៤. សតុល្លបកាយិកវគ្គោ

១. សព្ភិសុត្តំ

៣១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ សម្ពហុលា សតុល្លបកាយិកា ទេវតាយោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ ឯកា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ [ក្រុព្ពេថ (ក.)] សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សេយ្យោ ហោតិ ន បាបិយោ’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, បញ្ញា លព្ភតិ [បញ្ញំ លភតិ (ស្យា. កំ.)] នាញ្ញតោ’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សោកមជ្ឈេ ន សោចតី’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, ញាតិមជ្ឈេ វិរោចតី’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សត្តា គច្ឆន្តិ សុគ្គតិ’’ន្តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សត្តា តិដ្ឋន្តិ សាតត’’ន្តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កស្ស នុ ខោ, ភគវា, សុភាសិត’’ន្តិ? សព្ពាសំ វោ សុភាសិតំ បរិយាយេន, អបិ ច មមបិ សុណាថ –

‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តា ទេវតាយោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិំសូតិ.

២. មច្ឆរិសុត្តំ

៣២. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ សម្ពហុលា សតុល្លបកាយិកា ទេវតាយោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ ឯកា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘មច្ឆេរា ច បមាទា ច, ឯវំ ទានំ ន ទីយតិ [ទិយ្យតិ (ក.)];

បុញ្ញំ អាកង្ខមានេន, ទេយ្យំ ហោតិ វិជានតា’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

‘‘យស្សេវ ភីតោ ន ទទាតិ មច្ឆរី, តទេវាទទតោ ភយំ;

ជិឃច្ឆា ច បិបាសា ច, យស្ស ភាយតិ មច្ឆរី;

តមេវ ពាលំ ផុសតិ, អស្មិំ លោកេ បរម្ហិ ច.

‘‘តស្មា វិនេយ្យ មច្ឆេរំ, ទជ្ជា ទានំ មលាភិភូ;

បុញ្ញានិ បរលោកស្មិំ, បតិដ្ឋា ហោន្តិ បាណិន’’ន្តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

‘‘តេ មតេសុ ន មីយន្តិ, បន្ថានំវ សហព្ពជំ;

អប្បស្មិំ យេ បវេច្ឆន្តិ, ឯស ធម្មោ សនន្តនោ.

‘‘អប្បស្មេកេ បវេច្ឆន្តិ, ពហុនេកេ ន ទិច្ឆរេ;

អប្បស្មា ទក្ខិណា ទិន្នា, សហស្សេន សមំ មិតា’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

‘‘ទុទ្ទទំ ទទមានានំ, ទុក្ករំ កម្ម កុព្ពតំ;

អសន្តោ នានុកុព្ពន្តិ, សតំ ធម្មោ ទុរន្វយោ [ទុរន្នយោ (សី.)].

‘‘តស្មា សតញ្ច អសតំ [អសតញ្ច (សី. ស្យា. កំ.)], នានា ហោតិ ឥតោ គតិ;

អសន្តោ និរយំ យន្តិ, សន្តោ សគ្គបរាយនា’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឯតទវោច – ‘‘កស្ស នុ ខោ, ភគវា, សុភាសិត’’ន្តិ?

‘‘សព្ពាសំ វោ សុភាសិតំ បរិយាយេន; អបិ ច មមបិ សុណាថ –

‘‘ធម្មំ ចរេ យោបិ សមុញ្ជកំ ចរេ,

ទារញ្ច បោសំ ទទមប្បកស្មិំ;

សតំ សហស្សានំ សហស្សយាគិនំ,

កលម្បិ នាគ្ឃន្តិ តថាវិធស្ស តេ’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កេនេស យញ្ញោ វិបុលោ មហគ្គតោ,

សមេន ទិន្នស្ស ន អគ្ឃមេតិ;

កថំ [ឥទំ បទំ កត្ថចិ សីហឡបោត្ថកេ នត្ថិ] សតំ សហស្សានំ សហស្សយាគិនំ,

កលម្បិ នាគ្ឃន្តិ តថាវិធស្ស តេ’’តិ.

‘‘ទទន្តិ ហេកេ វិសមេ និវិដ្ឋា,

ឆេត្វា វធិត្វា អថ សោចយិត្វា;

សា ទក្ខិណា អស្សុមុខា សទណ្ឌា,

សមេន ទិន្នស្ស ន អគ្ឃមេតិ.

‘‘ឯវំ សតំ សហស្សានំ សហស្សយាគិនំ;

កលម្បិ នាគ្ឃន្តិ តថាវិធស្ស តេ’’តិ.

៣. សាធុសុត្តំ

៣៣. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ សម្ពហុលា សតុល្លបកាយិកា ទេវតាយោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ ឯកា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សាធុ ខោ, មារិស, ទានំ;

មច្ឆេរា ច បមាទា ច, ឯវំ ទានំ ន ទីយតិ;

បុញ្ញំ អាកង្ខមានេន, ទេយ្យំ ហោតិ វិជានតា’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សាធុ ខោ, មារិស, ទានំ;

អបិ ច អប្បកស្មិម្បិ សាហុ ទានំ’’.

‘‘អប្បស្មេកេ បវេច្ឆន្តិ, ពហុនេកេ ន ទិច្ឆរេ;

អប្បស្មា ទក្ខិណា ទិន្នា, សហស្សេន សមំ មិតា’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សាធុ ខោ, មារិស, ទានំ; អប្បកស្មិម្បិ សាហុ ទានំ;

អបិ ច សទ្ធាយបិ សាហុ ទានំ’’.

‘‘ទានញ្ច យុទ្ធញ្ច សមានមាហុ,

អប្បាបិ សន្តា ពហុកេ ជិនន្តិ;

អប្បម្បិ ចេ សទ្ទហានោ ទទាតិ,

តេនេវ សោ ហោតិ សុខី បរត្ថា’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សាធុ ខោ, មារិស, ទានំ; អប្បកស្មិម្បិ សាហុ ទានំ;

សទ្ធាយបិ សាហុ ទានំ; អបិ ច ធម្មលទ្ធស្សាបិ សាហុ ទានំ’’.

‘‘យោ ធម្មលទ្ធស្ស ទទាតិ ទានំ,

ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតស្ស ជន្តុ;

អតិក្កម្ម សោ វេតរណិំ យមស្ស,

ទិព្ពានិ ឋានានិ ឧបេតិ មច្ចោ’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សាធុ ខោ, មារិស, ទានំ; អប្បកស្មិម្បិ សាហុ ទានំ;

សទ្ធាយបិ សាហុ ទានំ; ធម្មលទ្ធស្សាបិ សាហុ ទានំ;

អបិ ច វិចេយ្យ ទានម្បិ សាហុ ទានំ’’.

‘‘វិចេយ្យ ទានំ សុគតប្បសត្ថំ,

យេ ទក្ខិណេយ្យា ឥធ ជីវលោកេ;

ឯតេសុ ទិន្នានិ មហប្ផលានិ,

ពីជានិ វុត្តានិ យថា សុខេត្តេ’’តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘សាធុ ខោ, មារិស, ទានំ; អប្បកស្មិម្បិ សាហុ ទានំ;

សទ្ធាយបិ សាហុ ទានំ; ធម្មលទ្ធស្សាបិ សាហុ ទានំ;

វិចេយ្យ ទានម្បិ សាហុ ទានំ; អបិ ច បាណេសុបិ សាធុ សំយមោ’’.

‘‘យោ បាណភូតានិ [បាណភូតេសុ (សី. បី.)] អហេឋយំ ចរំ,

បរូបវាទា ន ករោន្តិ បាបំ;

ភីរុំ បសំសន្តិ ន ហិ តត្ថ សូរំ,

ភយា ហិ សន្តោ ន ករោន្តិ បាប’’ន្តិ.

អថ ខោ អបរា ទេវតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កស្ស នុ ខោ, ភគវា, សុភាសិត’’ន្តិ?

‘‘សព្ពាសំ វោ សុភាសិតំ បរិយាយេន, អបិ ច មមបិ សុណាថ –

‘‘សទ្ធា ហិ ទានំ ពហុធា បសត្ថំ,

ទានា ច ខោ ធម្មបទំវ សេយ្យោ;

បុព្ពេ ច ហិ បុព្ពតរេ ច សន្តោ,

និព្ពានមេវជ្ឈគមុំ សបញ្ញា’’តិ.

៤. នសន្តិសុត្តំ

៣៤. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ សម្ពហុលា សតុល្លបកាយិកា ទេវតាយោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ ឯកា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘ន សន្តិ កាមា មនុជេសុ និច្ចា,

សន្តីធ កមនីយានិ យេសុ [កាមេសុ (ក.)] ពទ្ធោ;

យេសុ បមត្តោ អបុនាគមនំ,

អនាគន្តា បុរិសោ មច្ចុធេយ្យា’’តិ.

‘‘ឆន្ទជំ អឃំ ឆន្ទជំ ទុក្ខំ;

ឆន្ទវិនយា អឃវិនយោ;

អឃវិនយា ទុក្ខវិនយោ’’តិ.

‘‘ន តេ កាមា យានិ ចិត្រានិ លោកេ,

សង្កប្បរាគោ បុរិសស្ស កាមោ;

តិដ្ឋន្តិ ចិត្រានិ តថេវ លោកេ,

អថេត្ថ ធីរា វិនយន្តិ ឆន្ទំ.

‘‘កោធំ ជហេ វិប្បជហេយ្យ មានំ,

សំយោជនំ សព្ពមតិក្កមេយ្យ;

តំ នាមរូបស្មិមសជ្ជមានំ,

អកិញ្ចនំ នានុបតន្តិ ទុក្ខា.

‘‘បហាសិ សង្ខំ ន វិមានមជ្ឈគា [ន ច មានមជ្ឈគា (ក. សី.), ន វិមានមាគា (ស្យា. កំ.)],

អច្ឆេច្ឆិ តណ្ហំ ឥធ នាមរូបេ;

តំ ឆិន្នគន្ថំ អនិឃំ និរាសំ,

បរិយេសមានា នាជ្ឈគមុំ;

ទេវា មនុស្សា ឥធ វា ហុរំ វា,

សគ្គេសុ វា សព្ពនិវេសនេសូ’’តិ.

‘‘តំ ចេ ហិ នាទ្ទក្ខុំ តថាវិមុត្តំ (ឥច្ចាយស្មា មោឃរាជា),

ទេវា មនុស្សា ឥធ វា ហុរំ វា;

នរុត្តមំ អត្ថចរំ នរានំ,

យេ តំ នមស្សន្តិ បសំសិយា តេ’’តិ.

‘‘បសំសិយា តេបិ ភវន្តិ ភិក្ខូ (មោឃរាជាតិ ភគវា),

យេ តំ នមស្សន្តិ តថាវិមុត្តំ;

អញ្ញាយ ធម្មំ វិចិកិច្ឆំ បហាយ,

សង្គាតិគា តេបិ ភវន្តិ ភិក្ខូ’’តិ.

៥. ឧជ្ឈានសញ្ញិសុត្តំ

៣៥. ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ សម្ពហុលា ឧជ្ឈានសញ្ញិកា ទេវតាយោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា វេហាសំ អដ្ឋំសុ. វេហាសំ ឋិតា ខោ ឯកា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘អញ្ញថា សន្តមត្តានំ, អញ្ញថា យោ បវេទយេ;

និកច្ច កិតវស្សេវ, ភុត្តំ ថេយ្យេន តស្ស តំ.

‘‘យញ្ហិ កយិរា តញ្ហិ វទេ, យំ ន កយិរា ន តំ វទេ;

អករោន្តំ ភាសមានានំ, បរិជានន្តិ បណ្ឌិតា’’តិ.

‘‘ន យិទំ ភាសិតមត្តេន, ឯកន្តសវនេន វា;

អនុក្កមិតវេ សក្កា, យាយំ បដិបទា ទឡ្ហា;

យាយ ធីរា បមុច្ចន្តិ, ឈាយិនោ មារពន្ធនា.

‘‘ន វេ ធីរា បកុព្ពន្តិ, វិទិត្វា លោកបរិយាយំ;

អញ្ញាយ និព្ពុតា ធីរា, តិណ្ណា លោកេ វិសត្តិក’’ន្តិ.

អថ ខោ តា ទេវតាយោ បថវិយំ បតិដ្ឋហិត្វា ភគវតោ បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អច្ចយោ នោ, ភន្តេ, អច្ចគមា យថាពាលំ យថាមូឡ្ហំ យថាអកុសលំ [យថាពាលា យថាមូឡ្ហា យថាអកុសលា (សព្ពត្ថ)], យា មយំ ភគវន្តំ អាសាទេតព្ពំ អមញ្ញិម្ហា. តាសំ នោ, ភន្តេ, ភគវា អច្ចយំ អច្ចយតោ បដិគ្គណ្ហាតុ អាយតិំ សំវរាយា’’តិ. អថ ខោ ភគវា សិតំ បាត្វាកាសិ. អថ ខោ តា ទេវតាយោ ភិយ្យោសោមត្តាយ ឧជ្ឈាយន្តិយោ វេហាសំ អព្ភុគ្គញ្ឆុំ. ឯកា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –