៦. សម្មសសុត្តំ

៦៦. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា កុរូសុ វិហរតិ កម្មាសធម្មំ នាម កុរូនំ និគមោ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សម្មសថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អន្តរំ សម្មស’’ន្តិ [អន្តរា សម្មសនន្តិ (សី.)]. ឯវំ វុត្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, ភន្តេ, សម្មសាមិ អន្តរំ សម្មស’’ន្តិ. ‘‘យថា កថំ បន ត្វំ, ភិក្ខុ, សម្មសសិ អន្តរំ សម្មស’’ន្តិ? អថ ខោ សោ ភិក្ខុ ព្យាកាសិ. យថា សោ ភិក្ខុ ព្យាកាសិ ន សោ ភិក្ខុ ភគវតោ ចិត្តំ អារាធេសិ.

ឯវំ វុត្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឯតស្ស, ភគវា, កាលោ; ឯតស្ស, សុគត, កាលោ; យំ ភគវា អន្តរំ សម្មសំ ភាសេយ្យ. ភគវតោ សុត្វា ភិក្ខូ ធារេស្សន្តី’’តិ. ‘‘តេនហានន្ទ, សុណាថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ; ភាសិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សម្មសមានោ សម្មសតិ អន្តរំ សម្មសំ [សម្មសនំ (សី.)] – ‘យំ ខោ ឥទំ អនេកវិធំ នានប្បការកំ ទុក្ខំ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ ជរាមរណំ. ឥទំ ខោ ទុក្ខំ កិំនិទានំ កិំសមុទយំ កិំជាតិកំ កិំបភវំ, កិស្មិំ សតិ ជរាមរណំ ហោតិ, កិស្មិំ អសតិ ជរាមរណំ ន ហោតី’តិ? សោ សម្មសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘យំ ខោ ឥទំ អនេកវិធំ នានប្បការកំ ទុក្ខំ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ ជរាមរណំ. ឥទំ ខោ ទុក្ខំ ឧបធិនិទានំ ឧបធិសមុទយំ ឧបធិជាតិកំ ឧបធិបភវំ, ឧបធិស្មិំ សតិ ជរាមរណំ ហោតិ, ឧបធិស្មិំ អសតិ ជរាមរណំ ន ហោតី’តិ. សោ ជរាមរណញ្ច បជានាតិ ជរាមរណសមុទយញ្ច បជានាតិ ជរាមរណនិរោធញ្ច បជានាតិ យា ច ជរាមរណនិរោធសារុប្បគាមិនី បដិបទា តញ្ច បជានាតិ. តថាបដិបន្នោ ច ហោតិ អនុធម្មចារី. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សព្ពសោ សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ បដិបន្នោ ជរាមរណនិរោធាយ.

‘‘អថាបរំ សម្មសមានោ សម្មសតិ អន្តរំ សម្មសំ – ‘ឧបធិ បនាយំ កិំនិទានោ កិំសមុទយោ កិំជាតិកោ កិំបភវោ, កិស្មិំ សតិ ឧបធិ ហោតិ, កិស្មិំ អសតិ ឧបធិ ន ហោតី’តិ? សោ សម្មសមានោ ឯវំ ជានាតិ – ‘ឧបធិ តណ្ហានិទានោ តណ្ហាសមុទយោ តណ្ហាជាតិកោ តណ្ហាបភវោ, តណ្ហាយ សតិ ឧបធិ ហោតិ, តណ្ហាយ អសតិ ឧបធិ ន ហោតី’តិ. សោ ឧបធិញ្ច បជានាតិ ឧបធិសមុទយញ្ច បជានាតិ ឧបធិនិរោធញ្ច បជានាតិ យា ច ឧបធិនិរោធសារុប្បគាមិនី បដិបទា តញ្ច បជានាតិ. តថា បដិបន្នោ ច ហោតិ អនុធម្មចារី. អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សព្ពសោ សម្មា ទុក្ខក្ខយាយ បដិបន្នោ ឧបធិនិរោធាយ.

‘‘អថាបរំ សម្មសមានោ សម្មសតិ អន្តរំ សម្មសំ – ‘តណ្ហា បនាយំ កត្ថ ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ, កត្ថ និវិសមានា និវិសតី’តិ? សោ សម្មសមានោ ឯវំ ជានាតិ – យំ ខោ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ ឯត្ថេសា តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ, ឯត្ថ និវិសមានា និវិសតិ. កិញ្ច លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ? ចក្ខុំ លោកេ បិយរូបំ, សាតរូបំ. ឯត្ថេសា តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ, ឯត្ថ និវិសមានា និវិសតិ. សោតំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ…បេ… ឃានំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ… ជិវ្ហា លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ… កាយោ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ… មនោ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ ឯត្ថេសា តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ ឯត្ថ និវិសមានា និវិសតិ.

‘‘យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ និច្ចតោ អទ្ទក្ខុំ សុខតោ អទ្ទក្ខុំ អត្តតោ អទ្ទក្ខុំ អារោគ្យតោ អទ្ទក្ខុំ ខេមតោ អទ្ទក្ខុំ. តេ តណ្ហំ វឌ្ឍេសុំ. យេ តណ្ហំ វឌ្ឍេសុំ តេ ឧបធិំ វឌ្ឍេសុំ. យេ ឧបធិំ វឌ្ឍេសុំ តេ ទុក្ខំ វឌ្ឍេសុំ. យេ ទុក្ខំ វឌ្ឍេសុំ តេ ន បរិមុច្ចិំសុ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, ន បរិមុច្ចិំសុ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ.

‘‘យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ និច្ចតោ ទក្ខិស្សន្តិ [ទក្ខិន្តិ (សី.)] សុខតោ ទក្ខិស្សន្តិ អត្តតោ ទក្ខិស្សន្តិ អារោគ្យតោ ទក្ខិស្សន្តិ ខេមតោ ទក្ខិស្សន្តិ. តេ តណ្ហំ វឌ្ឍិស្សន្តិ. យេ តណ្ហំ វឌ្ឍិស្សន្តិ តេ ឧបធិំ វឌ្ឍិស្សន្តិ. យេ ឧបធិំ វឌ្ឍិស្សន្តិ តេ ទុក្ខំ វឌ្ឍិស្សន្តិ. យេ ទុក្ខំ វឌ្ឍិស្សន្តិ តេ ន បរិមុច្ចិស្សន្តិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, ន បរិមុច្ចិស្សន្តិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ.

‘‘យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ និច្ចតោ បស្សន្តិ សុខតោ បស្សន្តិ អត្តតោ បស្សន្តិ អារោគ្យតោ បស្សន្តិ ខេមតោ បស្សន្តិ. តេ តណ្ហំ វឌ្ឍេន្តិ. យេ តណ្ហំ វឌ្ឍេន្តិ តេ ឧបធិំ វឌ្ឍេន្តិ. យេ ឧបធិំ វឌ្ឍេន្តិ តេ ទុក្ខំ វឌ្ឍេន្តិ. យេ ទុក្ខំ វឌ្ឍេន្តិ តេ ន បរិមុច្ចន្តិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, ន បរិមុច្ចន្តិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាបានីយកំសោ វណ្ណសម្បន្នោ គន្ធសម្បន្នោ រសសម្បន្នោ. សោ ច ខោ វិសេន សំសដ្ឋោ. អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ ឃម្មាភិតត្តោ ឃម្មបរេតោ កិលន្តោ តសិតោ បិបាសិតោ. តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘អយំ តេ, អម្ភោ បុរិស, អាបានីយកំសោ វណ្ណសម្បន្នោ គន្ធសម្បន្នោ រសសម្បន្នោ; សោ ច ខោ វិសេន សំសដ្ឋោ. សចេ អាកង្ខសិ បិវ. បិវតោ ហិ ខោ តំ ឆាទេស្សតិ វណ្ណេនបិ គន្ធេនបិ រសេនបិ, បិវិត្វា ច បន តតោនិទានំ មរណំ វា និគច្ឆសិ មរណមត្តំ វា ទុក្ខ’ន្តិ. សោ តំ អាបានីយកំសំ សហសា អប្បដិសង្ខា បិវេយ្យ, នប្បដិនិស្សជ្ជេយ្យ. សោ តតោនិទានំ មរណំ វា និគច្ឆេយ្យ មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យេ ហិ កេចិ អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ…បេ… អនាគតមទ្ធានំ…បេ… ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ និច្ចតោ បស្សន្តិ សុខតោ បស្សន្តិ អត្តតោ បស្សន្តិ អារោគ្យតោ បស្សន្តិ ខេមតោ បស្សន្តិ, តេ តណ្ហំ វឌ្ឍេន្តិ. យេ តណ្ហំ វឌ្ឍេន្តិ តេ ឧបធិំ វឌ្ឍេន្តិ. យេ ឧបធិំ វឌ្ឍេន្តិ តេ ទុក្ខំ វឌ្ឍេន្តិ. យេ ទុក្ខំ វឌ្ឍេន្តិ តេ ន បរិមុច្ចន្តិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, ន បរិមុច្ចន្តិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ.

‘‘យេ ច ខោ កេចិ, ភិក្ខវេ, អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ អនិច្ចតោ អទ្ទក្ខុំ ទុក្ខតោ អទ្ទក្ខុំ អនត្តតោ អទ្ទក្ខុំ រោគតោ អទ្ទក្ខុំ ភយតោ អទ្ទក្ខុំ, តេ តណ្ហំ បជហិំសុ. យេ តណ្ហំ បជហិំសុ តេ ឧបធិំ បជហិំសុ. យេ ឧបធិំ បជហិំសុ តេ ទុក្ខំ បជហិំសុ. យេ ទុក្ខំ បជហិំសុ តេ បរិមុច្ចិំសុ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, បរិមុច្ចិំសុ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ.

‘‘យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ អនិច្ចតោ ទក្ខិស្សន្តិ ទុក្ខតោ ទក្ខិស្សន្តិ អនត្តតោ ទក្ខិស្សន្តិ រោគតោ ទក្ខិស្សន្តិ ភយតោ ទក្ខិស្សន្តិ, តេ តណ្ហំ បជហិស្សន្តិ. យេ តណ្ហំ បជហិស្សន្តិ…បេ… បរិមុច្ចិស្សន្តិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ.

‘‘យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ អនិច្ចតោ បស្សន្តិ ទុក្ខតោ បស្សន្តិ អនត្តតោ បស្សន្តិ រោគតោ បស្សន្តិ ភយតោ បស្សន្តិ, តេ តណ្ហំ បជហន្តិ. យេ តណ្ហំ បជហន្តិ តេ ឧបធិំ បជហន្តិ. យេ ឧបធិំ បជហន្តិ តេ ទុក្ខំ បជហន្តិ. យេ ទុក្ខំ បជហន្តិ តេ បរិមុច្ចន្តិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, បរិមុច្ចន្តិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាបានីយកំសោ វណ្ណសម្បន្នោ គន្ធសម្បន្នោ រសសម្បន្នោ. សោ ច ខោ វិសេន សំសដ្ឋោ. អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ ឃម្មាភិតត្តោ ឃម្មបរេតោ កិលន្តោ តសិតោ បិបាសិតោ. តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ – ‘អយំ តេ, អម្ភោ បុរិស, អាបានីយកំសោ វណ្ណសម្បន្នោ គន្ធសម្បន្នោ រសសម្បន្នោ សោ ច ខោ វិសេន សំសដ្ឋោ. សចេ អាកង្ខសិ បិវ. បិវតោ ហិ ខោ តំ ឆាទេស្សតិ វណ្ណេនបិ គន្ធេនបិ រសេនបិ; បិវិត្វា ច បន តតោនិទានំ មរណំ វា និគច្ឆសិ មរណមត្តំ វា ទុក្ខ’ន្តិ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, តស្ស បុរិសស្ស ឯវមស្ស – ‘សក្កា ខោ មេ អយំ សុរាបិបាសិតា [សុរាបិបាសា (?)] បានីយេន វា វិនេតុំ ទធិមណ្ឌកេន វា វិនេតុំ ភដ្ឋលោណិកាយ [មដ្ឋលោណិកាយ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វា វិនេតុំ លោណសោវីរកេន វា វិនេតុំ, ន ត្វេវាហំ តំ បិវេយ្យំ, យំ មម អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’តិ. សោ តំ អាបានីយកំសំ បដិសង្ខា ន បិវេយ្យ, បដិនិស្សជ្ជេយ្យ. សោ តតោនិទានំ ន មរណំ វា និគច្ឆេយ្យ មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យេ ហិ កេចិ អតីតមទ្ធានំ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ អនិច្ចតោ អទ្ទក្ខុំ ទុក្ខតោ អទ្ទក្ខុំ អនត្តតោ អទ្ទក្ខុំ រោគតោ អទ្ទក្ខុំ ភយតោ អទ្ទក្ខុំ, តេ តណ្ហំ បជហិំសុ. យេ តណ្ហំ បជហិំសុ តេ ឧបធិំ បជហិំសុ. យេ ឧបធិំ បជហិំសុ តេ ទុក្ខំ បជហិំសុ. យេ ទុក្ខំ បជហិំសុ តេ បរិមុច្ចិំសុ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, បរិមុច្ចិំសុ ទុក្ខស្មាតិ វទាមិ.

‘‘យេបិ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, អនាគតមទ្ធានំ…បេ… ឯតរហិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា យំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ តំ អនិច្ចតោ បស្សន្តិ ទុក្ខតោ បស្សន្តិ អនត្តតោ បស្សន្តិ រោគតោ បស្សន្តិ ភយតោ បស្សន្តិ, តេ តណ្ហំ បជហន្តិ. យេ តណ្ហំ បជហន្តិ តេ ឧបធិំ បជហន្តិ. យេ ឧបធិំ បជហន្តិ តេ ទុក្ខំ បជហន្តិ. យេ ទុក្ខំ បជហន្តិ តេ បរិមុច្ចន្តិ ជាតិយា ជរាយ មរណេន សោកេហិ បរិទេវេហិ ទុក្ខេហិ ទោមនស្សេហិ ឧបាយាសេហិ, បរិមុច្ចន្តិ ទុក្ខស្មាតិ វទាមី’’តិ. ឆដ្ឋំ.