៥. បព្ពតូបមសុត្តំ

១៣៦. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘ហន្ទ, កុតោ នុ ត្វំ, មហារាជ, អាគច្ឆសិ ទិវា ទិវស្សា’’តិ? ‘‘យានិ តានិ, ភន្តេ, រញ្ញំ ខត្តិយានំ មុទ្ធាវសិត្តានំ ឥស្សរិយមទមត្តានំ កាមគេធបរិយុដ្ឋិតានំ ជនបទត្ថាវរិយប្បត្តានំ មហន្តំ បថវិមណ្ឌលំ អភិវិជិយ អជ្ឈាវសន្តានំ រាជករណីយានិ ភវន្តិ, តេសុ ខ្វាហំ, ឯតរហិ ឧស្សុក្កមាបន្នោ’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, ឥធ តេ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ សទ្ធាយិកោ បច្ចយិកោ. សោ តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘យគ្ឃេ, មហារាជ, ជានេយ្យាសិ, អហំ អាគច្ឆាមិ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ. តត្ថទ្ទសំ មហន្តំ បព្ពតំ អព្ភសមំ សព្ពេ បាណេ និប្បោថេន្តោ អាគច្ឆតិ. យំ តេ, មហារាជ, ករណីយំ, តំ ករោហី’តិ. អថ ទុតិយោ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ បច្ឆិមាយ ទិសាយ…បេ… អថ តតិយោ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ ឧត្តរាយ ទិសាយ…បេ… អថ ចតុត្ថោ បុរិសោ អាគច្ឆេយ្យ ទក្ខិណាយ ទិសាយ សទ្ធាយិកោ បច្ចយិកោ. សោ តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេយ្យ – ‘យគ្ឃេ មហារាជ, ជានេយ្យាសិ, អហំ អាគច្ឆាមិ ទក្ខិណាយ ទិសាយ. តត្ថទ្ទសំ មហន្តំ បព្ពតំ អព្ភសមំ សព្ពេ បាណេ និប្បោថេន្តោ អាគច្ឆតិ. យំ តេ, មហារាជ, ករណីយំ តំ ករោហី’តិ. ឯវរូបេ តេ, មហារាជ, មហតិ មហព្ភយេ សមុប្បន្នេ ទារុណេ មនុស្សក្ខយេ [មនុស្សកាយេ (ក.)] ទុល្លភេ មនុស្សត្តេ កិមស្ស ករណីយ’’ន្តិ?

‘‘ឯវរូបេ មេ, ភន្តេ, មហតិ មហព្ភយេ សមុប្បន្នេ ទារុណេ មនុស្សក្ខយេ ទុល្លភេ មនុស្សត្តេ កិមស្ស ករណីយំ អញ្ញត្រ ធម្មចរិយាយ អញ្ញត្រ សមចរិយាយ អញ្ញត្រ កុសលកិរិយាយ អញ្ញត្រ បុញ្ញកិរិយាយា’’តិ?

‘‘អារោចេមិ ខោ តេ, មហារាជ, បដិវេទេមិ ខោ តេ, មហារាជ, អធិវត្តតិ ខោ តំ, មហារាជ, ជរាមរណំ. អធិវត្តមានេ ចេ តេ, មហារាជ, ជរាមរណេ កិមស្ស ករណីយ’’ន្តិ? ‘‘អធិវត្តមានេ ច មេ, ភន្តេ, ជរាមរណេ កិមស្ស ករណីយំ អញ្ញត្រ ធម្មចរិយាយ សមចរិយាយ កុសលកិរិយាយ បុញ្ញកិរិយាយ? យានិ តានិ, ភន្តេ, រញ្ញំ ខត្តិយានំ មុទ្ធាវសិត្តានំ ឥស្សរិយមទមត្តានំ កាមគេធបរិយុដ្ឋិតានំ ជនបទត្ថាវរិយប្បត្តានំ មហន្តំ បថវិមណ្ឌលំ អភិវិជិយ អជ្ឈាវសន្តានំ ហត្ថិយុទ្ធានិ ភវន្តិ; តេសម្បិ, ភន្តេ, ហត្ថិយុទ្ធានំ នត្ថិ គតិ នត្ថិ វិសយោ អធិវត្តមានេ ជរាមរណេ. យានិបិ តានិ, ភន្តេ, រញ្ញំ ខត្តិយានំ មុទ្ធាវសិត្តានំ…បេ… អជ្ឈាវសន្តានំ អស្សយុទ្ធានិ ភវន្តិ…បេ… រថយុទ្ធានិ ភវន្តិ …បេ… បត្តិយុទ្ធានិ ភវន្តិ; តេសម្បិ, ភន្តេ, បត្តិយុទ្ធានំ នត្ថិ គតិ នត្ថិ វិសយោ អធិវត្តមានេ ជរាមរណេ. សន្តិ ខោ បន, ភន្តេ, ឥមស្មិំ រាជកុលេ មន្តិនោ មហាមត្តា, យេ បហោន្តិ [យេសំ ហោន្តិ (ក.)] អាគតេ បច្ចត្ថិកេ មន្តេហិ ភេទយិតុំ. តេសម្បិ, ភន្តេ, មន្តយុទ្ធានំ នត្ថិ គតិ នត្ថិ វិសយោ អធិវត្តមានេ ជរាមរណេ. សំវិជ្ជតិ ខោ បន, ភន្តេ, ឥមស្មិំ រាជកុលេ បហូតំ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ ភូមិគតញ្ចេវ វេហាសដ្ឋញ្ច, យេន មយំ បហោម អាគតេ បច្ចត្ថិកេ ធនេន ឧបលាបេតុំ. តេសម្បិ, ភន្តេ, ធនយុទ្ធានំ នត្ថិ គតិ នត្ថិ វិសយោ អធិវត្តមានេ ជរាមរណេ. អធិវត្តមានេ ច មេ, ភន្តេ, ជរាមរណេ កិមស្ស ករណីយំ អញ្ញត្រ ធម្មចរិយាយ សមចរិយាយ កុសលកិរិយាយ បុញ្ញកិរិយាយា’’តិ?

‘‘ឯវមេតំ, មហារាជ, ឯវមេតំ, មហារាជ! អធិវត្តមានេ ជរាមរណេ កិមស្ស ករណីយំ អញ្ញត្រ ធម្មចរិយាយ សមចរិយាយ កុសលកិរិយាយ បុញ្ញកិរិយាយា’’តិ? ឥទមវោច ភគវា…បេ… សត្ថា –

‘‘យថាបិ សេលា វិបុលា, នភំ អាហច្ច បព្ពតា;

សមន្តានុបរិយាយេយ្យុំ, និប្បោថេន្តោ ចតុទ្ទិសា.

‘‘ឯវំ ជរា ច មច្ចុ ច, អធិវត្តន្តិ បាណិនេ [បាណិនោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)];

ខត្តិយេ ព្រាហ្មណេ វេស្សេ, សុទ្ទេ ចណ្ឌាលបុក្កុសេ;

ន កិញ្ចិ [ន កញ្ចិ (?)] បរិវជ្ជេតិ, សព្ពមេវាភិមទ្ទតិ.

‘‘ន តត្ថ ហត្ថីនំ ភូមិ, ន រថានំ ន បត្តិយា;

ន ចាបិ មន្តយុទ្ធេន, សក្កា ជេតុំ ធនេន វា.

‘‘តស្មា ហិ បណ្ឌិតោ បោសោ, សម្បស្សំ អត្ថមត្តនោ;

ពុទ្ធេ ធម្មេ ច សង្ឃេ ច, ធីរោ សទ្ធំ និវេសយេ.

‘‘យោ ធម្មំ ចរិ [ធម្មចារី (សី. ស្យា. កំ. បី.)] កាយេន, វាចាយ ឧទ ចេតសា;

ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ.

តតិយោ វគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

បុគ្គលោ អយ្យិកា លោកោ, ឥស្សត្តំ [ឥស្សត្ថំ (សី. ស្យា. កំ.)] បព្ពតូបមា;

ទេសិតំ ពុទ្ធសេដ្ឋេន, ឥមំ កោសលបញ្ចកន្តិ.

កោសលសំយុត្តំ សមត្តំ.