២. នន្ទនវគ្គោ

១. នន្ទនសុត្តំ

១១. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរា តាវតិំសកាយិកា ទេវតា នន្ទនេ វនេ អច្ឆរាសង្ឃបរិវុតា ទិព្ពេហិ បញ្ចហិ កាមគុណេហិ សមប្បិតា សមង្គីភូតា បរិចារិយមានា [បរិចារិយមានា (ស្យា. កំ. ក.)] តាយំ វេលាយំ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘ន តេ សុខំ បជានន្តិ, យេ ន បស្សន្តិ នន្ទនំ;

អាវាសំ នរទេវានំ, តិទសានំ យសស្សិន’’ន្តិ.

‘‘ឯវំ វុត្តេ, ភិក្ខវេ, អញ្ញតរា ទេវតា តំ ទេវតំ គាថាយ បច្ចភាសិ –

‘‘ន ត្វំ ពាលេ បជានាសិ, យថា អរហតំ វចោ;

អនិច្ចា សព្ពសង្ខារា [សព្ពេ សង្ខារា (សី. ស្យា. កំ.)], ឧប្បាទវយធម្មិនោ;

ឧប្បជ្ជិត្វា និរុជ្ឈន្តិ, តេសំ វូបសមោ សុខោ’’តិ.

២. នន្ទតិសុត្តំ

១២. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ សា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘នន្ទតិ បុត្តេហិ បុត្តិមា,

គោមា [គោមិកោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] គោហិ តថេវ នន្ទតិ;

ឧបធីហិ នរស្ស នន្ទនា,

ន ហិ សោ នន្ទតិ យោ និរូបធី’’តិ.

‘‘សោចតិ បុត្តេហិ បុត្តិមា,

គោមា គោហិ តថេវ សោចតិ;

ឧបធីហិ នរស្ស សោចនា,

ន ហិ សោ សោចតិ យោ និរូបធី’’តិ.

៣. នត្ថិបុត្តសមសុត្តំ

១៣. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ សា ទេវតា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘នត្ថិ បុត្តសមំ បេមំ, នត្ថិ គោសមិតំ ធនំ;

នត្ថិ សូរិយសមា [សុរិយសមា (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អាភា, សមុទ្ទបរមា សរា’’តិ.

‘‘នត្ថិ អត្តសមំ បេមំ, នត្ថិ ធញ្ញសមំ ធនំ;

នត្ថិ បញ្ញាសមា អាភា, វុដ្ឋិ វេ បរមា សរា’’តិ.

៤. ខត្តិយសុត្តំ

១៤. ‘‘ខត្តិយោ ទ្វិបទំ សេដ្ឋោ, ពលីពទ្ទោ [ពលិវទ្ទោ (សី. បី.), ពលិពទ្ទោ (ស្យា. កំ. ក.)] ចតុប្បទំ.

កោមារី សេដ្ឋា ភរិយានំ, យោ ច បុត្តាន បុព្ពជោ’’តិ.

‘‘សម្ពុទ្ធោ ទ្វិបទំ សេដ្ឋោ, អាជានីយោ ចតុប្បទំ;

សុស្សូសា សេដ្ឋា ភរិយានំ, យោ ច បុត្តានមស្សវោ’’តិ.

៥. សណមានសុត្តំ

១៥. ‘‘ឋិតេ មជ្ឈន្ហិកេ [មជ្ឈន្តិកេ (សព្ពត្ថ)] កាលេ, សន្និសីវេសុ បក្ខិសុ.

សណតេវ ព្រហារញ្ញំ [មហារញ្ញំ (ក. សី. ស្យា. កំ. ក.)], តំ ភយំ បដិភាតិ ម’’ន្តិ.

‘‘ឋិតេ មជ្ឈន្ហិកេ កាលេ, សន្និសីវេសុ បក្ខិសុ;

សណតេវ ព្រហារញ្ញំ, សា រតិ បដិភាតិ ម’’ន្តិ.

៦. និទ្ទាតន្ទីសុត្តំ

១៦. ‘‘និទ្ទា តន្ទី វិជម្ភិតា [តន្ទិ វិជម្ភិកា (សី. បី.)], អរតី ភត្តសម្មទោ.

ឯតេន នប្បកាសតិ, អរិយមគ្គោ ឥធ បាណិន’’ន្តិ.

‘‘និទ្ទំ តន្ទិំ វិជម្ភិតំ, អរតិំ ភត្តសម្មទំ;

វីរិយេន [វិរិយេន (សី. ស្យា. កំ. បី.)] នំ បណាមេត្វា, អរិយមគ្គោ វិសុជ្ឈតី’’តិ.

៧. ទុក្ករសុត្តំ

១៧. ‘‘ទុក្ករំ ទុត្តិតិក្ខញ្ច, អព្យត្តេន ច សាមញ្ញំ.

ពហូហិ តត្ថ សម្ពាធា, យត្ថ ពាលោ វិសីទតី’’តិ.

‘‘កតិហំ ចរេយ្យ សាមញ្ញំ, ចិត្តំ ចេ ន និវារយេ;

បទេ បទេ វិសីទេយ្យ, សង្កប្បានំ វសានុគោ’’តិ.

‘‘កុម្មោវ អង្គានិ សកេ កបាលេ,

សមោទហំ ភិក្ខុ មនោវិតក្កេ;

អនិស្សិតោ អញ្ញមហេឋយានោ,

បរិនិព្ពុតោ នូបវទេយ្យ កញ្ចី’’តិ.

៨. ហិរីសុត្តំ

១៨. ‘‘ហិរីនិសេធោ បុរិសោ, កោចិ លោកស្មិំ វិជ្ជតិ.

យោ និន្ទំ អបពោធតិ [អបពោធេតិ (ស្យា. កំ. ក.)], អស្សោ ភទ្រោ កសាមិវា’’តិ.

‘‘ហិរីនិសេធា តនុយា, យេ ចរន្តិ សទា សតា;

អន្តំ ទុក្ខស្ស បប្បុយ្យ, ចរន្តិ វិសមេ សម’’ន្តិ.

៩. កុដិកាសុត្តំ

១៩. ‘‘កច្ចិ តេ កុដិកា នត្ថិ, កច្ចិ នត្ថិ កុលាវកា;

កច្ចិ សន្តានកា នត្ថិ, កច្ចិ មុត្តោសិ ពន្ធនា’’តិ.

‘‘តគ្ឃ មេ កុដិកា នត្ថិ, តគ្ឃ នត្ថិ កុលាវកា;

តគ្ឃ សន្តានកា នត្ថិ, តគ្ឃ មុត្តោម្ហិ ពន្ធនា’’តិ.

‘‘កិន្តាហំ កុដិកំ ព្រូមិ, កិំ តេ ព្រូមិ កុលាវកំ;

កិំ តេ សន្តានកំ ព្រូមិ, កិន្តាហំ ព្រូមិ ពន្ធន’’ន្តិ.

‘‘មាតរំ កុដិកំ ព្រូសិ, ភរិយំ ព្រូសិ កុលាវកំ;

បុត្តេ សន្តានកេ ព្រូសិ, តណ្ហំ មេ ព្រូសិ ពន្ធន’’ន្តិ.

‘‘សាហុ តេ កុដិកា នត្ថិ, សាហុ នត្ថិ កុលាវកា;

សាហុ សន្តានកា នត្ថិ, សាហុ មុត្តោសិ ពន្ធនា’’តិ.

១០. សមិទ្ធិសុត្តំ

២០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ តបោទារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា សមិទ្ធិ រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ យេន តបោទា តេនុបសង្កមិ គត្តានិ បរិសិញ្ចិតុំ. តបោទេ គត្តានិ បរិសិញ្ចិត្វា បច្ចុត្តរិត្វា ឯកចីវរោ អដ្ឋាសិ គត្តានិ បុព្ពាបយមានោ. អថ ខោ អញ្ញតរា ទេវតា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ តបោទំ ឱភាសេត្វា យេន អាយស្មា សមិទ្ធិ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា វេហាសំ ឋិតា អាយស្មន្តំ សមិទ្ធិំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘អភុត្វា ភិក្ខសិ ភិក្ខុ, ន ហិ ភុត្វាន ភិក្ខសិ;

ភុត្វាន ភិក្ខុ ភិក្ខស្សុ, មា តំ កាលោ ឧបច្ចគា’’តិ.

‘‘កាលំ វោហំ ន ជានាមិ, ឆន្នោ កាលោ ន ទិស្សតិ;

តស្មា អភុត្វា ភិក្ខាមិ, មា មំ កាលោ ឧបច្ចគា’’តិ.

អថ ខោ សា ទេវតា បថវិយំ [បឋវិយំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បតិដ្ឋហិត្វា អាយស្មន្តំ សមិទ្ធិំ ឯតទវោច – ‘‘ទហរោ ត្វំ ភិក្ខុ, បព្ពជិតោ សុសុ កាឡកេសោ, ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោ, បឋមេន វយសា, អនិក្កីឡិតាវី កាមេសុ. ភុញ្ជ, ភិក្ខុ, មានុសកេ កាមេ; មា សន្ទិដ្ឋិកំ ហិត្វា កាលិកំ អនុធាវី’’តិ.

‘‘ន ខ្វាហំ, អាវុសោ, សន្ទិដ្ឋិកំ ហិត្វា កាលិកំ អនុធាវាមិ. កាលិកញ្ច ខ្វាហំ, អាវុសោ, ហិត្វា សន្ទិដ្ឋិកំ អនុធាវាមិ. កាលិកា ហិ, អាវុសោ, កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា; អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. សន្ទិដ្ឋិកោ អយំ ធម្មោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខុ, កាលិកា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា, អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ? កថំ សន្ទិដ្ឋិកោ អយំ ធម្មោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’តិ?

‘‘អហំ ខោ, អាវុសោ, នវោ អចិរបព្ពជិតោ អធុនាគតោ ឥមំ ធម្មវិនយំ. ន តាហំ [ន ខ្វាហំ (សី. បី.)] សក្កោមិ វិត្ថារេន អាចិក្ខិតុំ. អយំ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ រាជគហេ វិហរតិ តបោទារាមេ. តំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆ. យថា តេ ភគវា ព្យាករោតិ តថា នំ ធារេយ្យាសី’’តិ.

‘‘ន ខោ, ភិក្ខុ, សុករោ សោ ភគវា អម្ហេហិ ឧបសង្កមិតុំ, អញ្ញាហិ មហេសក្ខាហិ ទេវតាហិ បរិវុតោ. សចេ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, តំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យាសិ, មយម្បិ អាគច្ឆេយ្យាម ធម្មស្សវនាយា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា សមិទ្ធិ តស្សា ទេវតាយ បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សមិទ្ធិ ភគវន្តំ ឯតទវោច –

‘‘ឥធាហំ, ភន្តេ, រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ យេន តបោទា តេនុបសង្កមិំ គត្តានិ បរិសិញ្ចិតុំ. តបោទេ គត្តានិ បរិសិញ្ចិត្វា បច្ចុត្តរិត្វា ឯកចីវរោ អដ្ឋាសិំ គត្តានិ បុព្ពាបយមានោ. អថ ខោ, ភន្តេ, អញ្ញតរា ទេវតា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ តបោទំ ឱភាសេត្វា យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា វេហាសំ ឋិតា ឥមាយ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘អភុត្វា ភិក្ខសិ ភិក្ខុ, ន ហិ ភុត្វាន ភិក្ខសិ;

ភុត្វាន ភិក្ខុ ភិក្ខស្សុ, មា តំ កាលោ ឧបច្ចគា’’តិ.

‘‘ឯវំ វុត្តេ អហំ, ភន្តេ, តំ ទេវតំ គាថាយ បច្ចភាសិំ –

‘‘កាលំ វោហំ ន ជានាមិ, ឆន្នោ កាលោ ន ទិស្សតិ;

តស្មា អភុត្វា ភិក្ខាមិ, មា មំ កាលោ ឧបច្ចគា’’តិ.

‘‘អថ ខោ, ភន្តេ, សា ទេវតា បថវិយំ បតិដ្ឋហិត្វា មំ ឯតទវោច – ‘ទហរោ ត្វំ, ភិក្ខុ, បព្ពជិតោ សុសុ កាឡកេសោ, ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោ, បឋមេន វយសា, អនិក្កីឡិតាវី កាមេសុ. ភុញ្ជ, ភិក្ខុ, មានុសកេ កាមេ; មា សន្ទិដ្ឋិកំ ហិត្វា កាលិកំ អនុធាវី’’’តិ.

‘‘ឯវំ វុត្តាហំ, ភន្តេ, តំ ទេវតំ ឯតទវោចំ – ‘ន ខ្វាហំ, អាវុសោ, សន្ទិដ្ឋិកំ ហិត្វា កាលិកំ អនុធាវាមិ; កាលិកញ្ច ខ្វាហំ, អាវុសោ, ហិត្វា សន្ទិដ្ឋិកំ អនុធាវាមិ. កាលិកា ហិ, អាវុសោ, កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា; អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ. សន្ទិដ្ឋិកោ អយំ ធម្មោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’’’តិ.

‘‘ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, សា ទេវតា មំ ឯតទវោច – ‘កថញ្ច, ភិក្ខុ, កាលិកា កាមា វុត្តា ភគវតា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា; អាទីនវោ ឯត្ថ ភិយ្យោ? កថំ សន្ទិដ្ឋិកោ អយំ ធម្មោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហី’តិ? ឯវំ វុត្តាហំ, ភន្តេ, តំ ទេវតំ ឯតទវោចំ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, នវោ អចិរបព្ពជិតោ អធុនាគតោ ឥមំ ធម្មវិនយំ, ន តាហំ សក្កោមិ វិត្ថារេន អាចិក្ខិតុំ. អយំ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ រាជគហេ វិហរតិ តបោទារាមេ. តំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆ. យថា តេ ភគវា ព្យាករោតិ តថា នំ ធារេយ្យាសី’’’តិ.

‘‘ឯវំ វុត្តេ, ភន្តេ, សា ទេវតា មំ ឯតទវោច – ‘ន ខោ, ភិក្ខុ, សុករោ សោ ភគវា អម្ហេហិ ឧបសង្កមិតុំ, អញ្ញាហិ មហេសក្ខាហិ ទេវតាហិ បរិវុតោ. សចេ ខោ, ត្វំ ភិក្ខុ, តំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆេយ្យាសិ, មយម្បិ អាគច្ឆេយ្យាម ធម្មស្សវនាយា’តិ. សចេ, ភន្តេ, តស្សា ទេវតាយ សច្ចំ វចនំ, ឥធេវ សា ទេវតា អវិទូរេ’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, សា ទេវតា អាយស្មន្តំ សមិទ្ធិំ ឯតទវោច – ‘‘បុច្ឆ, ភិក្ខុ, បុច្ឆ, ភិក្ខុ, យមហំ អនុប្បត្តា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា តំ ទេវតំ គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘អក្ខេយ្យសញ្ញិនោ សត្តា, អក្ខេយ្យស្មិំ បតិដ្ឋិតា;

អក្ខេយ្យំ អបរិញ្ញាយ, យោគមាយន្តិ មច្ចុនោ.

‘‘អក្ខេយ្យញ្ច បរិញ្ញាយ, អក្ខាតារំ ន មញ្ញតិ;

តញ្ហិ តស្ស ន ហោតីតិ, យេន នំ វជ្ជា ន តស្ស អត្ថិ;

សចេ វិជានាសិ វទេហិ យក្ខា’’តិ [យក្ខីតិ (បី. ក.)].

‘‘ន ខ្វាហំ, ភន្តេ, ឥមស្ស ភគវតា សង្ខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមិ. សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា តថា ភាសតុ យថាហំ ឥមស្ស ភគវតា សង្ខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ ជានេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘សមោ វិសេសី ឧទ វា [អថវា (សី. បី.)] និហីនោ,

យោ មញ្ញតី សោ វិវទេថ [សោបិ វទេថ (ក.)] តេន;

តីសុ វិធាសុ អវិកម្បមានោ,

សមោ វិសេសីតិ ន តស្ស ហោតិ;

សចេ វិជានាសិ វទេហិ យក្ខា’’តិ.

‘‘ឥមស្សាបិ ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា សង្ខិត្តេន ភាសិតស្ស ន វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមិ. សាធុ មេ, ភន្តេ, ភគវា តថា ភាសតុ យថាហំ ឥមស្ស ភគវតា សង្ខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ ជានេយ្យ’’ន្តិ.

‘‘បហាសិ សង្ខំ ន វិមានមជ្ឈគា, អច្ឆេច្ឆិ [អច្ឆេជ្ជិ (ស្យា. កំ. ក.)] តណ្ហំ ឥធ នាមរូបេ;

តំ ឆិន្នគន្ថំ អនិឃំ និរាសំ, បរិយេសមានា នាជ្ឈគមុំ;

ទេវា មនុស្សា ឥធ វា ហុរំ វា, សគ្គេសុ វា សព្ពនិវេសនេសុ;

សចេ វិជានាសិ វទេហិ យក្ខា’’តិ.

‘‘ឥមស្ស ខ្វាហំ, ភន្តេ, ភគវតា សង្ខិត្តេន ភាសិតស្ស ឯវំ វិត្ថារេន អត្ថំ អាជានាមិ –

‘‘បាបំ ន កយិរា វចសា មនសា,

កាយេន វា កិញ្ចន សព្ពលោកេ;

កាមេ បហាយ សតិមា សម្បជានោ,

ទុក្ខំ ន សេវេថ អនត្ថសំហិត’’ន្តិ.

នន្ទនវគ្គោ ទុតិយោ.

តស្សុទ្ទានំ –

នន្ទនា នន្ទតិ ចេវ, នត្ថិបុត្តសមេន ច;

ខត្តិយោ សណមានោ ច, និទ្ទាតន្ទី ច ទុក្ករំ;

ហិរី កុដិកា នវមោ, ទសមោ វុត្តោ សមិទ្ធិនាតិ.