៤. ឥស្សត្តសុត្តំ

១៣៥. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កត្ថ នុ ខោ, ភន្តេ, ទានំ ទាតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យត្ថ ខោ, មហារាជ, ចិត្តំ បសីទតី’’តិ. ‘‘កត្ថ បន, ភន្តេ, ទិន្នំ មហប្ផល’’ន្តិ? ‘‘អញ្ញំ ខោ ឯតំ, មហារាជ, កត្ថ ទានំ ទាតព្ពំ, អញ្ញំ បនេតំ កត្ថ ទិន្នំ មហប្ផលន្តិ? សីលវតោ ខោ, មហារាជ, ទិន្នំ មហប្ផលំ, នោ តថា ទុស្សីលេ. តេន ហិ, មហារាជ, តញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមិ. យថា, តេ ខមេយ្យ, តថា នំ ព្យាករេយ្យាសិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, ឥធ ត្យស្ស យុទ្ធំ បច្ចុបដ្ឋិតំ សង្គាមោ សមុបព្យូឡ្ហោ [សមូបព្ពូឡ្ហោ (សី.), សមុបព្ពុឡ្ហោ (បី.)]. អថ អាគច្ឆេយ្យ ខត្តិយកុមារោ អសិក្ខិតោ អកតហត្ថោ អកតយោគ្គោ អកតូបាសនោ ភីរុ ឆម្ភី ឧត្រាសី បលាយី. ភរេយ្យាសិ តំ បុរិសំ, អត្ថោ ច តេ តាទិសេន បុរិសេនា’’តិ? ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ភរេយ្យំ តំ បុរិសំ, ន ច មេ អត្ថោ តាទិសេន បុរិសេនា’’តិ. ‘‘អថ អាគច្ឆេយ្យ ព្រាហ្មណកុមារោ អសិក្ខិតោ…បេ… អថ អាគច្ឆេយ្យ វេស្សកុមារោ អសិក្ខិតោ…បេ… អថ អាគច្ឆេយ្យ សុទ្ទកុមារោ អសិក្ខិតោ…បេ… ន ច មេ អត្ថោ តាទិសេន បុរិសេនា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, ឥធ ត្យស្ស យុទ្ធំ បច្ចុបដ្ឋិតំ សង្គាមោ សមុបព្យូឡ្ហោ. អថ អាគច្ឆេយ្យ ខត្តិយកុមារោ សុសិក្ខិតោ កតហត្ថោ កតយោគ្គោ កតូបាសនោ អភីរុ អច្ឆម្ភី អនុត្រាសី អបលាយី. ភរេយ្យាសិ តំ បុរិសំ, អត្ថោ ច តេ តាទិសេន បុរិសេនា’’តិ? ‘‘ភរេយ្យាហំ, ភន្តេ, តំ បុរិសំ, អត្ថោ ច មេ តាទិសេន បុរិសេនា’’តិ. ‘‘អថ អាគច្ឆេយ្យ ព្រាហ្មណកុមារោ…បេ… អថ អាគច្ឆេយ្យ វេស្សកុមារោ…បេ… អថ អាគច្ឆេយ្យ សុទ្ទកុមារោ សុសិក្ខិតោ កតហត្ថោ កតយោគ្គោ កតូបាសនោ អភីរុ អច្ឆម្ភី អនុត្រាសី អបលាយី. ភរេយ្យាសិ តំ បុរិសំ, អត្ថោ ច តេ តាទិសេន បុរិសេនា’’តិ? ‘‘ភរេយ្យាហំ, ភន្តេ, តំ បុរិសំ, អត្ថោ ច មេ តាទិសេន បុរិសេនា’’តិ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យស្មា កស្មា ចេបិ [យស្មា ចេបិ (សី. ស្យា. កំ. ក.)] កុលា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ ហោតិ, សោ ច ហោតិ បញ្ចង្គវិប្បហីនោ បញ្ចង្គសមន្នាគតោ, តស្មិំ ទិន្នំ មហប្ផលំ ហោតិ. កតមានិ បញ្ចង្គានិ បហីនានិ ហោន្តិ? កាមច្ឆន្ទោ បហីនោ ហោតិ, ព្យាបាទោ បហីនោ ហោតិ, ថិនមិទ្ធំ បហីនំ ហោតិ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ បហីនំ ហោតិ, វិចិកិច្ឆា បហីនា ហោតិ. ឥមានិ បញ្ចង្គានិ បហីនានិ ហោន្តិ. កតមេហិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ? អសេក្ខេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេក្ខេន សមាធិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេក្ខេន បញ្ញាក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេក្ខេន វិមុត្តិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេក្ខេន វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ. ឥមេហិ បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ ហោតិ. ឥតិ បញ្ចង្គវិប្បហីនេ បញ្ចង្គសមន្នាគតេ ទិន្នំ មហប្ផល’’ន្តិ. ឥទមវោច ភគវា…បេ… សត្ថា –

‘‘ឥស្សត្តំ [ឥស្សត្ថំ (សី. ស្យា. កំ.)] ពលវីរិយញ្ច [ពលវិរិយញ្ច (សី. ស្យា. កំ. បី.)], យស្មិំ វិជ្ជេថ មាណវេ;

តំ យុទ្ធត្ថោ ភរេ រាជា, នាសូរំ ជាតិបច្ចយា.

‘‘តថេវ ខន្តិសោរច្ចំ, ធម្មា យស្មិំ បតិដ្ឋិតា;

អរិយវុត្តិំ មេធាវិំ, ហីនជច្ចម្បិ បូជយេ.

‘‘ការយេ អស្សមេ រម្មេ, វាសយេត្ថ ពហុស្សុតេ;

បបញ្ច វិវនេ កយិរា, ទុគ្គេ សង្កមនានិ ច.

‘‘អន្នំ បានំ ខាទនីយំ, វត្ថសេនាសនានិ ច;

ទទេយ្យ ឧជុភូតេសុ, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

‘‘យថា ហិ មេឃោ ថនយំ, វិជ្ជុមាលី សតក្កកុ;

ថលំ និន្នញ្ច បូរេតិ, អភិវស្សំ វសុន្ធរំ.

‘‘តថេវ សទ្ធោ សុតវា, អភិសង្ខច្ច ភោជនំ;

វនិព្ពកេ តប្បយតិ, អន្នបានេន បណ្ឌិតោ.

‘‘អាមោទមានោ បកិរេតិ, ទេថ ទេថាតិ ភាសតិ;

តំ ហិស្ស គជ្ជិតំ ហោតិ, ទេវស្សេវ បវស្សតោ;

សា បុញ្ញធារា វិបុលា, ទាតារំ អភិវស្សតី’’តិ.