២. តិស្សសុត្តំ

៨៤. សាវត្ថិនិទានំ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា តិស្សោ ភគវតោ បិតុច្ឆាបុត្តោ សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ ឯវមារោចេតិ – ‘‘អបិ មេ, អាវុសោ, មធុរកជាតោ វិយ កាយោ; ទិសាបិ មេ ន បក្ខាយន្តិ; ធម្មាបិ មំ ន បដិភន្តិ; ថិនមិទ្ធញ្ច [ថីនមិទ្ធញ្ច (សី. ស្យា. កំ. បី.)] មេ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ; អនភិរតោ ច ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ; ហោតិ ច មេ ធម្មេសុ វិចិកិច្ឆា’’តិ.

អថ ខោ សម្ពហុលា ភិក្ខូ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អាយស្មា, ភន្តេ, តិស្សោ ភគវតោ បិតុច្ឆាបុត្តោ សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ ឯវមារោចេតិ – ‘អបិ មេ, អាវុសោ, មធុរកជាតោ វិយ កាយោ; ទិសាបិ មេ ន បក្ខាយន្តិ; ធម្មាបិ មំ ន បដិភន្តិ; ថិនមិទ្ធញ្ច មេ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ; អនភិរតោ ច ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ; ហោតិ ច មេ ធម្មេសុ វិចិកិច្ឆា’’’តិ.

អថ ខោ ភគវា អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, ភិក្ខុ, មម វចនេន តិស្សំ ភិក្ខុំ អាមន្តេហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ សោ ភិក្ខុ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា តិស្សោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ តិស្សំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា តំ, អាវុសោ តិស្ស, អាមន្តេតី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា តិស្សោ តស្ស ភិក្ខុនោ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ អាយស្មន្តំ តិស្សំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, តិស្ស, សម្ពហុលានំ ភិក្ខូនំ ឯវមារោចេសិ – ‘អបិ មេ, អាវុសោ, មធុរកជាតោ វិយ កាយោ…បេ… ហោតិ ច មេ ធម្មេសុ វិចិកិច្ឆា’’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, តិស្ស, រូបេ អវិគតរាគស្ស អវិគតច្ឆន្ទស្ស អវិគតបេមស្ស អវិគតបិបាសស្ស អវិគតបរិឡាហស្ស អវិគតតណ្ហស្ស, តស្ស រូបស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ សាធុ, តិស្ស! ឯវញ្ហេតំ, តិស្ស, ហោតិ. យថា តំ រូបេ អវិគតរាគស្ស… វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ អវិគតរាគស្ស…បេ… តេសំ សង្ខារានំ វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ សាធុ, តិស្ស! ឯវញ្ហេតំ, តិស្ស, ហោតិ. យថា តំ វិញ្ញាណេ អវិគតរាគស្ស អវិគតច្ឆន្ទស្ស អវិគតបេមស្ស អវិគតបិបាសស្ស អវិគតបរិឡាហស្ស អវិគតតណ្ហស្ស, តស្ស វិញ្ញាណស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ សាធុ, តិស្ស! ឯវញ្ហេតំ, តិស្ស, ហោតិ. យថា តំ វិញ្ញាណេ អវិគតរាគស្ស. តំ កិំ មញ្ញសិ, តិស្ស, រូបេ វិគតរាគស្ស វិគតច្ឆន្ទស្ស វិគតបេមស្ស វិគតបិបាសស្ស វិគតបរិឡាហស្ស វិគតតណ្ហស្ស, តស្ស រូបស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ សាធុ, តិស្ស! ឯវញ្ហេតំ, តិស្ស, ហោតិ. យថា តំ រូបេ វិគតរាគស្ស… វេទនាយ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ វិគតរាគស្ស… វិញ្ញាណេ វិគតរាគស្ស វិគតច្ឆន្ទស្ស វិគតបេមស្ស វិគតបិបាសស្ស វិគតបរិឡាហស្ស វិគតតណ្ហស្ស តស្ស វិញ្ញាណស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’.

‘‘សាធុ សាធុ, តិស្ស! ឯវញ្ហេតំ, តិស្ស, ហោតិ. យថា តំ វិញ្ញាណេ វិគតរាគស្ស. តំ កិំ មញ្ញសិ, តិស្ស, រូបំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’. ‘‘វេទនា … សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ និច្ចំ វា អនិច្ចំ វា’’តិ? ‘‘អនិច្ចំ, ភន្តេ’’. តស្មាតិហ…បេ… ឯវំ បស្សំ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតី’’តិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, តិស្ស, ទ្វេ បុរិសា – ឯកោ បុរិសោ អមគ្គកុសលោ, ឯកោ បុរិសោ មគ្គកុសលោ. តមេនំ សោ អមគ្គកុសលោ បុរិសោ អមុំ មគ្គកុសលំ បុរិសំ មគ្គំ បុច្ឆេយ្យ. សោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘ឯហិ, ភោ បុរិស, អយំ មគ្គោ. តេន មុហុត្តំ គច្ឆ. តេន មុហុត្តំ គន្ត្វា ទក្ខិស្សសិ ទ្វេធាបថំ, តត្ថ វាមំ មុញ្ចិត្វា ទក្ខិណំ គណ្ហាហិ. តេន មុហុត្តំ គច្ឆ. តេន មុហុត្តំ គន្ត្វា ទក្ខិស្សសិ តិព្ពំ វនសណ្ឌំ. តេន មុហុត្តំ គច្ឆ. តេន មុហុត្តំ គន្ត្វា ទក្ខិស្សសិ មហន្តំ និន្នំ បល្លលំ. តេន មុហុត្តំ គច្ឆ. តេន មុហុត្តំ គន្ត្វា ទក្ខិស្សសិ សោព្ភំ បបាតំ. តេន មុហុត្តំ គច្ឆ. តេន មុហុត្តំ គន្ត្វា ទក្ខិស្សសិ សមំ ភូមិភាគំ រមណីយ’’’ន្តិ.

‘‘ឧបមា ខោ ម្យាយំ, តិស្ស, កតា អត្ថស្ស វិញ្ញាបនាយ. អយំ ចេវេត្ថ អត្ថោ – ‘បុរិសោ អមគ្គកុសលោ’តិ ខោ, តិស្ស, បុថុជ្ជនស្សេតំ អធិវចនំ. ‘បុរិសោ មគ្គកុសលោ’តិ ខោ, តិស្ស, តថាគតស្សេតំ អធិវចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស. ‘ទ្វេធាបថោ’តិ ខោ, តិស្ស, វិចិកិច្ឆាយេតំ អធិវចនំ. ‘វាមោ មគ្គោ’តិ ខោ, តិស្ស, អដ្ឋង្គិកស្សេតំ មិច្ឆាមគ្គស្ស អធិវចនំ, សេយ្យថិទំ – មិច្ឆាទិដ្ឋិយា…បេ… មិច្ឆាសមាធិស្ស. ‘ទក្ខិណោ មគ្គោ’តិ ខោ, តិស្ស, អរិយស្សេតំ អដ្ឋង្គិកស្ស មគ្គស្ស អធិវចនំ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិយា…បេ… សម្មាសមាធិស្ស. ‘តិព្ពោ វនសណ្ឌោ’តិ ខោ, តិស្ស, អវិជ្ជាយេតំ អធិវចនំ. ‘មហន្តំ និន្នំ បល្លល’ន្តិ ខោ, តិស្ស, កាមានមេតំ អធិវចនំ. ‘សោព្ភោ បបាតោ’តិ ខោ, តិស្ស, កោធូបាយាសស្សេតំ អធិវចនំ. ‘សមោ ភូមិភាគោ រមណីយោ’តិ ខោ, តិស្ស, និព្ពានស្សេតំ អធិវចនំ. អភិរម, តិស្ស, អភិរម, តិស្ស! អហមោវាទេន អហមនុគ្គហេន អហមនុសាសនិយា’’តិ [អហមាមិសធម្មានុគ្គហេន មមោវាទេន មមានុសាសនិយាតិ (ក.)].

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ អាយស្មា តិស្សោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ. ទុតិយំ.