៦. មក្កដកវគ្គោ

១. បន្ថមក្កដកង្គបញ្ហោ

១. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘បន្ថមក្កដកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, បន្ថមក្កដកោ បន្ថេ មក្កដជាលវិតានំ កត្វា យទិ តត្ថ ជាលកេ លគ្គតិ កិមិ វា មក្ខិកា វា បដង្គោ វា, តំ គហេត្វា ភក្ខយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឆសុ ទ្វារេសុ សតិបដ្ឋានជាលវិតានំ កត្វា យទិ តត្ថ កិលេសមក្ខិកា ពជ្ឈន្តិ, តត្ថេវ ឃាតេតព្ពា. ឥទំ, មហារាជ, បន្ថមក្កដកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន អនុរុទ្ធេន –

‘‘‘ចិត្តំ និយមេ ឆសុ ទ្វារេសុ, សតិបដ្ឋានវរុត្តមេ;

កិលេសា តត្ថ លគ្គា ចេ, ហន្តព្ពា តេ វិបស្សិនា’’’តិ.

បន្ថមក្កដកង្គបញ្ហោ បឋមោ.

២. ថនស្សិតទារកង្គបញ្ហោ

២. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ថនស្សិតទារកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ថនស្សិតទារកោ សទត្ថេ លគ្គតិ, ខីរត្ថិកោ រោទតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សទត្ថេ លគ្គិតព្ពំ, សព្ពត្ថ ធម្មញាណេន ភវិតព្ពំ, ឧទ្ទេសេ បរិបុច្ឆាយ សម្មប្បយោគេ បវិវេកេ គរុសំវាសេ កល្យាណមិត្តសេវនេ. ឥទំ, មហារាជ, ថនស្សិតទារកស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ទីឃនិកាយវរេ បរិនិព្ពានសុត្តន្តេ –

‘‘‘ឥង្ឃំ តុម្ហេ, អានន្ទ, សារត្ថេ [សទត្ថេ (សី. បី.)] ឃដថ, សារត្ថេ អនុយុញ្ជថ;

សារត្ថេ អប្បមត្តា អាតាបិនោ បហិតត្តា វិហរថា’’’តិ.

ថនស្សិតទារកង្គបញ្ហោ ទុតិយោ.

៣. ចិត្តកធរកុម្មង្គបញ្ហោ

៣. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ចិត្តកធរកុម្មស្ស [ចិត្តកថលកុម្មស្ស (សី. បី.)] ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’ន្តិ យំ វទេសិ, កតមំ តំ ឯកំ អង្គំ គហេតព្ព’’ន្តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ចិត្តកធរកុម្មោ ឧទកភយា ឧទកំ បរិវជ្ជេត្វា វិចរតិ, តាយ ច បន ឧទកំ បរិវជ្ជនាយ អាយុនា ន បរិហាយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បមាទេ ភយទស្សាវិនា ភវិតព្ពំ, អប្បមាទេ គុណវិសេសទស្សាវិនា. តាយ ច បន ភយទស្សាវិតាយ ន បរិហាយតិ សាមញ្ញា, និព្ពានស្ស សន្តិកេ ឧបេតិ [ឋបេតិ (ក.)]. ឥទំ, មហារាជ, ចិត្តកធរកុម្មស្ស ឯកំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ធម្មបទេ –

‘‘‘អប្បមាទរតោ ភិក្ខុ, បមាទេ ភយទស្សិ វា;

អភព្ពោ បរិហានាយ, និព្ពានស្សេវ សន្តិកេ’’’តិ.

ចិត្តកធរកុម្មង្គបញ្ហោ ចតុត្ថោ.

៤. បវនង្គបញ្ហោ

៤. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘បវនស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, បវនំ នាម អសុចិជនំ បដិច្ឆាទេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បរេសំ អបរទ្ធំ ខលិតំ បដិច្ឆាទេតព្ពំ ន វិវរិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, បវនស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, បវនំ សុញ្ញំ បចុរជនេហិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន រាគទោសមោហមានទិដ្ឋិជាលេហិ សព្ពេហិ ច កិលេសេហិ សុញ្ញេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, បវនស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, បវនំ វិវិត្តំ ជនសម្ពាធរហិតំ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ អនរិយេហិ បវិវិត្តេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, បវនស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, បវនំ សន្តំ បរិសុទ្ធំ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សន្តេន បរិសុទ្ធេន ភវិតព្ពំ, និព្ពុតេន បហីនមានេន បហីនមក្ខេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, បវនស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, បវនំ អរិយជនសំសេវិតំ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អរិយជនសំសេវិតេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, បវនស្ស បញ្ចមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សំយុត្តនិកាយវរេ –

‘‘‘បវិវិត្តេហិ អរិយេហិ, បហិតត្តេហិ ឈាយិភិ;

និច្ចំ អារទ្ធវីរិយេហិ, បណ្ឌិតេហិ សហាវសេ’’’តិ.

បវនង្គបញ្ហោ ចតុត្ថោ.

៥. រុក្ខង្គបញ្ហោ

៥. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘រុក្ខស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, រុក្ខោ នាម បុប្ផផលធរោ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន វិមុត្តិបុប្ផសាមញ្ញផលធារិនា ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, រុក្ខស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, រុក្ខោ ឧបគតានមនុប្បវិដ្ឋានំ ជនានំ ឆាយំ ទេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឧបគតានមនុប្បវិដ្ឋានំ បុគ្គលានំ អាមិសប្បដិសន្ធារេន វា ធម្មប្បដិសន្ថារេន វា បដិសន្ថរិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, រុក្ខស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, រុក្ខោ ឆាយាវេមត្តំ ន ករោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពសត្តេសុ វេមត្តតា ន កាតព្ពា, ចោរវធកបច្ចត្ថិកេសុបិ អត្តនិបិ សមសមា មេត្តាភាវនា កាតព្ពា, ‘កិន្តិ ឥមេ សត្តា អវេរា អព្យាបជ្ជា [អព្យាបជ្ឈា (សី.)] អនីឃា សុខី អត្តានំ បរិហរេយ្យុ’ន្តិ. ឥទំ, មហារាជ, រុក្ខស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘វធកេ ទេវទត្តម្ហិ, ចោរេ អង្គុលិមាលកេ;

ធនបាលេ រាហុលេ ច, សព្ពត្ថ សមកោ មុនី’’’តិ.

រុក្ខង្គបញ្ហោ បញ្ចមោ.

៦. មេឃង្គបញ្ហោ

៦. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘មេឃស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, មេឃោ ឧប្បន្នំ រជោជល្លំ វូបសមេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឧប្បន្នំ កិលេសរជោជល្លំ វូបសមេតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មេឃស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មេឃោ បថវិយា ឧណ្ហំ និព្ពាបេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន មេត្តាភាវនាយ សទេវកោ លោកោ និព្ពាបេតព្ពោ. ឥទំ, មហារាជ, មេឃស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មេឃោ សព្ពពីជានិ វិរុហាបេតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សព្ពសត្តានំ សទ្ធំ ឧប្បាទេត្វា តំ សទ្ធាពីជំ តីសុ សម្បត្តីសុ រោបេតព្ពំ, ទិព្ពមានុសិកាសុ សុខសម្បត្តីសុ យាវបរមត្ថនិព្ពានសុខសម្បត្តិ. ឥទំ, មហារាជ, មេឃស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មេឃោ ឧតុតោ សមុដ្ឋហិត្វា ធរណិតលរុហេ តិណរុក្ខលតាគុម្ពឱសធិវនប្បតយោ បរិរក្ខតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន យោនិសោ មនសិការំ និព្ពត្តេត្វា តេន យោនិសោ មនសិការេន សមណធម្មោ បរិរក្ខិតព្ពោ, យោនិសោ មនសិការមូលកា សព្ពេ កុសលា ធម្មា. ឥទំ, មហារាជ, មេឃស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មេឃោ វស្សមានោ នទិតឡាកបោក្ខរណិយោ កន្ទរបទរសរសោព្ភឧទបានានិ ច បរិបូរេតិ ឧទកធារាហិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អាគមបរិយត្តិយា ធម្មមេឃមភិវស្សយិត្វា អធិគមកាមានំ មានសំ បរិបូរយិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មេឃស្ស បញ្ចមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា –

‘‘‘ពោធនេយ្យំ ជនំ ទិស្វា, សតសហស្សេបិ យោជនេ;

ខណេន ឧបគន្ត្វាន, ពោធេតិ តំ មហាមុនី’’’តិ.

មេឃង្គបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.

៧. មណិរតនង្គបញ្ហោ

៧. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘មណិរតនស្ស តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ តីណិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, មណិរតនំ ឯកន្តបរិសុទ្ធំ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឯកន្តបរិសុទ្ធាជីវេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មណិរតនស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មណិរតនំ ន កេនចិ សទ្ធិំ មិស្សីយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បាបេហិ បាបសហាយេហិ សទ្ធិំ ន មិស្សិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មណិរតនស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មណិរតនំ ជាតិរតនេហិ យោជីយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ឧត្តមវរជាតិមន្តេហិ សទ្ធិំ សំវសិតព្ពំ, បដិបន្នកផលដ្ឋសេក្ខផលសមង្គីហិ សោតាបន្នសកទាគាមិអនាគាមិអរហន្តតេវិជ្ជឆឡភិញ្ញសមណមណិរតនេហិ សទ្ធិំ សំវសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មណិរតនស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សុត្តនិបាតេ –

‘‘‘សុទ្ធា សុទ្ធេហិ សំវាសំ, កប្បយវ្ហោ បតិស្សតា;

តតោ សមគ្គា និបកា, ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សថា’’’តិ.

មណិរតនបញ្ហោ សត្តមោ.

៨. មាគវិកង្គបញ្ហោ

៨. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘មាគវិកស្ស ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ចត្តារិ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, មាគវិកោ អប្បមិទ្ធោ ហោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អប្បមិទ្ធេន ភវិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មាគវិកស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មាគវិកោ មិគេសុ យេវ ចិត្តំ ឧបនិពន្ធតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អារម្មណេសុ យេវ ចិត្តំ ឧបនិពន្ធិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, មាគវិកស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មាគវិកោ កាលំ កម្មស្ស ជានាតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បដិសល្លានស្ស កាលោ ជានិតព្ពោ ‘អយំ កាលោ បដិសល្លានស្ស, អយំ កាលោ និក្ខមនាយា’តិ. ឥទំ, មហារាជ, មាគវិកស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, មាគវិកោ មិគំ ទិស្វា ហាសមភិជនេតិ ‘ឥមំ លច្ឆាមី’តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អារម្មណេ អភិរមិតព្ពំ, ហាសមភិជនេតព្ពំ ‘ឧត្តរិំ វិសេសមធិគច្ឆិស្សាមី’តិ. ឥទំ, មហារាជ, មាគវិកស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ មហារាជ ថេរេន មោឃរាជេន –

‘‘‘អារម្មណេ លភិត្វាន, បហិតត្តេន ភិក្ខុនា;

ភិយ្យោ ហាសោ ជនេតព្ពោ, អធិគច្ឆិស្សាមិ ឧត្តរិ’’’ន្តិ.

មាគវិកង្គបញ្ហោ អដ្ឋមោ.

៩. ពាឡិសិកង្គបញ្ហោ

៩. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘ពាឡិសិកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, ពាឡិសិកោ ពឡិសេន មច្ឆេ ឧទ្ធរតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ញាណេន ឧត្តរិំ សាមញ្ញផលានិ ឧទ្ធរិតព្ពានិ. ឥទំ, មហារាជ, ពាឡិសិកស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, ពាឡិសិកោ បរិត្តកំ វធិត្វា វិបុលំ លាភមធិគច្ឆតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បរិត្តលោកាមិសមត្តំ បរិច្ចជិតព្ពំ. លោកាមិសមត្តំ, មហារាជ, បរិច្ចជិត្វា យោគី យោគាវចរោ វិបុលំ សាមញ្ញផលំ អធិគច្ឆតិ. ឥទំ, មហារាជ, ពាឡិសិកស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន រាហុលេន –

‘‘‘សុញ្ញតញ្ចានិមិត្តញ្ច, វិមោក្ខញ្ចាប្បណិហិតំ;

ចតុរោ ផលេ ឆឡភិញ្ញា, ចជិត្វា លោកាមិសំ លភេ’’’តិ.

ពាឡិសិកង្គបញ្ហោ នវមោ.

១០. តច្ឆកង្គបញ្ហោ

១០. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘តច្ឆកស្ស ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ ទ្វេ អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, តច្ឆកោ កាឡសុត្តំ អនុលោមេត្វា រុក្ខំ តច្ឆតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ជិនសាសនមនុលោមយិត្វា សីលបថវិយំ បតិដ្ឋហិត្វា សទ្ធាហត្ថេន បញ្ញាវាសិំ គហេត្វា កិលេសា តច្ឆេតព្ពា. ឥទំ, មហារាជ, តច្ឆកស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, តច្ឆកោ ផេគ្គុំ អបហរិត្វា សារមាទិយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន សស្សតំ ឧច្ឆេទំ តំ ជីវំ តំ សរីរំ អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ តទុត្តមំ អញ្ញទុត្តមំ អកតមភព្ពំ អបុរិសការំ អព្រហ្មចរិយវាសំ សត្តវិនាសំ នវសត្តបាតុភាវំ សង្ខារសស្សតភាវំ យោ ករោតិ, សោ បដិសំវេទេតិ, អញ្ញោ ករោតិ, អញ្ញោ បដិសំវេទេតិ, កម្មផលទស្សនា ច កិរិយផលទិដ្ឋិ ច ឥតិ ឯវរូបានិ ចេវ អញ្ញានិ ច វិវាទបថានិ អបនេត្វា សង្ខារានំ សភាវំ បរមសុញ្ញតំ និរីហនិជ្ជីវតំ [និសត្តនិជីវតំ (ក.)] អច្ចន្តំ សុញ្ញតំ អាទិយិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, តច្ឆកស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន សុត្តនិបាតេ –

‘‘‘ការណ្ឌវំ និទ្ធមថ, កសម្ពុំ អបកស្សថ;

តតោ បលាបេ វាហេថ, អស្សមណេ សមណមានិនេ.

‘‘‘និទ្ធមិត្វាន បាបិច្ឆេ, បាបអាចារគោចរេ;

សុទ្ធា សុទ្ធេហិ សំវាសំ, កប្បយវ្ហោ បតិស្សតា;

តតោ សមគ្គា និបកា, ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សថា’’’តិ.

តច្ឆកង្គបញ្ហោ ទសមោ.

មក្កដកវគ្គោ ឆដ្ឋោ.

តស្សុទ្ទានំ –

មក្កដោ ទារកោ កុម្មោ, វនំ រុក្ខោ ច បញ្ចមោ;

មេឃោ មណិ មាគវិកោ, ពាឡិសី តច្ឆកេន ចាតិ.