៥. វក្កលិសុត្តំ

៨៧. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា វក្កលិ កុម្ភការនិវេសនេ វិហរតិ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. អថ ខោ អាយស្មា វក្កលិ ឧបដ្ឋាកេ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯថ តុម្ហេ, អាវុសោ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមថ; ឧបសង្កមិត្វា មម វចនេន ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទថ – ‘វក្កលិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ, សោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតី’តិ. ឯវញ្ច វទេថ – ‘សាធុ កិរ, ភន្តេ, ភគវា យេន វក្កលិ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមតុ; អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ វក្កលិស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘វក្កលិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ, សោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ; ឯវញ្ច បន វទេតិ – ‘សាធុ កិរ, ភន្តេ, ភគវា យេន វក្កលិ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមតុ; អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

អថ ខោ ភគវា និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេនាយស្មា វក្កលិ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ អាយស្មា វក្កលិ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន មញ្ចកេ សមធោសិ [សមញ្ចោសិ (សី.), សមញ្ចោបិ (ស្យា. កំ.) សំ + ធូ + ឦ = សមធោសិ]. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ វក្កលិំ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, វក្កលិ, មា ត្វំ មញ្ចកេ សមធោសិ. សន្តិមានិ អាសនានិ បញ្ញត្តានិ; តត្ថាហំ និសីទិស្សាមី’’តិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ វក្កលិំ ឯតទវោច – ‘‘កច្ចិ តេ, វក្កលិ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយំ, កច្ចិ ទុក្ខា វេទនា បដិក្កមន្តិ, នោ អភិក្កមន្តិ; បដិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ អភិក្កមោ’’តិ? ‘‘ន មេ, ភន្តេ, ខមនីយំ, ន យាបនីយំ; ពាឡ្ហា មេ ទុក្ខា វេទនា អភិក្កមន្តិ, នោ បដិក្កមន្តិ; អភិក្កមោសានំ បញ្ញាយតិ, នោ បដិក្កមោ’’តិ. ‘‘កច្ចិ តេ, វក្កលិ, ន កិញ្ចិ កុក្កុច្ចំ, ន កោចិ វិប្បដិសារោ’’តិ? ‘‘តគ្ឃ មេ, ភន្តេ, អនប្បកំ កុក្កុច្ចំ, អនប្បកោ វិប្បដិសារោ’’តិ. ‘‘កច្ចិ បន តំ, វក្កលិ, អត្តា សីលតោ ន ឧបវទតី’’តិ? ‘‘ន ខោ មំ, ភន្តេ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតី’’តិ. ‘‘នោ ចេ កិរ តំ, វក្កលិ, អត្តា សីលតោ ឧបវទតិ; អថ កិញ្ច តេ កុក្កុច្ចំ កោ ច វិប្បដិសារោ’’តិ? ‘‘ចិរបដិកាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុកាមោ, នត្ថិ ច មេ កាយស្មិំ តាវតិកា ពលមត្តា, យាវតាហំ [យាហំ (សី.), យាយាហំ (បី.)] ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘អលំ, វក្កលិ, កិំ តេ ឥមិនា បូតិកាយេន ទិដ្ឋេន? យោ ខោ, វក្កលិ, ធម្មំ បស្សតិ សោ មំ បស្សតិ; យោ មំ បស្សតិ សោ ធម្មំ បស្សតិ. ធម្មញ្ហិ, វក្កលិ, បស្សន្តោ មំ បស្សតិ; មំ បស្សន្តោ ធម្មំ បស្សតិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, វក្កលិ, រូបំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វា តំ សុខំ វា’’តិ? ‘‘ទុក្ខំ, ភន្តេ’’. ‘‘យំ បនានិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, កល្លំ នុ តំ សមនុបស្សិតុំ – ‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’…បេ… ឯសោ មេ អត្តាតិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘តស្មាតិហ…បេ… ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ វក្កលិំ ឥមិនា ឱវាទេន ឱវទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា យេន គិជ្ឈកូដោ បព្ពតោ តេន បក្កាមិ. អថ ខោ អាយស្មា វក្កលិ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ ឧបដ្ឋាកេ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯថ មំ, អាវុសោ, មញ្ចកំ អារោបេត្វា យេន ឥសិគិលិបស្សំ កាឡសិលា តេនុបសង្កមថ. កថញ្ហិ នាម មាទិសោ អន្តរឃរេ កាលំ កត្តព្ពំ មញ្ញេយ្យា’’តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ វក្កលិស្ស បដិស្សុត្វា អាយស្មន្តំ វក្កលិំ មញ្ចកំ អារោបេត្វា យេន ឥសិគិលិបស្សំ កាឡសិលា តេនុបសង្កមិំសុ. អថ ខោ ភគវា តញ្ច រត្តិំ តញ្ច ទិវាវសេសំ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ វិហាសិ. អថ ខោ ទ្វេ ទេវតាយោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ គិជ្ឈកូដំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ…បេ… ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ ឯកា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘វក្កលិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ វិមោក្ខាយ ចេតេតី’’តិ. អបរា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សោ ហិ នូន, ភន្តេ, សុវិមុត្តោ វិមុច្ចិស្សតី’’តិ. ឥទមវោចុំ តា ទេវតាយោ. ឥទំ វត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិំសុ.

អថ ខោ ភគវា តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯថ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, យេន វក្កលិ ភិក្ខុ តេនុបសង្កមថ; ឧបសង្កមិត្វា វក្កលិំ ភិក្ខុំ ឯវំ វទេថ –

‘‘‘សុណាវុសោ ត្វំ, វក្កលិ, ភគវតោ វចនំ ទ្វិន្នញ្ច ទេវតានំ. ឥមំ, អាវុសោ, រត្តិំ ទ្វេ ទេវតាយោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ គិជ្ឈកូដំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ, អាវុសោ, ឯកា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – វក្កលិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ វិមោក្ខាយ ចេតេតីតិ. អបរា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – សោ ហិ នូន, ភន្តេ, សុវិមុត្តោ វិមុច្ចិស្សតីតិ. ភគវា ច តំ, អាវុសោ វក្កលិ, ឯវមាហ – មា ភាយិ, វក្កលិ; មា ភាយិ, វក្កលិ! អបាបកំ តេ មរណំ ភវិស្សតិ, អបាបិកា កាលកិរិយា’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា វក្កលិ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ វក្កលិំ ឯតទវោចុំ – ‘‘សុណាវុសោ វក្កលិ, ភគវតោ វចនំ ទ្វិន្នញ្ច ទេវតាន’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា វក្កលិ ឧបដ្ឋាកេ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯថ មំ, អាវុសោ, មញ្ចកា ឱរោបេថ. កថញ្ហិ នាម មាទិសោ ឧច្ចេ អាសនេ និសីទិត្វា តស្ស ភគវតោ សាសនំ សោតព្ពំ មញ្ញេយ្យា’’តិ! ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ វក្កលិស្ស បដិស្សុត្វា អាយស្មន្តំ វក្កលិំ មញ្ចកា ឱរោបេសុំ. ‘‘ឥមំ, អាវុសោ, រត្តិំ ទ្វេ ទេវតាយោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា…បេ… ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ, អាវុសោ, ឯកា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘វក្កលិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ វិមោក្ខាយ ចេតេតី’តិ. អបរា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘សោ ហិ នូន, ភន្តេ, សុវិមុត្តោ វិមុច្ចិស្សតី’តិ. ភគវា ច តំ, អាវុសោ វក្កលិ, ឯវមាហ – ‘មា ភាយិ, វក្កលិ; មា ភាយិ, វក្កលិ! អបាបកំ តេ មរណំ ភវិស្សតិ, អបាបិកា កាលកិរិយា’’’តិ. ‘‘តេន ហាវុសោ, មម វចនេន ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទថ – ‘វក្កលិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ. សោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតី’តិ. ឯវញ្ច វទេថ – ‘រូបំ អនិច្ចំ. តាហំ, ភន្តេ, ន កង្ខាមិ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខន្តិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. យទនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, នត្ថិ មេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វាតិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. វេទនា អនិច្ចា. តាហំ, ភន្តេ, ន កង្ខាមិ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខន្តិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. យទនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, នត្ថិ មេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វាតិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. សញ្ញា… សង្ខារា អនិច្ចា. តាហំ, ភន្តេ, ន កង្ខាមិ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខន្តិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. យទនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, នត្ថិ មេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វាតិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ. តាហំ, ភន្តេ, ន កង្ខាមិ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខន្តិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. យទនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, នត្ថិ មេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វាតិ ន វិចិកិច្ឆាមី’’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មតោ វក្កលិស្ស បដិស្សុត្វា បក្កមិំសុ. អថ ខោ អាយស្មា វក្កលិ អចិរបក្កន្តេសុ តេសុ ភិក្ខូសុ សត្ថំ អាហរេសិ.

អថ ខោ តេ ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘វក្កលិ, ភន្តេ, ភិក្ខុ អាពាធិកោ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ; សោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ; ឯវញ្ច វទេតិ – ‘រូបំ អនិច្ចំ. តាហំ, ភន្តេ, ន កង្ខាមិ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខន្តិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. យទនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, នត្ថិ មេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វាតិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា … វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ. តាហំ, ភន្តេ, ន កង្ខាមិ. យទនិច្ចំ តំ ទុក្ខន្តិ ន វិចិកិច្ឆាមិ. យទនិច្ចំ ទុក្ខំ វិបរិណាមធម្មំ, នត្ថិ មេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា បេមំ វាតិ ន វិចិកិច្ឆាមី’’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អាយាម, ភិក្ខវេ, យេន ឥសិគិលិបស្សំ កាឡសិលា តេនុបសង្កមិស្សាម; យត្ថ វក្កលិនា កុលបុត្តេន សត្ថមាហរិត’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. អថ ខោ ភគវា សម្ពហុលេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ យេន ឥសិគិលិបស្សំ កាឡសិលា តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ វក្កលិំ ទូរតោវ មញ្ចកេ វិវត្តក្ខន្ធំ សេមានំ.

តេន ខោ បន សមយេន ធូមាយិតត្តំ តិមិរាយិតត្តំ គច្ឆតេវ បុរិមំ ទិសំ, គច្ឆតិ បច្ឆិមំ ទិសំ, គច្ឆតិ ឧត្តរំ ទិសំ, គច្ឆតិ ទក្ខិណំ ទិសំ, គច្ឆតិ ឧទ្ធំ ទិសំ, គច្ឆតិ អធោ ទិសំ, គច្ឆតិ អនុទិសំ. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, ឯតំ ធូមាយិតត្តំ តិមិរាយិតត្តំ គច្ឆតេវ បុរិមំ ទិសំ…បេ… គច្ឆតិ អនុទិស’’ន្តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯសោ ខោ, ភិក្ខវេ, មារោ បាបិមា វក្កលិស្ស កុលបុត្តស្ស វិញ្ញាណំ សមន្វេសតិ [សមន្នេសតិ (ក. សី. បី.)] – ‘កត្ថ វក្កលិស្ស កុលបុត្តស្ស វិញ្ញាណំ បតិដ្ឋិត’ន្តិ? អប្បតិដ្ឋិតេន ច, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណេន វក្កលិ កុលបុត្តោ បរិនិព្ពុតោ’’តិ. បញ្ចមំ.