២. ធម្មុទ្ធច្ចវារនិទ្ទេសោ

៦. កថំ ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតំ មានសំ ហោតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ, ឱភាសោ ធម្មោតិ ឱភាសំ អាវជ្ជតិ, តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ. តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតមានសោ ហោតិ សោ សមយោ, យំ តំ ចិត្តំ អជ្ឈត្តមេវ សន្តិដ្ឋតិ សន្និសីទតិ ឯកោទិ ហោតិ សមាធិយតិ. តស្ស មគ្គោ សញ្ជាយតី’’តិ កថំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ…បេ… ឯវំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ, ឯវំ សញ្ញោជនានិ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, បីតិ ឧប្បជ្ជតិ, បស្សទ្ធិ ឧប្បជ្ជតិ, សុខំ ឧប្បជ្ជតិ, អធិមោក្ខោ ឧប្បជ្ជតិ, បគ្គហោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបដ្ឋានំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបេក្ខា ឧប្បជ្ជតិ, និកន្តិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘និកន្តិ ធម្មោ’តិ និកន្តិំ អាវជ្ជតិ. តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ. តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតមានសោ ហោតិ សោ សមយោ, យំ តំ ចិត្តំ អជ្ឈត្តមេវ សន្តិដ្ឋតិ សន្និសីទតិ ឯកោទិ ហោតិ សមាធិយតិ. តស្ស មគ្គោ សញ្ជាយតី’’តិ. កថំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ…បេ… ឯវំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ, ឯវំ សញ្ញោជនានិ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ.

ទុក្ខតោ មនសិករោតោ…បេ… អនត្តតោ មនសិករោតោ ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, បីតិ ឧប្បជ្ជតិ, បស្សទ្ធិ ឧប្បជ្ជតិ, សុខំ ឧប្បជ្ជតិ, អធិមោក្ខោ ឧប្បជ្ជតិ, បគ្គហោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបដ្ឋានំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបេក្ខា ឧប្បជ្ជតិ, និកន្តិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘និកន្តិ ធម្មោ’តិ និកន្តិំ អាវជ្ជតិ. តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ. តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ, អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ, ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតមានសោ…បេ… ឯវំ សញ្ញោជនានិ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ’’.

រូបំ អនិច្ចតោ មនសិករោតោ…បេ… រូបំ ទុក្ខតោ មនសិករោតោ… រូបំ អនត្តតោ មនសិករោតោ… វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… ចក្ខុំ…បេ… ជរាមរណំ អនិច្ចតោ មនសិករោតោ…បេ… ជរាមរណំ ទុក្ខតោ មនសិករោតោ, ជរាមរណំ អនត្តតោ មនសិករោតោ ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, បីតិ ឧប្បជ្ជតិ, បស្សទ្ធិ ឧប្បជ្ជតិ, សុខំ ឧប្បជ្ជតិ, អធិមោក្ខោ ឧប្បជ្ជតិ, បគ្គហោ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបដ្ឋានំ ឧប្បជ្ជតិ, ឧបេក្ខា ឧប្បជ្ជតិ, និកន្តិ ឧប្បជ្ជតិ, ‘និកន្តិ ធម្មោ’តិ និកន្តិំ អាវជ្ជតិ. តតោ វិក្ខេបោ ឧទ្ធច្ចំ. តេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតមានសោ. ជរាមរណំ អនត្តតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. ជរាមរណំ អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ, ជរាមរណំ ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតមានសោ ហោតិ. សោ សមយោ, យំ តំ ចិត្តំ អជ្ឈត្តមេវ សន្តិដ្ឋតិ សន្និសីទតិ ឯកោទិ ហោតិ សមាធិយតិ. តស្ស មគ្គោ សញ្ជាយតី’’តិ. កថំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ…បេ… ឯវំ មគ្គោ សញ្ជាយតិ. ឯវំ សញ្ញោជនានិ បហីយន្តិ, អនុសយា ព្យន្តីហោន្តិ. ឯវំ ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតំ មានសំ ហោតិ.

៧. ឱភាសេ ចេវ ញាណេ ច, បីតិយា ច វិកម្បតិ;

បស្សទ្ធិយា សុខេ ចេវ, យេហិ ចិត្តំ បវេធតិ.

អធិមោក្ខេ ច បគ្គាហេ, ឧបដ្ឋានេ ច កម្បតិ;

ឧបេក្ខាវជ្ជនាយ ចេវ, ឧបេក្ខាយ ច និកន្តិយា.

ឥមានិ ទស ឋានានិ, បញ្ញា យស្ស បរិច្ចិតា;

ធម្មុទ្ធច្ចកុសលោ ហោតិ, ន ច សម្មោហ គច្ឆតិ.

វិក្ខិបតិ ចេវ កិលិស្សតិ ច, ចវតិ ចិត្តភាវនា;

វិក្ខិបតិ ន កិលិស្សតិ, ភាវនា បរិហាយតិ.

វិក្ខិបតិ ន កិលិស្សតិ, ភាវនា ន បរិហាយតិ;

ន ច វិក្ខិបតេ ចិត្តំ ន កិលិស្សតិ, ន ចវតិ ចិត្តភាវនា.

ឥមេហិ ចតូហិ ឋានេហិ ចិត្តស្ស សង្ខេបវិក្ខេបវិគ្គហិតំ [សង្ខេបំ វិក្ខេបំ វិគ្គហិតំ (ស្យា.)] ទស ឋានេ សម្បជានាតីតិ.

យុគនទ្ធកថា និដ្ឋិតា.