៩. សុន្ទរិកសុត្តំ

១៩៥. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ សុន្ទរិកាយ នទិយា តីរេ. តេន ខោ បន សមយេន សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ សុន្ទរិកាយ នទិយា តីរេ អគ្គិំ ជុហតិ, អគ្គិហុត្តំ បរិចរតិ. អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ អគ្គិំ ជុហិត្វា អគ្គិហុត្តំ បរិចរិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា សមន្តា ចតុទ្ទិសា អនុវិលោកេសិ – ‘‘កោ នុ ខោ ឥមំ ហព្យសេសំ ភុញ្ជេយ្យា’’តិ? អទ្ទសា ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ សសីសំ បារុតំ និសិន្នំ. ទិស្វាន វាមេន ហត្ថេន ហព្យសេសំ គហេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន កមណ្ឌលុំ គហេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ ភគវា សុន្ទរិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស បទសទ្ទេន សីសំ វិវរិ. អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ‘មុណ្ឌោ អយំ ភវំ, មុណ្ឌកោ អយំ ភវ’ន្តិ តតោវ បុន និវត្តិតុកាមោ អហោសិ. អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘មុណ្ឌាបិ ហិ ឥធេកច្ចេ ព្រាហ្មណា ភវន្តិ; យំនូនាហំ តំ ឧបសង្កមិត្វា ជាតិំ បុច្ឆេយ្យ’ន្តិ.

អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘កិំជច្ចោ ភវ’ន្តិ?

‘‘មា ជាតិំ បុច្ឆ ចរណញ្ច បុច្ឆ,

កដ្ឋា ហវេ ជាយតិ ជាតវេទោ;

នីចាកុលីនោបិ មុនិ ធិតិមា,

អាជានីយោ ហោតិ ហិរីនិសេធោ.

‘‘សច្ចេន ទន្តោ ទមសា ឧបេតោ,

វេទន្តគូ វុសិតព្រហ្មចរិយោ;

យញ្ញោបនីតោ តមុបវ្ហយេថ,

កាលេន សោ ជុហតិ ទក្ខិណេយ្យេ’’តិ.

‘‘អទ្ធា សុយិដ្ឋំ សុហុតំ មម យិទំ,

យំ តាទិសំ វេទគុមទ្ទសាមិ;

តុម្ហាទិសានញ្ហិ អទស្សនេន,

អញ្ញោ ជនោ ភុញ្ជតិ ហព្យសេស’’ន្តិ.

‘‘ភុញ្ជតុ ភវំ គោតមោ. ព្រាហ្មណោ ភវ’’ន្តិ.

‘‘គាថាភិគីតំ មេ អភោជនេយ្យំ,

សម្បស្សតំ ព្រាហ្មណ នេស ធម្មោ;

គាថាភិគីតំ បនុទន្តិ ពុទ្ធា,

ធម្មេ សតិ ព្រាហ្មណ វុត្តិរេសា.

‘‘អញ្ញេន ច កេវលិនំ មហេសិំ,

ខីណាសវំ កុក្កុច្ចវូបសន្តំ;

អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋហស្សុ,

ខេត្តញ្ហិ តំ បុញ្ញបេក្ខស្ស ហោតី’’តិ.

‘‘អថ កស្ស ចាហំ, ភោ គោតម, ឥមំ ហព្យសេសំ ទម្មី’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ, ព្រាហ្មណ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ យស្សេសោ ហព្យសេសោ ភុត្តោ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆេយ្យ អញ្ញត្រ, ព្រាហ្មណ, តថាគតស្ស វា តថាគតសាវកស្ស វា. តេន ហិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, តំ ហព្យសេសំ អប្បហរិតេ វា ឆឌ្ឌេហិ អប្បាណកេ វា ឧទកេ ឱបិលាបេហី’’តិ.

អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ តំ ហព្យសេសំ អប្បាណកេ ឧទកេ ឱបិលាបេសិ. អថ ខោ សោ ហព្យសេសោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ. សេយ្យថាបិ នាម ផាលោ [លោហោ (ក.)] ទិវសំសន្តត្តោ [ទិវសសន្តត្តោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ; ឯវមេវ សោ ហព្យសេសោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ.

អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតំ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជំ ព្រាហ្មណំ ភគវា គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘មា ព្រាហ្មណ ទារុ សមាទហានោ,

សុទ្ធិំ អមញ្ញិ ពហិទ្ធា ហិ ឯតំ;

ន ហិ តេន សុទ្ធិំ កុសលា វទន្តិ,

យោ ពាហិរេន បរិសុទ្ធិមិច្ឆេ.

‘‘ហិត្វា អហំ ព្រាហ្មណ ទារុទាហំ

អជ្ឈត្តមេវុជ្ជលយាមិ [អជ្ឈត្តមេវ ជលយាមិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ជោតិំ;

និច្ចគ្គិនី និច្ចសមាហិតត្តោ,

អរហំ អហំ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ.

‘‘មានោ ហិ តេ ព្រាហ្មណ ខារិភារោ,

កោធោ ធុមោ ភស្មនិ មោសវជ្ជំ;

ជិវ្ហា សុជា ហទយំ ជោតិឋានំ,

អត្តា សុទន្តោ បុរិសស្ស ជោតិ.

‘‘ធម្មោ រហទោ ព្រាហ្មណ សីលតិត្ថោ,

អនាវិលោ សព្ភិ សតំ បសត្ថោ;

យត្ថ ហវេ វេទគុនោ សិនាតា,

អនល្លគត្តាវ [អនល្លីនគត្តាវ (សី. បី. ក.)] តរន្តិ បារំ.

‘‘សច្ចំ ធម្មោ សំយមោ ព្រហ្មចរិយំ,

មជ្ឈេ សិតា ព្រាហ្មណ ព្រហ្មបត្តិ;

ស តុជ្ជុភូតេសុ នមោ ករោហិ,

តមហំ នរំ ធម្មសារីតិ ព្រូមី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ.