១០. និទានសុត្តំ

៦០. ឯកំ សមយំ ភគវា កុរូសុ វិហរតិ កម្មាសធម្មំ នាម កុរូនំ និគមោ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ គម្ភីរោ ចាយំ, ភន្តេ, បដិច្ចសមុប្បាទោ គម្ភីរាវភាសោ ច, អថ ច បន មេ ឧត្តានកុត្តានកោ វិយ ខាយតី’’តិ.

‘‘មា ហេវំ, អានន្ទ, មា ហេវំ, អានន្ទ [មា ហេវំ អានន្ទ អវច មា ហេវំ អានន្ទ អវច (ទី. និ. ២ មហានិទានសុត្តេ)]! គម្ភីរោ ចាយំ, អានន្ទ, បដិច្ចសមុប្បាទោ គម្ភីរាវភាសោ ច. ឯតស្ស, អានន្ទ, ធម្មស្ស អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមយំ បជា តន្តាកុលកជាតា កុលគណ្ឋិកជាតា [គុឡាគុណ្ឋិកជាតា (សី.), គុឡីគុណ្ឋិកជាតា (ស្យា. កំ.)] មុញ្ជបព្ពជភូតា [មុញ្ជពព្ពជភូតា (សី.)] អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ សំសារំ នាតិវត្តតិ.

‘‘ឧបាទានិយេសុ, អានន្ទ, ធម្មេសុ អស្សាទានុបស្សិនោ វិហរតោ តណ្ហា បវឌ្ឍតិ. តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ; ឧបាទានបច្ចយា ភវោ; ភវបច្ចយា ជាតិ; ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, មហារុក្ខោ. តស្ស យានិ ចេវ មូលានិ អធោគមានិ, យានិ ច តិរិយង្គមានិ, សព្ពានិ តានិ ឧទ្ធំ ឱជំ អភិហរន្តិ. ឯវញ្ហិ សោ, អានន្ទ, មហារុក្ខោ តទាហារោ តទុបាទានោ ចិរំ ទីឃមទ្ធានំ តិដ្ឋេយ្យ. ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, ឧបាទានិយេសុ ធម្មេសុ អស្សាទានុបស្សិនោ វិហរតោ តណ្ហា បវឌ្ឍតិ. តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ; ឧបាទានបច្ចយា ភវោ…បេ… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ.

‘‘ឧបាទានិយេសុ, អានន្ទ, ធម្មេសុ អាទីនវានុបស្សិនោ វិហរតោ តណ្ហា និរុជ្ឈតិ. តណ្ហានិរោធា ឧបាទាននិរោធោ; ឧបាទាននិរោធា ភវនិរោធោ…បេ… ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, អានន្ទ, មហារុក្ខោ. អថ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ កុទ្ទាលបិដកំ អាទាយ. សោ តំ រុក្ខំ មូលេ ឆិន្ទេយ្យ, មូលេ ឆេត្វា បលិខណេយ្យ, បលិខណិត្វា មូលានិ ឧទ្ធរេយ្យ អន្តមសោ ឧសីរនាឡិមត្តានិបិ. សោ តំ រុក្ខំ ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ឆិន្ទេយ្យ. ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ ឆិន្ទិត្វា ផាលេយ្យ; ផាលេត្វា សកលិកំ សកលិកំ ករេយ្យ, សកលិកំ សកលិកំ ករិត្វា វាតាតបេ វិសោសេយ្យ, វាតាតបេ វិសោសេត្វា អគ្គិនា ឌហេយ្យ, អគ្គិនា ឌហេត្វា មសិំ ករេយ្យ, មសិំ ករិត្វា មហាវាតេ វា ឱផុណេយ្យ, នទិយា វា សីឃសោតាយ បវាហេយ្យ. ឯវញ្ហិ សោ, អានន្ទ, មហារុក្ខោ ឧច្ឆិន្នមូលោ អស្ស តាលាវត្ថុកតោ អនភាវង្កតោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ. ឯវមេវ ខោ, អានន្ទ, ឧបាទានិយេសុ ធម្មេសុ អាទីនវានុបស្សិនោ វិហរតោ តណ្ហា និរុជ្ឈតិ. តណ្ហានិរោធា ឧបាទាននិរោធោ; ឧបាទាននិរោធា ភវនិរោធោ; ភវនិរោធា ជាតិនិរោធោ; ជាតិនិរោធា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា និរុជ្ឈន្តិ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស និរោធោ ហោតី’’តិ. ទសមំ.

ទុក្ខវគ្គោ ឆដ្ឋោ.

តស្សុទ្ទានំ –

បរិវីមំសនុបាទានំ, ទ្វេ ច សំយោជនានិ ច;

មហារុក្ខេន ទ្វេ វុត្តា, តរុណេន ច សត្តមំ;

នាមរូបញ្ច វិញ្ញាណំ, និទានេន ច តេ ទសាតិ.