៧. កុម្ភវគ្គោ

១. កុម្ភង្គបញ្ហោ

១. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កុម្ភស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កុម្ភោ សម្បុណ្ណោ ន សណតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អាគមេ អធិគមេ បរិយត្តិយំ សាមញ្ញេ បារមិំ បត្វា ន សណិតព្ពំ, ន តេន មានោ ករណីយោ, ន ទព្ពោ [ទប្បោ (សី.)] ទស្សេតព្ពោ, និហតមានេន និហតទព្ពេន ភវិតព្ពំ, ឧជុកេន អមុខរេន អវិកត្ថិនា. ឥទំ, មហារាជ, កុម្ភស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សុត្តនិបាតេ –

‘‘‘យទូនកំ តំ សណតិ, យំ បូរំ សន្តមេវ តំ;

អឌ្ឍកុម្ភូបមោ [រិត្តកុម្ភូបមោ (សី.)] ពាលោ, រហទោ បូរោវ បណ្ឌិតោ’’’តិ.

កុម្ភង្គបញ្ហោ បឋមោ.

២. កាឡាយសង្គបញ្ហោ

២. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កាឡាយសស្ស [កាឡហំសស្ស (ក.)] ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កាឡាយសោ សុបីតោ [សុថិតោ (ក.)] វមតិ [វហតិ (ស្យា. ក.)], ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនោ យោគាវចរស្ស មានសំ យោនិសោ មនសិការេន [យោនិសោ មនសិការេ (សី. ស្យា. ក.)] អបីតំ វមតិ. ឥទំ, មហារាជ, កាឡាយសស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កាឡាយសោ សកិំ បីតំ ឧទកំ ន វមតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន យោ សកិំ ឧប្បន្នោ បសាទោ, ន បុន សោ វមិតព្ពោ ‘ឧឡារោ សោ ភគវា សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ស្វាក្ខាតោ ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ’តិ. ‘រូបំ អនិច្ចំ, វេទនា អនិច្ចា, សញ្ញា អនិច្ចា, សង្ខារា អនិច្ចា, វិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិ យំ សកិំ ឧប្បន្នំ ញាណំ, ន បុន តំ វមិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កាឡាយសស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន –

‘‘‘ទស្សនម្ហិ បរិសោធិតោ [បរិសោធិកេ (សី. ក.)] នរោ, អរិយធម្មេ និយតោ វិសេសគូ;

នប្បវេធតិ អនេកភាគសោ, សព្ពសោ ច មុខភាវមេវ សោ’’’តិ.

កាឡាយសង្គបញ្ហោ ទុតិយោ.

៣. ឆត្តង្គបញ្ហោ

៣. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ឆត្តស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ឆត្តំ ឧបរិ មុទ្ធនិ ចរតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កិលេសានំ ឧបរិ មុទ្ធនិ ចរេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ឆត្តស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ឆត្តំ មុទ្ធនុបត្ថម្ភំ ហោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន យោនិសោ មនសិការុបត្ថម្ភេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ឆត្តស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ឆត្តំ វាតាតបមេឃវុដ្ឋិយោ បដិហនតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន នានាវិធទិដ្ឋិបុថុសមណព្រាហ្មណានំ [មហាវាត (ក.)] មតវាតតិវិធគ្គិសន្តាបកិលេសវុដ្ឋិយោ បដិហន្តព្ពា. ឥទំ, មហារាជ, ឆត្តស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘យថាបិ ឆត្តំ វិបុលំ, អច្ឆិទ្ទំ ថិរសំហិតំ;

វាតាតបំ និវារេតិ, មហតី មេឃវុដ្ឋិយោ.

‘‘‘តថេវ ពុទ្ធបុត្តោបិ, សីលឆត្តធរោ សុចិ;

កិលេសវុដ្ឋិំ វារេតិ, សន្តាបតិវិធគ្គយោ’’’តិ.

ឆត្តង្គបញ្ហោ តតិយោ.

៤. ខេត្តង្គបញ្ហោ

៤. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ខេត្តស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ខេត្តំ មាតិកាសម្បន្នំ ហោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សុចរិតវត្តប្បដិវត្តមាតិកាសម្បន្នេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ខេត្តស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ខេត្តំ មរិយាទាសម្បន្នំ ហោតិ, តាយ ច មរិយាទាយ ឧទកំ រក្ខិត្វា ធញ្ញំ បរិបាចេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សីលហិរិមរិយាទាសម្បន្នេន ភវិតព្ពំ, តាយ ច សីលហិរិមរិយាទាយ សាមញ្ញំ រក្ខិត្វា ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ គហេតព្ពានិ. ឥទំ, មហារាជ, ខេត្តស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ខេត្តំ ឧដ្ឋានសម្បន្នំ ហោតិ, កស្សកស្ស ហាសជនកំ អប្បម្បិ ពីជំ វុត្តំ ពហុ ហោតិ, ពហុ វុត្តំ ពហុតរំ ហោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឧដ្ឋានសម្បន្នេន វិបុលផលទាយិនា ភវិតព្ពំ, ទាយកានំ ហាសជនកេន ភវិតព្ពំ, យថា អប្បំ ទិន្នំ ពហុ ហោតិ, ពហុ ទិន្នំ ពហុតរំ ហោតិ. ឥទំ, មហារាជ, ខេត្តស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន ឧបាលិនា វិនយធរេន –

‘‘‘ខេត្តូបមេន ភវិតព្ពំ, ឧដ្ឋានវិបុលទាយិនា;

ឯស ខេត្តវរោ នាម, យោ ទទាតិ វិបុលំ ផល’’’ន្តិ.

ខេត្តង្គបញ្ហោ ចតុត្ថោ.

៥. អគទង្គបញ្ហោ

៥. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘អគទស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, អគទេ កិមី ន សណ្ឋហន្តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន មានសេ កិលេសា ន សណ្ឋបេតព្ពា. ឥទំ, មហារាជ, អគទស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, អគទោ ទដ្ឋផុដ្ឋទិដ្ឋអសិតបីតខាយិតសាយិតំ សព្ពំ វិសំ បដិហនតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន រាគទោសមោហមានទិដ្ឋិវិសំ សព្ពំ បដិហនិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, អគទស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន –

‘‘‘សង្ខារានំ សភាវត្ថំ, ទដ្ឋុកាមេន យោគិនា;

អគទេនេវ ហោតព្ពំ, កិលេសវិសនាសនេ’’’តិ.

អគទង្គបញ្ហោ បញ្ចមោ.

៦. ភោជនង្គបញ្ហោ

៦. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ភោជនស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ភោជនំ សព្ពសត្តានំ ឧបត្ថម្ភោ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពសត្តានំ មគ្គុបត្ថម្ភេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ភោជនស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ភោជនំ សព្ពសត្តានំ ពលំ វឌ្ឍេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បុញ្ញវឌ្ឍិយា វឌ្ឍិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ភោជនស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ភោជនំ សព្ពសត្តានំ អភិបត្ថិតំ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពលោកាភិបត្ថិតេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ភោជនស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន មហាមោគ្គល្លានេន –

‘‘‘សំយមេន និយមេន, សីលេន បដិបត្តិយា;

បត្ថិតេន ភវិតព្ពំ, សព្ពលោកស្ស យោគិនា’’’តិ.

ភោជនង្គបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.

៧. ឥស្សាសង្គបញ្ហោ

៧. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ឥស្សាសស្ស ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ឥស្សាសោ សរេ បាតយន្តោ ឧភោ បាទេ បថវិយំ ទឡ្ហំ បតិដ្ឋាបេតិ, ជណ្ណុអវេកល្លំ ករោតិ, សរកលាបំ កដិសន្ធិម្ហិ ឋបេតិ, កាយំ ឧបត្ថទ្ធំ ករោតិ, ទ្វេ ហត្ថេ សន្ធិដ្ឋានំ អារោបេតិ, មុដ្ឋិំ បីឡយតិ, អង្គុលិយោ និរន្តរំ ករោតិ, គីវំ បគ្គណ្ហាតិ, ចក្ខូនិ មុខញ្ច បិទហតិ, និមិត្តំ ឧជុំ ករោតិ, ហាសមុប្បាទេតិ ‘វិជ្ឈិស្សាមី’តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សីលបថវិយំ វីរិយបាទេ បតិដ្ឋាបេតព្ពំ, ខន្តិសោរច្ចំ អវេកល្លំ កាតព្ពំ, សំវរេ ចិត្តំ ឋបេតព្ពំ, សំយមនិយមេ អត្តា ឧបនេតព្ពោ, ឥច្ឆា មុច្ឆា បីឡយិតព្ពា, យោនិសោ មនសិការេ ចិត្តំ និរន្តរំ កាតព្ពំ, វីរិយំ បគ្គហេតព្ពំ, ឆ ទ្វារា បិទហិតព្ពា, សតិ ឧបដ្ឋបេតព្ពា, ហាសមុប្បាទេតព្ពំ ‘សព្ពកិលេសេ ញាណនារាចេន វិជ្ឈិស្សាមី’តិ. ឥទំ, មហារាជ, ឥស្សាសស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ឥស្សាសោ អាឡកំ បរិហរតិ វង្កជិម្ហកុដិលនារាចស្ស ឧជុករណាយ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឥមស្មិំ កាយេ សតិបដ្ឋានអាឡកំ បរិហរិតព្ពំ វង្កជិម្ហកុដិលចិត្តស្ស ឧជុករណាយ. ឥទំ, មហារាជ, ឥស្សាសស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ឥស្សាសោ លក្ខេ ឧបាសេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឥមស្មិំ កាយេ ឧបាសិតព្ពំ. កថំ មហារាជ យោគិនា យោគាវចរេន ឥមស្មិំ កាយេ ឧបាសិតព្ពំ? អនិច្ចតោ ឧបាសិតព្ពំ, ទុក្ខតោ ឧបាសិតព្ពំ, អនត្តតោ ឧបាសិតព្ពំ, រោគតោ…បេ… គណ្ឌតោ…បេ… សល្លតោ…បេ… អឃតោ…បេ… អាពាធតោ…បេ… បរតោ…បេ… បលោកតោ…បេ… ឦតិតោ…បេ… ឧបទ្ទវតោ…បេ… ភយតោ…បេ… ឧបសគ្គតោ…បេ… ចលតោ…បេ… បភង្គុតោ…បេ… អទ្ធុវតោ…បេ… អតាណតោ…បេ… អលេណតោ…បេ… អសរណតោ…បេ… រិត្តតោ…បេ… តុច្ឆតោ…បេ… សុញ្ញតោ…បេ… អាទីនវតោ…បេ… វិបរិណាមធម្មតោ…បេ… អសារតោ …បេ… អឃមូលតោ…បេ… វធកតោ…បេ… វិភវតោ…បេ… សាសវតោ…បេ… សង្ខតតោ…បេ… មារាមិសតោ…បេ… ជាតិធម្មតោ…បេ… ជរាធម្មតោ…បេ… ព្យាធិធម្មតោ…បេ… មរណធម្មតោ…បេ… សោកធម្មតោ…បេ… បរិទេវធម្មតោ…បេ… ឧបាយាសធម្មតោ…បេ… សំកិលេសធម្មតោ…បេ… ឯវំ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឥមស្មិំ កាយេ ឧបាសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ឥស្សាសស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ឥស្សាសោ សាយំ បាតំ ឧបាសតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សាយំ បាតំ អារម្មណេ ឧបាសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, ឥស្សាសស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘យថា ឥស្សាសកោ នាម, សាយំ បាតំ ឧបាសតិ;

ឧបាសនំ អរិញ្ចន្តោ [ន រិច្ឆន្តោ (សី. ក.)], លភតេ ភត្តវេតនំ.

‘‘‘តថេវ ពុទ្ធបុត្តោបិ, ករោតិ កាយុបាសនំ;

កាយុបាសនំ អរិញ្ចន្តោ, អរហត្តមធិគច្ឆតី’’’តិ.

ឥស្សាសង្គបញ្ហោ សត្តមោ.

កុម្ភវគ្គោ សត្តមោ [ឥតោ បរំ រាជង្គបញ្ហាទិកា អដ្ឋតិំស បញ្ហា វិនដ្ឋា, យេហិ តា ទិដ្ឋា,§តេហិ នោ អារោចេតព្ពា បុន មុទ្ទាបនកាលេ បក្ខិបនត្ថាយាតិ (ន, ពុ, ស)].

តស្សុទ្ទានំ –

កុម្ភោ ច កាឡាយសោ ច, ឆត្តំ ខេត្តញ្ច អគទោ;

ភោជនេន ច ឥស្សាសោ, វុត្តំ ទានិ វិទូហីតិ.

ឱបម្មកថាបញ្ហោ និដ្ឋិតោ.