា. កំ. សី. អដ្ឋ.), អភិន្ទេយ្យ (កត្ថចិ)] អាគច្ឆេយ្យ ខីរ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘យញ្ហិ, ភន្តេ, ខីរំ តំ អត្ថី’’តិ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យស្ស កស្សចិ ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ, តស្ស បរិត្តា ចេបិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បរិយាទិយន្តេវស្ស ចិត្តំ; កោ បន វាទោ អធិមត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ យោ រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ, តស្ស បរិត្តា ចេបិ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ បរិយាទិយន្តេវស្ស ចិត្តំ; កោ បន វាទោ អធិមត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ អត្ថិ, យោ ទោសោ សោ អត្ថិ, យោ មោហោ សោ អត្ថិ, យោ រាគោ សោ អប្បហីនោ, យោ ទោសោ សោ អប្បហីនោ, យោ មោហោ សោ អប្បហីនោ.

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ យោ រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ, តស្ស អធិមត្តា ចេបិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តិ; កោ បន វាទោ បរិត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ…បេ… មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ យោ រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ, តស្ស អធិមត្តា ចេបិ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តិ; កោ បន វាទោ បរិត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ខីររុក្ខោ អស្សត្ថោ វា និគ្រោធោ វា បិលក្ខោ វា ឧទុម្ពរោ វា សុក្ខោ កោលាបោ តេរោវស្សិកោ. តមេនំ បុរិសោ តិណ្ហាយ កុឋារិយា យតោ យតោ អាភិន្ទេយ្យ អាគច្ឆេយ្យ ខីរ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិស្ស ហេតុ’’? ‘‘យញ្ហិ, ភន្តេ, ខីរំ តំ នត្ថី’’តិ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យស្ស កស្សចិ ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ យោ រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ, តស្ស អធិមត្តា ចេបិ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តិ; កោ បន វាទោ បរិត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ…បេ….

‘‘យស្ស កស្សចិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុស្ស វា ភិក្ខុនិយា វា មនោវិញ្ញេយ្យេសុ ធម្មេសុ យោ រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ, តស្ស អធិមត្តា ចេបិ មនោវិញ្ញេយ្យា ធម្មា មនស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ, នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តិ; កោ បន វាទោ បរិត្តានំ! តំ កិស្ស ហេតុ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគោ សោ នត្ថិ, យោ ទោសោ សោ នត្ថិ, យោ មោហោ សោ នត្ថិ, យោ រាគោ សោ បហីនោ, យោ ទោសោ សោ បហីនោ, យោ មោហោ សោ បហីនោ’’តិ. ចតុត្ថំ.