១០. កោកាលិកសុត្តំ

ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ កោកាលិកោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ កោកាលិកោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បាបិច្ឆា, ភន្តេ, សារិបុត្តមោគ្គល្លានា, បាបិកានំ ឥច្ឆានំ វសំ គតា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ភគវា កោកាលិកំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘មា ហេវំ, កោកាលិក, មា ហេវំ, កោកាលិក! បសាទេហិ, កោកាលិក, សារិបុត្តមោគ្គល្លានេសុ ចិត្តំ. បេសលា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា’’តិ.

ទុតិយម្បិ ខោ…បេ… តតិយម្បិ ខោ កោកាលិកោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិញ្ចាបិ មេ, ភន្តេ, ភគវា សទ្ធាយិកោ បច្ចយិកោ, អថ ខោ បាបិច្ឆាវ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា, បាបិកានំ ឥច្ឆានំ វសំ គតា’’តិ. តតិយម្បិ ខោ ភគវា កោកាលិកំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘មា ហេវំ, កោកាលិក, មា ហេវំ, កោកាលិក! បសាទេហិ, កោកាលិក, សារិបុត្តមោគ្គល្លានេសុ ចិត្តំ. បេសលា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា’’តិ.

អថ ខោ កោកាលិកោ ភិក្ខុ ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អចិរប្បក្កន្តស្ស ច កោកាលិកស្ស ភិក្ខុនោ សាសបមត្តីហិ បិឡកាហិ សព្ពោ កាយោ ផុដោ [ផុដ្ឋោ (ស្យា.)] អហោសិ; សាសបមត្តិយោ ហុត្វា មុគ្គមត្តិយោ អហេសុំ; មុគ្គមត្តិយោ ហុត្វា កឡាយមត្តិយោ អហេសុំ; កឡាយមត្តិយោ ហុត្វា កោលដ្ឋិមត្តិយោ អហេសុំ; កោលដ្ឋិមត្តិយោ ហុត្វា កោលមត្តិយោ អហេសុំ; កោលមត្តិយោ ហុត្វា អាមលកមត្តិយោ អហេសុំ; អាមលកមត្តិយោ ហុត្វា ពេឡុវសលាដុកមត្តិយោ អហេសុំ; ពេឡុវសលាដុកមត្តិយោ ហុត្វា ពិល្លមត្តិយោ អហេសុំ; ពិល្លមត្តិយោ ហុត្វា បភិជ្ជិំសុ; បុព្ពញ្ច លោហិតញ្ច បគ្ឃរិំសុ. អថ ខោ កោកាលិកោ ភិក្ខុ តេនេវាពាធេន កាលមកាសិ. កាលង្កតោ ច កោកាលិកោ ភិក្ខុ បទុមំ និរយំ ឧបបជ្ជិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេសុ ចិត្តំ អាឃាតេត្វា.

អថ ខោ ព្រហ្មា សហម្បតិ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណោ កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ, ឋិតោ ខោ ព្រហ្មា សហម្បតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោកាលិកោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ កាលង្កតោ; កាលង្កតោ ច, ភន្តេ, កោកាលិកោ ភិក្ខុ បទុមំ និរយំ ឧបបន្នោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេសុ ចិត្តំ អាឃាតេត្វា’’តិ. ឥទមវោច ព្រហ្មា សហម្បតិ; ឥទំ វត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិ.

អថ ខោ ភគវា តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥមំ, ភិក្ខវេ, រត្តិំ ព្រហ្មា សហម្បតិ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា…បេ… ឥទមវោច, ភិក្ខវេ, ព្រហ្មា សហម្បតិ, ឥទំ វត្វា មំ បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កីវទីឃំ នុ ខោ, ភន្តេ, បទុមេ និរយេ អាយុប្បមាណ’’ន្តិ? ‘‘ទីឃំ ខោ, ភិក្ខុ, បទុមេ និរយេ អាយុប្បមាណំ; តំ ន សុករំ សង្ខាតុំ ឯត្តកានិ វស្សានិ ឥតិ វា ឯត្តកានិ វស្សសតានិ ឥតិ វា ឯត្តកានិ វស្សសហស្សានិ ឥតិ វា ឯត្តកានិ វស្សសតសហស្សានិ ឥតិ វា’’តិ. ‘‘សក្កា បន, ភន្តេ, ឧបមា [ឧបមំ (សី. ស្យា. ក.)] កាតុ’’ន្តិ? ‘‘សក្កា, ភិក្ខូ’’តិ ភគវា អវោច –

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិខារិកោ កោសលកោ តិលវាហោ; តតោ បុរិសោ វស្សសតស្ស វស្សសតស្ស អច្ចយេន ឯកមេកំ តិលំ ឧទ្ធរេយ្យ. ខិប្បតរំ ខោ សោ ភិក្ខុ វីសតិខារិកោ កោសលកោ តិលវាហោ ឥមិនា ឧបក្កមេន បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆេយ្យ, នត្វេវ ឯកោ អព្ពុទោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ អព្ពុទា និរយា ឯវមេកោ និរព្ពុទោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ និរព្ពុទា និរយា ឯវមេកោ អពពោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ អពពា និរយា ឯវមេកោ អហហោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ អហហា និរយា ឯវមេកោ អដដោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ អដដា និរយា ឯវមេកោ កុមុទោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ កុមុទា និរយា ឯវមេកោ សោគន្ធិកោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ សោគន្ធិកា និរយា ឯវមេកោ ឧប្បលកោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ ឧប្បលកា និរយា ឯវមេកោ បុណ្ឌរីកោ និរយោ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខុ, វីសតិ បុណ្ឌរីកា និរយា ឯវមេកោ បទុមោ និរយោ. បទុមំ ខោ បន ភិក្ខុ និរយំ កោកាលិកោ ភិក្ខុ ឧបបន្នោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេសុ ចិត្តំ អាឃាតេត្វា’’តិ. ឥទមវោច ភគវា, ឥទំ វត្វាន សុគតោ អថាបរំ ឯតទវោច សត្ថា –

៦៦២. ‘‘បុរិសស្ស ហិ ជាតស្ស, កុឋារី [កុធារី (ក.)] ជាយតេ មុខេ;

យាយ ឆិន្ទតិ អត្តានំ, ពាលោ ទុព្ភាសិតំ ភណំ.

៦៦៣. ‘‘យោ និន្ទិយំ បសំសតិ, តំ វា និន្ទតិ យោ បសំសិយោ;

វិចិនាតិ មុខេន សោ កលិំ, កលិនា តេន សុខំ ន វិន្ទតិ.

៦៦៤. ‘‘អប្បមត្តោ អយំ កលិ, យោ អក្ខេសុ ធនបរាជយោ;

សព្ពស្សាបិ សហាបិ អត្តនា, អយមេវ មហត្តរោ [មហន្តករោ (សី.)] កលិ;

យោ សុគតេសុ មនំ បទោសយេ.

៦៦៥. ‘‘សតំ សហស្សានំ និរព្ពុទានំ, ឆត្តិំសតិ បញ្ច ច អព្ពុទានិ [អព្ពុទានំ (ក.)];

យមរិយគរហី និរយំ ឧបេតិ, វាចំ មនញ្ច បណិធាយ បាបកំ.

៦៦៦. ‘‘អភូតវាទី និរយំ ឧបេតិ, យោ វាបិ កត្វា ន ករោមិចាហ;

ឧភោបិ តេ បេច្ច សមា ភវន្តិ, និហីនកម្មា មនុជា បរត្ថ.

៦៦៧. ‘‘យោ អប្បទុដ្ឋស្ស នរស្ស ទុស្សតិ, សុទ្ធស្ស បោសស្ស អនង្គណស្ស;

តមេវ ពាលំ បច្ចេតិ បាបំ, សុខុមោ រជោ បដិវាតំវ ខិត្តោ.

៦៦៨. ‘‘យោ លោភគុណេ អនុយុត្តោ, សោ វចសា បរិភាសតិ អញ្ញេ;

អសទ្ធោ កទរិយោ អវទញ្ញូ, មច្ឆរិ បេសុណិយំ [បេសុណិយស្មិំ (ពហូសុ)] អនុយុត្តោ.

៦៦៩. ‘‘មុខទុគ្គ វិភូត អនរិយ, ភូនហុ [ភុនហត (ស្យា. ក.)] បាបក ទុក្កដការិ;

បុរិសន្ត កលី អវជាត, មា ពហុភាណិធ នេរយិកោសិ.

៦៧០. ‘‘រជមាកិរសី អហិតាយ, សន្តេ គរហសិ កិព្ពិសការី;

ពហូនិ ទុច្ចរិតានិ ចរិត្វា, គច្ឆសិ ខោ បបតំ ចិររត្តំ.

៦៧១. ‘‘ន ហិ នស្សតិ កស្សចិ កម្មំ, ឯតិ ហតំ លភតេវ សុវាមិ;

ទុក្ខំ មន្ទោ បរលោកេ, អត្តនិ បស្សតិ កិព្ពិសការី.

៦៧២. ‘‘អយោសង្កុសមាហតដ្ឋានំ, តិណ្ហធារមយសូលមុបេតិ;

អថ តត្តអយោគុឡសន្និភំ, ភោជនមត្ថិ តថា បតិរូបំ.

៦៧៣. ‘‘ន ហិ វគ្គុ វទន្តិ វទន្តា, នាភិជវន្តិ ន តាណមុបេន្តិ;

អង្គារេ សន្ថតេ សយន្តិ [សេន្តិ (សី. ស្យា. បី.)], គិនិសម្បជ្ជលិតំ បវិសន្តិ.

៦៧៤. ‘‘ជាលេន ច ឱនហិយាន, តត្ថ ហនន្តិ អយោមយកុដេភិ [អយោមយកូដេហិ (សី. ស្យា. បី.)];

អន្ធំវ តិមិសមាយន្តិ, តំ វិតតញ្ហិ យថា មហិកាយោ.

៦៧៥. ‘‘អថ លោហមយំ បន កុម្ភិំ, គិនិសម្បជ្ជលិតំ បវិសន្តិ;

បច្ចន្តិ ហិ តាសុ ចិររត្តំ, អគ្គិនិសមាសុ [គិនិស្សមាសុ (ក.)] សមុប្បិលវាតេ.

៦៧៦. ‘‘អថ បុព្ពលោហិតមិស្សេ, តត្ថ កិំ បច្ចតិ កិព្ពិសការី;

យំ យំ ទិសកំ [ទិសតំ (សី. ស្យា. បី.)] អធិសេតិ, តត្ថ កិលិស្សតិ សម្ផុសមានោ.

៦៧៧. ‘‘បុឡវាវសថេ សលិលស្មិំ, តត្ថ កិំ បច្ចតិ កិព្ពិសការី;

គន្តុំ ន ហិ តីរមបត្ថិ, សព្ពសមា ហិ សមន្តកបល្លា.

៦៧៨. ‘‘អសិបត្តវនំ បន តិណ្ហំ, តំ បវិសន្តិ សមុច្ឆិទគត្តា;

ជិវ្ហំ ពលិសេន គហេត្វា, អារជយារជយា វិហនន្តិ.

៦៧៩. ‘‘អថ វេតរណិំ បន ទុគ្គំ, តិណ្ហធារខុរធារមុបេន្តិ;

តត្ថ មន្ទា បបតន្តិ, បាបករា បាបានិ ករិត្វា.

៦៨០. ‘‘ខាទន្តិ ហិ តត្ថ រុទន្តេ, សាមា សពលា កាកោលគណា ច;

សោណា សិង្គាលា [សិគាលា (សី. បី.)] បដិគិទ្ធា [បដិគិជ្ឈា (ស្យា. បី.)], កុលលា វាយសា ច [កុលលា ច វាយសា (?)] វិតុទន្តិ.

៦៨១. ‘‘កិច្ឆា វតយំ ឥធ វុត្តិ, យំ ជនោ ផុសតិ [បស្សតិ (សី. ស្យា. បី.)] កិព្ពិសការី;

តស្មា ឥធ ជីវិតសេសេ, កិច្ចករោ សិយា នរោ ន ចប្បមជ្ជេ.

៦៨២. ‘‘តេ គណិតា វិទូហិ តិលវាហា, យេ បទុមេ និរយេ ឧបនីតា;

នហុតានិ ហិ កោដិយោ បញ្ច ភវន្តិ, ទ្វាទស កោដិសតានិ បុនញ្ញា [បនយ្យេ (ក.)].

៦៨៣. ‘‘យាវ ទុខា [ទុក្ខា (សី. ស្យា.), ទុក្ខ (បី. ក.)] និរយា ឥធ វុត្តា, តត្ថបិ តាវ ចិរំ វសិតព្ពំ;

តស្មា សុចិបេសលសាធុគុណេសុ, វាចំ មនំ សតតំ [បកតំ (ស្យា.)] បរិរក្ខេ’’តិ.

កោកាលិកសុត្តំ ទសមំ និដ្ឋិតំ.