៥. នគរសុត្តំ

៦៥. សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ… ‘‘បុព្ពេ មេ, ភិក្ខវេ, សម្ពោធា អនភិសម្ពុទ្ធស្ស ពោធិសត្តស្សេវ សតោ ឯតទហោសិ – ‘កិច្ឆា វតាយំ លោកោ អាបន្នោ ជាយតិ ច ជីយតិ ច មីយតិ ច ចវតិ ច ឧបបជ្ជតិ ច. អថ ច បនិមស្ស ទុក្ខស្ស និស្សរណំ នប្បជានាតិ ជរាមរណស្ស. កុទាស្សុ នាម ឥមស្ស ទុក្ខស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយិស្សតិ ជរាមរណស្សា’តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘កិម្ហិ នុ ខោ សតិ ជរាមរណំ ហោតិ, កិំបច្ចយា ជរាមរណ’ន្តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិការា អហុ បញ្ញាយ អភិសមយោ – ‘ជាតិយា ខោ សតិ ជរាមរណំ ហោតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណ’’’ន្តិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘កិម្ហិ នុ ខោ សតិ ជាតិ ហោតិ…បេ… ភវោ ហោតិ… ឧបាទានំ ហោតិ… តណ្ហា ហោតិ… វេទនា ហោតិ… ផស្សោ ហោតិ… សឡាយតនំ ហោតិ… នាមរូបំ ហោតិ… កិំបច្ចយា នាមរូប’ន្តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិការា អហុ បញ្ញាយ អភិសមយោ – ‘វិញ្ញាណេ ខោ សតិ នាមរូបំ ហោតិ, វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូប’ន្តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘កិម្ហិ នុ ខោ សតិ វិញ្ញាណំ ហោតិ, កិំបច្ចយា វិញ្ញាណ’ន្តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិការា អហុ បញ្ញាយ អភិសមយោ – ‘នាមរូបេ ខោ សតិ វិញ្ញាណំ ហោតិ, នាមរូបបច្ចយា វិញ្ញាណ’’’ន្តិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – បច្ចុទាវត្តតិ ខោ ឥទំ វិញ្ញាណំ នាមរូបម្ហា ន បរំ គច្ឆតិ. ឯត្តាវតា ជាយេថ វា ជីយេថ វា មីយេថ វា ចវេថ វា ឧបបជ្ជេថ វា, យទិទំ នាមរូបបច្ចយា វិញ្ញាណំ; វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ; នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ; សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោ…បេ… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ. ‘សមុទយោ, សមុទយោ’តិ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ ញាណំ ឧទបាទិ បញ្ញា ឧទបាទិ វិជ្ជា ឧទបាទិ អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘កិម្ហិ នុ ខោ អសតិ, ជរាមរណំ ន ហោតិ; កិស្ស និរោធា ជរាមរណនិរោធោ’តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិការា អហុ បញ្ញាយ អភិសមយោ – ‘ជាតិយា ខោ អសតិ, ជរាមរណំ ន ហោតិ; ជាតិនិរោធា ជរាមរណនិរោធោ’តិ. តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘កិម្ហិ នុ ខោ អសតិ ជាតិ ន ហោតិ…បេ… ភវោ ន ហោតិ… ឧបាទានំ ន ហោតិ… តណ្ហា ន ហោតិ… វេទនា ន ហោតិ… ផស្សោ ន ហោតិ… សឡាយតនំ ន ហោតិ… នាមរូបំ ន ហោតិ. កិស្ស និរោធា នាមរូបនិរោធោ’តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិការា អហុ បញ្ញាយ អភិសមយោ – ‘វិញ្ញាណេ ខោ អសតិ, នាមរូបំ ន ហោតិ; វិញ្ញាណនិរោធា នាមរូបនិរោធោ’’’តិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – ‘កិម្ហិ នុ ខោ អសតិ វិញ្ញាណំ ន ហោតិ; កិស្ស និរោធា វិញ្ញាណនិរោធោ’តិ? តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, យោនិសោ មនសិការា អហុ បញ្ញាយ អភិសមយោ – ‘នាមរូបេ ខោ អសតិ, វិញ្ញាណំ ន ហោតិ; នាមរូបនិរោធា វិញ្ញាណនិរោធោ’’’តិ.

‘‘តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេ, ឯតទហោសិ – អធិគតោ ខោ ម្យាយំ មគ្គោ ពោធាយ យទិទំ – នាមរូបនិរោធា វិញ្ញាណនិរោធោ; វិញ្ញាណនិរោធា នាមរូបនិរោធោ; នាមរូបនិរោធា សឡាយតននិរោធោ; សឡាយតននិរោធា ផស្សនិរោធោ…បេ… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតិ. ‘និរោធោ, និរោធោ’តិ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ ញាណំ ឧទបាទិ បញ្ញា ឧទបាទិ វិជ្ជា ឧទបាទិ អាលោកោ ឧទបាទិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ អរញ្ញេ បវនេ ចរមានោ បស្សេយ្យ បុរាណំ មគ្គំ បុរាណញ្ជសំ បុព្ពកេហិ មនុស្សេហិ អនុយាតំ. សោ តមនុគច្ឆេយ្យ. តមនុគច្ឆន្តោ បស្សេយ្យ បុរាណំ នគរំ បុរាណំ រាជធានិំ បុព្ពកេហិ មនុស្សេហិ អជ្ឈាវុដ្ឋំ [អជ្ឈាវុត្ថំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អារាមសម្បន្នំ វនសម្បន្នំ បោក្ខរណីសម្បន្នំ ឧទ្ធាបវន្តំ [ឧទ្ទាបវន្តំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] រមណីយំ. អថ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ រញ្ញោ វា រាជមហាមត្តស្ស វា អារោចេយ្យ – ‘យគ្ឃេ, ភន្តេ, ជានេយ្យាសិ – អហំ អទ្ទសំ អរញ្ញេ បវនេ ចរមានោ បុរាណំ មគ្គំ បុរាណញ្ជសំ បុព្ពកេហិ មនុស្សេហិ អនុយាតំ តមនុគច្ឆិំ. តមនុគច្ឆន្តោ អទ្ទសំ បុរាណំ នគរំ បុរាណំ រាជធានិំ បុព្ពកេហិ មនុស្សេហិ អជ្ឈាវុដ្ឋំ អារាមសម្បន្នំ វនសម្បន្នំ បោក្ខរណីសម្បន្នំ ឧទ្ធាបវន្តំ រមណីយំ. តំ, ភន្តេ, នគរំ មាបេហី’តិ. អថ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, រាជា វា រាជមហាមត្តោ វា តំ នគរំ មាបេយ្យ. តទស្ស នគរំ អបរេន សមយេន ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច ពាហុជញ្ញំ អាកិណ្ណមនុស្សំ វុទ្ធិវេបុល្លប្បត្តំ. ឯវមេវ ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, អទ្ទសំ បុរាណំ មគ្គំ បុរាណញ្ជសំ បុព្ពកេហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេហិ អនុយាតំ.

‘‘កតមោ ច សោ, ភិក្ខវេ, បុរាណមគ្គោ បុរាណញ្ជសោ បុព្ពកេហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេហិ អនុយាតោ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ. អយំ ខោ សោ, ភិក្ខវេ, បុរាណមគ្គោ បុរាណញ្ជសោ បុព្ពកេហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេហិ អនុយាតោ, តមនុគច្ឆិំ; តមនុគច្ឆន្តោ ជរាមរណំ អព្ភញ្ញាសិំ; ជរាមរណសមុទយំ អព្ភញ្ញាសិំ; ជរាមរណនិរោធំ អព្ភញ្ញាសិំ; ជរាមរណនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អព្ភញ្ញាសិំ. តមនុគច្ឆិំ; តមនុគច្ឆន្តោ ជាតិំ អព្ភញ្ញាសិំ…បេ… ភវំ អព្ភញ្ញាសិំ… ឧបាទានំ អព្ភញ្ញាសិំ… តណ្ហំ អព្ភញ្ញាសិំ… វេទនំ អព្ភញ្ញាសិំ… ផស្សំ អព្ភញ្ញាសិំ… សឡាយតនំ អព្ភញ្ញាសិំ… នាមរូបំ អព្ភញ្ញាសិំ… វិញ្ញាណំ អព្ភញ្ញាសិំ. តមនុគច្ឆិំ; តមនុគច្ឆន្តោ សង្ខារេ អព្ភញ្ញាសិំ; សង្ខារសមុទយំ អព្ភញ្ញាសិំ; សង្ខារនិរោធំ អព្ភញ្ញាសិំ; សង្ខារនិរោធគាមិនិំ បដិបទំ អព្ភញ្ញាសិំ. តទភិញ្ញា អាចិក្ខិំ ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនំ ឧបាសកានំ ឧបាសិកានំ. តយិទំ, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មចរិយំ ឥទ្ធញ្ចេវ ផីតញ្ច វិត្ថារិកំ ពាហុជញ្ញំ បុថុភូតំ យាវ ទេវមនុស្សេហិ សុប្បកាសិត’’ន្តិ. បញ្ចមំ.