៥. សុបិនបញ្ហោ

៥. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ឥមស្មិំ លោកេ នរនារិយោ សុបិនំ បស្សន្តិ កល្យាណម្បិ បាបកម្បិ, ទិដ្ឋបុព្ពម្បិ អទិដ្ឋបុព្ពម្បិ, កតបុព្ពម្បិ អកតបុព្ពម្បិ, ខេមម្បិ សភយម្បិ, ទូរេបិ សន្តិកេបិ, ពហុវិធានិបិ អនេកវណ្ណសហស្សានិ ទិស្សន្តិ, កិញ្ចេតំ សុបិនំ នាម, កោ ចេតំ បស្សតី’’តិ? ‘‘និមិត្តមេតំ, មហារាជ, សុបិនំ នាម, យំ ចិត្តស្ស អាបាត [អាបាថ (សី. បី.)] មុបគច្ឆតិ. ឆយិមេ, មហារាជ, សុបិនំ បស្សន្តិ, វាតិកោ សុបិនំ បស្សតិ, បិត្តិកោ សុបិនំ បស្សតិ, សេម្ហិកោ សុបិនំ បស្សតិ, ទេវតូបសំហារតោ សុបិនំ បស្សតិ, សមុទាចិណ្ណតោ សុបិនំ បស្សតិ, បុព្ពនិមិត្តតោ សុបិនំ បស្សតិ, តត្រ, មហារាជ, យំ បុព្ពនិមិត្តតោ សុបិនំ បស្សតិ, តំ យេវ សច្ចំ, អវសេសំ មិច្ឆា’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, យោ បុព្ពនិមិត្តតោ សុបិនំ បស្សតិ, កិំ តស្ស ចិត្តំ សយំ គន្ត្វា តំ និមិត្តំ វិចិនាតិ, តំ វា និមិត្តំ ចិត្តស្ស អាបាតមុបគច្ឆតិ, អញ្ញោ វា អាគន្ត្វា តស្ស អារោចេតី’’តិ? ‘‘ន, មហារាជ, តស្ស ចិត្តំ សយំ គន្ត្វា តំ និមិត្តំ វិចិនាតិ, នាបិ អញ្ញោ កោចិ អាគន្ត្វា តស្ស អារោចេតិ, អថ ខោ តំ យេវ និមិត្តំ ចិត្តស្ស អាបាតមុបគច្ឆតិ. យថា, មហារាជ, អាទាសោ ន សយំ កុហិញ្ចិ គន្ត្វា ឆាយំ វិចិនាតិ, នាបិ អញ្ញោ កោចិ ឆាយំ អានេត្វា អាទាសំ អារោបេតិ [អារោចេតិ (ក.)], អថ ខោ យតោ កុតោចិ ឆាយា អាគន្ត្វា អាទាសស្ស អាបាតមុបគច្ឆតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ន តស្ស ចិត្តំ សយំ គន្ត្វា តំ និមិត្តំ វិចិនាតិ, នាបិ អញ្ញោ កោចិ អាគន្ត្វា អារោចេតិ, អថ ខោ យតោ កុតោចិ និមិត្តំ អាគន្ត្វា ចិត្តស្ស អាបាតមុបគច្ឆតី’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, យំ តំ ចិត្តំ សុបិនំ បស្សតិ, អបិ នុ តំ ចិត្តំ ជានាតិ ‘ឯវំ នាម វិបាកោ ភវិស្សតិ ខេមំ វា ភយំ វា’តិ? ‘‘ន ហិ, មហារាជ, តំ ចិត្តំ ជានាតិ ‘ឯវំវិបាកោ ភវិស្សតិ ខេមំ វា ភយំ វា’តិ, និមិត្តេ បន ឧប្បន្នេ អញ្ញេសំ កថេតិ, តតោ តេ អត្ថំ កថេន្តី’’តិ.

‘‘ឥង្ឃ, ភន្តេ នាគសេន, ការណំ មេ ទស្សេហី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, សរីរេ តិលកា បីឡកា ទទ្ទូនិ ឧដ្ឋហន្តិ លាភាយ វា អលាភាយ វា, យសាយ វា អយសាយ វា, និន្ទាយ វា បសំសាយ វា, សុខាយ វា ទុក្ខាយ វា, អបិ នុ តា, មហារាជ, បីឡកា ជានិត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ ‘ឥមំ នាម មយំ អត្ថំ និប្ផាទេស្សាមា’’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, យាទិសេ តា ឱកាសេ បីឡកា សម្ភវន្តិ, តត្ថ តា បីឡកា ទិស្វា នេមិត្តកា ព្យាករោន្តិ ‘ឯវំ នាម វិបាកោ ភវិស្សតី’’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យំ តំ ចិត្តំ សុបិនំ បស្សតិ, ន តំ ចិត្តំ ជានាតិ ‘ឯវំ នាម វិបាកោ ភវិស្សតិ ខេមំ វា ភយំ វា’តិ, និមិត្តេ បន ឧប្បន្នេ អញ្ញេសំ កថេតិ, តតោ តេ អត្ថំ កថេន្តី’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, យោ សុបិនំ បស្សតិ, សោ និទ្ទាយន្តោ, ឧទាហុ ជាគរន្តោ [ជគ្គន្តោ (សី. បី.)] បស្សតី’’តិ? ‘‘យោ សោ, មហារាជ, សុបិនំ បស្សតិ, ន សោ និទ្ទាយន្តោ បស្សតិ, នាបិ ជាគរន្តោ បស្សតិ. អបិ ច ឱក្កន្តេ មិទ្ធេ អសម្បត្តេ ភវង្គេ ឯត្ថន្តរេ សុបិនំ បស្សតិ. មិទ្ធសមារូឡ្ហស្ស, មហារាជ, ចិត្តំ ភវង្គគតំ ហោតិ, ភវង្គគតំ ចិត្តំ នប្បវត្តតិ, អប្បវត្តំ ចិត្តំ សុខទុក្ខំ នប្បជានាតិ, អប្បដិវិជានន្តស្ស សុបិនោ ន ហោតិ, បវត្តមានេ ចិត្តេ សុបិនំ បស្សតិ.

‘‘យថា, មហារាជ, តិមិរេ អន្ធការេ អប្បភាសេ សុបរិសុទ្ធេបិ អាទាសេ ឆាយា ន ទិស្សតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, មិទ្ធសមារូឡ្ហេ ចិត្តេ ភវង្គគតេ តិដ្ឋមានេបិ សរីរេ ចិត្តំ អប្បវត្តំ ហោតិ, អប្បវត្តេ ចិត្តេ សុបិនំ ន បស្សតិ. យថា, មហារាជ, អាទាសោ, ឯវំ សរីរំ ទដ្ឋព្ពំ; យថា អន្ធការោ, ឯវំ មិទ្ធំ ទដ្ឋព្ពំ; យថា អាលោកោ, ឯវំ ចិត្តំ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, មហិកោត្ថដស្ស សូរិយស្ស បភា ន ទិស្សតិ សន្តា យេវ សូរិយរស្មិ អប្បវត្តា ហោតិ, អប្បវត្តាយ សូរិយរស្មិយា អាលោកោ ន ហោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, មិទ្ធសមារូឡ្ហស្ស ចិត្តំ ភវង្គគតំ ហោតិ, ភវង្គគតំ ចិត្តំ នប្បវត្តតិ, អប្បវត្តេ ចិត្តេ សុបិនំ ន បស្សតិ. យថា, មហារាជ, សូរិយោ, ឯវំ សរីរំ ទដ្ឋព្ពំ; យថា មហិកោត្ថរណំ, ឯវំ មិទ្ធំ ទដ្ឋព្ពំ; យថា សូរិយរស្មិ, ឯវំ ចិត្តំ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘ទ្វិន្នំ, មហារាជ, សន្តេបិ សរីរេ ចិត្តំ អប្បវត្តំ ហោតិ, មិទ្ធសមារូឡ្ហស្ស ភវង្គគតស្ស សន្តេបិ សរីរេ ចិត្តំ អប្បវត្តំ ហោតិ, និរោធសមាបន្នស្ស សន្តេបិ សរីរេ ចិត្តំ អប្បវត្តំ ហោតិ, ជាគរន្តស្ស, មហារាជ, ចិត្តំ លោលំ ហោតិ វិវដំ បាកដំ អនិពទ្ធំ, ឯវរូបស្ស ចិត្តេ និមិត្តំ អាបាតំ ន ឧបេតិ. យថា, មហារាជ, បុរិសំ វិវដំ បាកដំ អកិរិយំ អរហស្សំ រហស្សកាមា បរិវជ្ជេន្តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ជាគរន្តស្ស ទិព្ពោ អត្ថោ អាបាតំ ន ឧបេតិ, តស្មា ជាគរន្តោ សុបិនំ ន បស្សតិ. យថា វា បន, មហារាជ, ភិក្ខុំ ភិន្នាជីវំ អនាចារំ បាបមិត្តំ ទុស្សីលំ កុសីតំ ហីនវីរិយំ កុសលា ពោធិបក្ខិយា ធម្មា អាបាតំ ន ឧបេន្តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ជាគរន្តស្ស ទិព្ពោ អត្ថោ អាបាតំ ន ឧបេតិ, តស្មា ជាគរន្តោ សុបិនំ ន បស្សតី’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, អត្ថិ មិទ្ធស្ស អាទិមជ្ឈបរិយោសាន’’ន្តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, អត្ថិ មិទ្ធស្ស អាទិមជ្ឈបរិយោសាន’’ន្តិ. ‘‘កតមំ អាទិ, កតមំ មជ្ឈំ, កតមំ បរិយោសាន’’ន្តិ? ‘‘យោ, មហារាជ, កាយស្ស ឱនាហោ បរិយោនាហោ ទុព្ពល្យំ មន្ទតា អកម្មញ្ញតា កាយស្ស, អយំ មិទ្ធស្ស អាទិ; យោ, មហារាជ, កបិនិទ្ទាបរេតោ វោកិណ្ណកំ ជគ្គតិ [វោកិណ្ណតំ គច្ឆតិ (និស្យ)], ឥទំ មិទ្ធស្ស មជ្ឈំ; ភវង្គគតិ បរិយោសនំ. មជ្ឈូបគតោ, មហារាជ, កបិនិទ្ទាបរេតោ សុបិនំ បស្សតិ. យថា, មហារាជ, កោចិ យតចារី សមាហិតចិត្តោ ឋិតធម្មោ អចលពុទ្ធិ បហីនកោតូហលសទ្ទំ វនមជ្ឈោគាហិត្វា សុខុមំ អត្ថំ ចិន្តយតិ, ន ច សោ តត្ថ មិទ្ធំ ឱក្កមតិ, សោ តត្ថ សមាហិតោ ឯកគ្គចិត្តោ សុខុមំ អត្ថំ បដិវិជ្ឈតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ជាគរោ ន មិទ្ធសមាបន្នោ, មជ្ឈូបគតោ កបិនិទ្ទាបរេតោ សុបិនំ បស្សតិ. យថា, មហារាជ, កោតូហលសទ្ទោ, ឯវំ ជាគរំ ទដ្ឋព្ពំ; យថា វិវិត្តំ វនំ, ឯវំ កបិនិទ្ទាបរេតោ ទដ្ឋព្ពោ; យថា សោ កោតូហលសទ្ទំ ឱហាយ មិទ្ធំ វិវជ្ជេត្វា មជ្ឈត្តភូតោ សុខុមំ អត្ថំ បដិវិជ្ឈតិ, ឯវំ ជាគរោ ន មិទ្ធសមាបន្នោ កបិនិទ្ទាបរេតោ សុបិនំ បស្សតី’’តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ នាគសេន, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

សុបិនបញ្ហោ បញ្ចមោ.