២. កុក្កុដង្គបញ្ហោ

២. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ‘កុក្កុដស្ស បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’តិ យំ វទេសិ, កតមានិ តានិ បញ្ច អង្គានិ គហេតព្ពានី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, កុក្កុដោ កាលេន សមយេន បដិសល្លីយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កាលេន សមយេនេវ ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេត្វា សរីរំ បដិជគ្គិត្វា នហាយិត្វា ចេតិយំ វន្ទិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខូនំ ទស្សនាយ គន្ត្វា កាលេន សមយេន សុញ្ញាគារំ បវិសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស បឋមំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ កាលេន សមយេនេវ វុដ្ឋាតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន កាលេន សមយេនេវ វុដ្ឋហិត្វា ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេត្វា សរីរំ បដិជគ្គិត្វា ចេតិយំ វន្ទិត្វា បុនទេវ សុញ្ញាគារំ បវិសិតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស ទុតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ បថវិំ ខណិត្វា ខណិត្វា អជ្ឈោហារំ អជ្ឈោហរតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន បច្ចវេក្ខិត្វា បច្ចវេក្ខិត្វា អជ្ឈោហារំ អជ្ឈោហរិតព្ពំ ‘នេវ ទវាយ ន មទាយ ន មណ្ឌនាយ ន វិភូសនាយ, យាវទេវ ឥមស្ស កាយស្ស ឋិតិយា យាបនាយ វិហិំសូបរតិយា ព្រហ្មចរិយានុគ្គហាយ, ឥតិ បុរាណញ្ច វេទនំ បដិហង្ខាមិ នវញ្ច វេទនំ ន ឧប្បាទេស្សាមិ, យាត្រា ច មេ ភវិស្សតិ អនវជ្ជតា ច ផាសុវិហារោ ចា’តិ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស តតិយំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន –

‘‘‘កន្តារេ បុត្តមំសំវ, អក្ខស្សព្ភញ្ជនំ យថា;

ឯវំ អាហរិ អាហារំ, យាបនត្ថមមុច្ឆិតោ’តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ សចក្ខុកោបិ រត្តិំ អន្ធោ ហោតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន អនន្ធេនេវ អន្ធេន វិយ ភវិតព្ពំ, អរញ្ញេបិ គោចរគាមេ បិណ្ឌាយ ចរន្តេនបិ រជនីយេសុ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពធម្មេសុ អន្ធេន ពធិរេន មូគេន វិយ ភវិតព្ពំ, ន និមិត្តំ គហេតព្ពំ, នានុព្យញ្ជនំ គហេតព្ពំ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស ចតុត្ថំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន មហាកច្ចាយនេន –

‘ចក្ខុមាស្ស យថា អន្ធោ, សោតវា ពធិរោ យថា;

បញ្ញវាស្ស [ជិវ្ហាវស្ស (សី. បី.)] យថា មូគោ, ពលវា ទុព្ពលោរិវ;

អត្តអត្ថេ [អថ អត្ថេ (សី. បី.)] សមុប្បន្នេ, សយេថ មតសាយិក’ន្តិ.

‘‘បុន ចបរំ, មហារាជ, កុក្កុដោ លេឌ្ឌុទណ្ឌលគុឡមុគ្គរេហិ បរិបាតិយន្តោបិ សកំ គេហំ ន វិជហតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោគិនា យោគាវចរេន ចីវរកម្មំ ករោន្តេនបិ នវកម្មំ ករោន្តេនបិ វត្តប្បដិវត្តំ ករោន្តេនបិ ឧទ្ទិសន្តេនបិ ឧទ្ទិសាបេន្តេនបិ យោនិសោ មនសិការោ ន វិជហិតព្ពោ, សកំ ខោ បនេតំ, មហារាជ, យោគិនោ គេហំ, យទិទំ យោនិសោ មនសិការោ. ឥទំ, មហារាជ, កុក្កុដស្ស បញ្ចមំ អង្គំ គហេតព្ពំ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ‘កោ ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ គោចរោ សកោ បេត្តិកោ វិសយោ? យទិទំ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’តិ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ថេរេន សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនាបិ –

‘‘‘យថា សុទន្តោ មាតង្គោ, សកំ សោណ្ឌំ ន មទ្ទតិ;

ភក្ខាភក្ខំ វិជានាតិ, អត្តនោ វុត្តិកប្បនំ.

‘‘‘តថេវ ពុទ្ធបុត្តេន, អប្បមត្តេន វា បន;

ជិនវចនំ ន មទ្ទិតព្ពំ, មនសិការវរុត្តម’’’ន្តិ.

កុក្កុដង្គបញ្ហោ ទុតិយោ.