៧. ព្រាហ្មណសំយុត្តំ

១. អរហន្តវគ្គោ

១. ធនញ្ជានីសុត្តំ

១៨៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ធនញ្ជានី [ធានញ្ជានី (បី. សី. អដ្ឋ.)] នាម ព្រាហ្មណី អភិប្បសន្នា ហោតិ ពុទ្ធេ ច ធម្មេ ច សង្ឃេ ច. អថ ខោ ធនញ្ជានី ព្រាហ្មណី ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ភត្តំ ឧបសំហរន្តី ឧបក្ខលិត្វា តិក្ខត្តុំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស;

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស;

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្សា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ធនញ្ជានិំ ព្រាហ្មណិំ ឯតទវោច – ‘‘ឯវមេវំ បនាយំ វសលី យស្មិំ វា តស្មិំ វា តស្ស មុណ្ឌកស្ស សមណស្ស វណ្ណំ ភាសតិ. ឥទានិ ត្យាហំ, វសលិ, តស្ស សត្ថុនោ វាទំ អារោបេស្សាមី’’តិ. ‘‘ន ខ្វាហំ តំ, ព្រាហ្មណ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ, យោ តស្ស ភគវតោ វាទំ អារោបេយ្យ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស. អបិ ច ត្វំ, ព្រាហ្មណ, គច្ឆ, គន្ត្វា វិជានិស្សសី’’តិ [គន្ត្វាបិ ជានិស្សសីតិ (ស្យា. កំ.)].

អថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ កុបិតោ អនត្តមនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កិំសុ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កិំសុ ឆេត្វា ន សោចតិ;

កិស្សស្សុ ឯកធម្មស្ស, វធំ រោចេសិ គោតមា’’តិ.

‘‘កោធំ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កោធំ ឆេត្វា ន សោចតិ;

កោធស្ស វិសមូលស្ស, មធុរគ្គស្ស ព្រាហ្មណ;

វធំ អរិយា បសំសន្តិ, តញ្ហិ ឆេត្វា ន សោចតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម! សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ; ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. លភេយ្យាហំ ភោតោ គោតមស្ស សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ.

អលត្ថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនាយស្មា ភារទ្វាជោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសីតិ.

២. អក្កោសសុត្តំ

១៨៨. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អស្សោសិ ខោ អក្កោសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ភារទ្វាជគោត្តោ កិរ ព្រាហ្មណោ សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ’’តិ កុបិតោ អនត្តមនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសតិ បរិភាសតិ.

ឯវំ វុត្តេ, ភគវា អក្កោសកភារទ្វាជំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោច – ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ព្រាហ្មណ, អបិ នុ ខោ តេ អាគច្ឆន្តិ មិត្តាមច្ចា ញាតិសាលោហិតា អតិថិយោ [អតិថយោ (?)]’’តិ? ‘‘អប្បេកទា មេ, ភោ គោតម, អាគច្ឆន្តិ មិត្តាមច្ចា ញាតិសាលោហិតា អតិថិយោ’’តិ. ‘‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, ព្រាហ្មណ, អបិ នុ តេសំ អនុប្បទេសិ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សាយនីយំ វា’’’តិ? ‘‘‘អប្បេកទា នេសាហំ, ភោ គោតម, អនុប្បទេមិ ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា សាយនីយំ វា’’’តិ. ‘‘‘សចេ ខោ បន តេ, ព្រាហ្មណ, នប្បដិគ្គណ្ហន្តិ, កស្ស តំ ហោតី’’’តិ? ‘‘‘សចេ តេ, ភោ គោតម, នប្បដិគ្គណ្ហន្តិ, អម្ហាកមេវ តំ ហោតី’’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, ព្រាហ្មណ, យំ ត្វំ អម្ហេ អនក្កោសន្តេ អក្កោសសិ, អរោសេន្តេ រោសេសិ, អភណ្ឌន្តេ ភណ្ឌសិ, តំ តេ មយំ នប្បដិគ្គណ្ហាម. តវេវេតំ, ព្រាហ្មណ, ហោតិ; តវេវេតំ, ព្រាហ្មណ, ហោតិ’’.

‘‘យោ ខោ, ព្រាហ្មណ, អក្កោសន្តំ បច្ចក្កោសតិ, រោសេន្តំ បដិរោសេតិ, ភណ្ឌន្តំ បដិភណ្ឌតិ, អយំ វុច្ចតិ, ព្រាហ្មណ, សម្ភុញ្ជតិ វីតិហរតីតិ. តេ មយំ តយា នេវ សម្ភុញ្ជាម ន វីតិហរាម. តវេវេតំ, ព្រាហ្មណ, ហោតិ; តវេវេតំ, ព្រាហ្មណ, ហោតី’’តិ. ‘‘ភវន្តំ ខោ គោតមំ សរាជិកា បរិសា ឯវំ ជានាតិ – ‘អរហំ សមណោ គោតមោ’តិ. អថ ច បន ភវំ គោតមោ កុជ្ឈតី’’តិ.

‘‘អក្កោធស្ស កុតោ កោធោ, ទន្តស្ស សមជីវិនោ;

សម្មទញ្ញា វិមុត្តស្ស, ឧបសន្តស្ស តាទិនោ.

‘‘តស្សេវ តេន បាបិយោ, យោ កុទ្ធំ បដិកុជ្ឈតិ;

កុទ្ធំ អប្បដិកុជ្ឈន្តោ, សង្គាមំ ជេតិ ទុជ្ជយំ.

‘‘ឧភិន្នមត្ថំ ចរតិ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;

បរំ សង្កុបិតំ ញត្វា, យោ សតោ ឧបសម្មតិ.

‘‘ឧភិន្នំ តិកិច្ឆន្តានំ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;

ជនា មញ្ញន្តិ ពាលោតិ, យេ ធម្មស្ស អកោវិទា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អក្កោសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឯសាហំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភោតោ គោតមស្ស សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ.

អលត្ថ ខោ អក្កោសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ. អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនាយស្មា អក្កោសកភារទ្វាជោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ – យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ តទនុត្តរំ – ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ. ‘‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’’តិ អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសីតិ.

៣. អសុរិន្ទកសុត្តំ

១៨៩. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អស្សោសិ ខោ អសុរិន្ទកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ កិរ សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ’’តិ កុបិតោ អនត្តមនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសតិ បរិភាសតិ. ឯវំ វុត្តេ, ភគវា តុណ្ហី អហោសិ. អថ ខោ អសុរិន្ទកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ជិតោសិ, សមណ, ជិតោសិ, សមណា’’តិ.

‘‘ជយំ វេ មញ្ញតិ ពាលោ, វាចាយ ផរុសំ ភណំ;

ជយញ្ចេវស្ស តំ ហោតិ, យា តិតិក្ខា វិជានតោ.

‘‘តស្សេវ តេន បាបិយោ, យោ កុទ្ធំ បដិកុជ្ឈតិ;

កុទ្ធំ អប្បដិកុជ្ឈន្តោ, សង្គាមំ ជេតិ ទុជ្ជយំ.

‘‘ឧភិន្នមត្ថំ ចរតិ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;

បរំ សង្កុបិតំ ញត្វា, យោ សតោ ឧបសម្មតិ.

‘‘ឧភិន្នំ តិកិច្ឆន្តានំ, អត្តនោ ច បរស្ស ច;

ជនា មញ្ញន្តិ ពាលោតិ, យេ ធម្មស្ស អកោវិទា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អសុរិន្ទកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ.

៤. ពិលង្គិកសុត្តំ

១៩០. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. អស្សោសិ ខោ ពិលង្គិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ភារទ្វាជគោត្តោ កិរ ព្រាហ្មណោ សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ’’តិ កុបិតោ អនត្តមនោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តុណ្ហីភូតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. អថ ខោ ភគវា ពិលង្គិកស្ស ភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ ពិលង្គិកំ ភារទ្វាជំ ព្រាហ្មណំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘យោ អប្បទុដ្ឋស្ស នរស្ស ទុស្សតិ,

សុទ្ធស្ស បោសស្ស អនង្គណស្ស;

តមេវ ពាលំ បច្ចេតិ បាបំ,

សុខុមោ រជោ បដិវាតំវ ខិត្តោ’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, វិលង្គិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ.

៥. អហិំសកសុត្តំ

១៩១. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អហិំសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អហិំសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហិំសកាហំ, ភោ គោតម, អហិំសកាហំ, ភោ គោតមា’’តិ.

‘‘យថា នាមំ តថា ចស្ស, សិយា ខោ ត្វំ អហិំសកោ;

យោ ច កាយេន វាចាយ, មនសា ច ន ហិំសតិ;

ស វេ អហិំសកោ ហោតិ, យោ បរំ ន វិហិំសតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អហិំសកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អព្ភញ្ញាសិ. អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា អហិំសកភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ.

៦. ជដាសុត្តំ

១៩២. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ ជដាភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ជដាភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘អន្តោជដា ពហិជដា, ជដាយ ជដិតា បជា;

តំ តំ គោតម បុច្ឆាមិ, កោ ឥមំ វិជដយេ ជដ’’ន្តិ.

‘‘សីលេ បតិដ្ឋាយ នរោ សបញ្ញោ, ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវយំ;

អាតាបី និបកោ ភិក្ខុ, សោ ឥមំ វិជដយេ ជដំ.

‘‘យេសំ រាគោ ច ទោសោ ច, អវិជ្ជា ច វិរាជិតា;

ខីណាសវា អរហន្តោ, តេសំ វិជដិតា ជដា.

‘‘យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;

បដិឃំ រូបសញ្ញា ច, ឯត្ថេសា ឆិជ្ជតេ ជដា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ជដាភារទ្វាជោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ.

៧. សុទ្ធិកសុត្តំ

១៩៣. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ សុទ្ធិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សុទ្ធិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អជ្ឈភាសិ –

‘‘ន ព្រាហ្មណោ [នាព្រាហ្មណោ (?)] សុជ្ឈតិ កោចិ, លោកេ សីលវាបិ តបោករំ;

វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោ សុជ្ឈតិ ន អញ្ញា ឥតរា បជា’’តិ.

‘‘ពហុម្បិ បលបំ ជប្បំ, ន ជច្ចា ហោតិ ព្រាហ្មណោ;

អន្តោកសម្ពុ សង្កិលិដ្ឋោ, កុហនំ ឧបនិស្សិតោ.

‘‘ខត្តិយោ ព្រាហ្មណោ វេស្សោ, សុទ្ទោ ចណ្ឌាលបុក្កុសោ;

អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ, និច្ចំ ទឡ្ហបរក្កមោ;

បប្បោតិ បរមំ សុទ្ធិំ, ឯវំ ជានាហិ ព្រាហ្មណា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, សុទ្ធិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ.

៨. អគ្គិកសុត្តំ

១៩៤. ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អគ្គិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស សប្បិនា បាយសោ សន្និហិតោ ហោតិ – ‘‘អគ្គិំ ជុហិស្សាមិ, អគ្គិហុត្តំ បរិចរិស្សាមី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ រាជគហំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. រាជគហេ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរមានោ យេន អគ្គិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. អទ្ទសា ខោ អគ្គិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ បិណ្ឌាយ ឋិតំ. ទិស្វាន ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘តីហិ វិជ្ជាហិ សម្បន្នោ, ជាតិមា សុតវា ពហូ;

វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោមំ ភុញ្ជេយ្យ បាយស’’ន្តិ.

‘‘ពហុម្បិ បលបំ ជប្បំ, ន ជច្ចា ហោតិ ព្រាហ្មណោ;

អន្តោកសម្ពុ សំកិលិដ្ឋោ, កុហនាបរិវារិតោ.

‘‘បុព្ពេនិវាសំ យោ វេទី, សគ្គាបាយញ្ច បស្សតិ;

អថោ ជាតិក្ខយំ បត្តោ, អភិញ្ញាវោសិតោ មុនិ.

‘‘ឯតាហិ តីហិ វិជ្ជាហិ, តេវិជ្ជោ ហោតិ ព្រាហ្មណោ;

វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ, សោមំ ភុញ្ជេយ្យ បាយស’’ន្តិ.

‘‘ភុញ្ជតុ ភវំ គោតមោ. ព្រាហ្មណោ ភវ’’ន្តិ.

‘‘គាថាភិគីតំ មេ អភោជនេយ្យំ,

សម្បស្សតំ ព្រាហ្មណ នេស ធម្មោ;

គាថាភិគីតំ បនុទន្តិ ពុទ្ធា,

ធម្មេ សតិ ព្រាហ្មណ វុត្តិរេសា.

‘‘អញ្ញេន ច កេវលិនំ មហេសិំ,

ខីណាសវំ កុក្កុច្ចវូបសន្តំ;

អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋហស្សុ,

ខេត្តញ្ហិ តំ បុញ្ញបេក្ខស្ស ហោតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អគ្គិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា អគ្គិកភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ.

៩. សុន្ទរិកសុត្តំ

១៩៥. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ សុន្ទរិកាយ នទិយា តីរេ. តេន ខោ បន សមយេន សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ សុន្ទរិកាយ នទិយា តីរេ អគ្គិំ ជុហតិ, អគ្គិហុត្តំ បរិចរតិ. អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ អគ្គិំ ជុហិត្វា អគ្គិហុត្តំ បរិចរិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា សមន្តា ចតុទ្ទិសា អនុវិលោកេសិ – ‘‘កោ នុ ខោ ឥមំ ហព្យសេសំ ភុញ្ជេយ្យា’’តិ? អទ្ទសា ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ សសីសំ បារុតំ និសិន្នំ. ទិស្វាន វាមេន ហត្ថេន ហព្យសេសំ គហេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន កមណ្ឌលុំ គហេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ ភគវា សុន្ទរិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស បទសទ្ទេន សីសំ វិវរិ. អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ‘មុណ្ឌោ អយំ ភវំ, មុណ្ឌកោ អយំ ភវ’ន្តិ តតោវ បុន និវត្តិតុកាមោ អហោសិ. អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘មុណ្ឌាបិ ហិ ឥធេកច្ចេ ព្រាហ្មណា ភវន្តិ; យំនូនាហំ តំ ឧបសង្កមិត្វា ជាតិំ បុច្ឆេយ្យ’ន្តិ.

អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘កិំជច្ចោ ភវ’ន្តិ?

‘‘មា ជាតិំ បុច្ឆ ចរណញ្ច បុច្ឆ,

កដ្ឋា ហវេ ជាយតិ ជាតវេទោ;

នីចាកុលីនោបិ មុនិ ធិតិមា,

អាជានីយោ ហោតិ ហិរីនិសេធោ.

‘‘សច្ចេន ទន្តោ ទមសា ឧបេតោ,

វេទន្តគូ វុសិតព្រហ្មចរិយោ;

យញ្ញោបនីតោ តមុបវ្ហយេថ,

កាលេន សោ ជុហតិ ទក្ខិណេយ្យេ’’តិ.

‘‘អទ្ធា សុយិដ្ឋំ សុហុតំ មម យិទំ,

យំ តាទិសំ វេទគុមទ្ទសាមិ;

តុម្ហាទិសានញ្ហិ អទស្សនេន,

អញ្ញោ ជនោ ភុញ្ជតិ ហព្យសេស’’ន្តិ.

‘‘ភុញ្ជតុ ភវំ គោតមោ. ព្រាហ្មណោ ភវ’’ន្តិ.

‘‘គាថាភិគីតំ មេ អភោជនេយ្យំ,

សម្បស្សតំ ព្រាហ្មណ នេស ធម្មោ;

គាថាភិគីតំ បនុទន្តិ ពុទ្ធា,

ធម្មេ សតិ ព្រាហ្មណ វុត្តិរេសា.

‘‘អញ្ញេន ច កេវលិនំ មហេសិំ,

ខីណាសវំ កុក្កុច្ចវូបសន្តំ;

អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋហស្សុ,

ខេត្តញ្ហិ តំ បុញ្ញបេក្ខស្ស ហោតី’’តិ.

‘‘អថ កស្ស ចាហំ, ភោ គោតម, ឥមំ ហព្យសេសំ ទម្មី’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ, ព្រាហ្មណ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ យស្សេសោ ហព្យសេសោ ភុត្តោ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆេយ្យ អញ្ញត្រ, ព្រាហ្មណ, តថាគតស្ស វា តថាគតសាវកស្ស វា. តេន ហិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, តំ ហព្យសេសំ អប្បហរិតេ វា ឆឌ្ឌេហិ អប្បាណកេ វា ឧទកេ ឱបិលាបេហី’’តិ.

អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ តំ ហព្យសេសំ អប្បាណកេ ឧទកេ ឱបិលាបេសិ. អថ ខោ សោ ហព្យសេសោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ. សេយ្យថាបិ នាម ផាលោ [លោហោ (ក.)] ទិវសំសន្តត្តោ [ទិវសសន្តត្តោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ; ឯវមេវ សោ ហព្យសេសោ ឧទកេ បក្ខិត្តោ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សន្ធូបាយតិ សម្បធូបាយតិ.

អថ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតំ ខោ សុន្ទរិកភារទ្វាជំ ព្រាហ្មណំ ភគវា គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘មា ព្រាហ្មណ ទារុ សមាទហានោ,

សុទ្ធិំ អមញ្ញិ ពហិទ្ធា ហិ ឯតំ;

ន ហិ តេន សុទ្ធិំ កុសលា វទន្តិ,

យោ ពាហិរេន បរិសុទ្ធិមិច្ឆេ.

‘‘ហិត្វា អហំ ព្រាហ្មណ ទារុទាហំ

អជ្ឈត្តមេវុជ្ជលយាមិ [អជ្ឈត្តមេវ ជលយាមិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ជោតិំ;

និច្ចគ្គិនី និច្ចសមាហិតត្តោ,

អរហំ អហំ ព្រហ្មចរិយំ ចរាមិ.

‘‘មានោ ហិ តេ ព្រាហ្មណ ខារិភារោ,

កោធោ ធុមោ ភស្មនិ មោសវជ្ជំ;

ជិវ្ហា សុជា ហទយំ ជោតិឋានំ,

អត្តា សុទន្តោ បុរិសស្ស ជោតិ.

‘‘ធម្មោ រហទោ ព្រាហ្មណ សីលតិត្ថោ,

អនាវិលោ សព្ភិ សតំ បសត្ថោ;

យត្ថ ហវេ វេទគុនោ សិនាតា,

អនល្លគត្តាវ [អនល្លីនគត្តាវ (សី. បី. ក.)] តរន្តិ បារំ.

‘‘សច្ចំ ធម្មោ សំយមោ ព្រហ្មចរិយំ,

មជ្ឈេ សិតា ព្រាហ្មណ ព្រហ្មបត្តិ;

ស តុជ្ជុភូតេសុ នមោ ករោហិ,

តមហំ នរំ ធម្មសារីតិ ព្រូមី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អញ្ញតរោ ច បនាយស្មា ភារទ្វាជោ អរហតំ អហោសី’’តិ.

១០. ពហុធីតរសុត្តំ

១៩៦. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ចតុទ្ទស ពលីពទ្ទា នដ្ឋា ហោន្តិ. អថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ តេ ពលីពទ្ទេ គវេសន្តោ យេន សោ វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អទ្ទស ភគវន្តំ តស្មិំ វនសណ្ឌេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. ទិស្វាន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

‘‘ន ហិ នូនិមស្ស [នហនូនិមស្ស (សី. ស្យា. កំ.)] សមណស្ស, ពលីពទ្ទា ចតុទ្ទស;

អជ្ជសដ្ឋិំ ន ទិស្សន្តិ, តេនាយំ សមណោ សុខី.

‘‘ន ហិ នូនិមស្ស សមណស្ស, តិលាខេត្តស្មិ បាបកា;

ឯកបណ្ណា ទុបណ្ណា [ទ្វិបណ្ណា (សី. បី.)] ច, តេនាយំ សមណោ សុខី.