៤. បុព្ពបេតាទិសបញ្ហោ

៤. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ឥមេ ទាយកា ទានំ ទត្វា បុព្ពបេតានំ អាទិសន្តិ [ឧទ្ទិសន្តិ (ក. សី.)] ‘ឥទំ តេសំ បាបុណាតូ’តិ, អបិ នុ តេ កិញ្ចិ តតោនិទានំ វិបាកំ បដិលភន្តី’’តិ? ‘‘កេចិ, មហារាជ, បដិលភន្តិ, កេចិ នប្បដិលភន្តី’’តិ. ‘‘កេ, ភន្តេ, បដិលភន្តិ, កេ នប្បដិលភន្តី’’តិ? ‘‘និរយូបបន្នា, មហារាជ, នប្បដិលភន្តិ, សគ្គគតា នប្បដិលភន្តិ, តិរច្ឆានយោនិគតា នប្បដិលភន្តិ, ចតុន្នំ បេតានំ តយោ បេតា នប្បដិលភន្តិ វន្តាសិកា ខុប្បិបាសិនោ និជ្ឈាមតណ្ហិកា, លភន្តិ បេតា បរទត្តូបជីវិនោ, តេបិ សរមានា យេវ លភន្តី’’តិ.

‘‘តេន ហិ, ភន្តេ នាគសេន, ទាយកានំ ទានំ វិសោសិតំ [វិសោតំ (សី. បី.)] ហោតិ អផលំ, យេសំ ឧទ្ទិស្ស កតំ យទិ តេ នប្បដិលភន្តី’’តិ? ‘‘ន ហិ តំ, មហារាជ, ទានំ អផលំ ហោតិ អវិបាកំ, ទាយកា យេវ តស្ស ផលំ អនុភវន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ នាគសេន, ការណេន មំ សញ្ញាបេហី’’តិ. ‘‘ឥធ, មហារាជ, កេចិ មនុស្សា មច្ឆមំសសុរាភត្តខជ្ជកានិ បដិយាទេត្វា ញាតិកុលំ គច្ឆន្តិ, យទិ តេ ញាតកា តំ ឧបាយនំ ន សម្បដិច្ឆេយ្យុំ, អបិ នុ តំ ឧបាយនំ វិសោសិតំ គច្ឆេយ្យ វិនស្សេយ្យ វា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, សាមិកានំ យេវ តំ ហោតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ទាយកា យេវ តស្ស ផលំ អនុភវន្តិ. យថា បន, មហារាជ, បុរិសោ គព្ភំ បវិដ្ឋោ អសតិ បុរតោ និក្ខមនមុខេ កេន និក្ខមេយ្យា’’តិ. ‘‘បវិដ្ឋេនេវ ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ទាយកា យេវ តស្ស ផលំ អនុភវន្តី’’តិ. ‘‘ហោតុ, ភន្តេ នាគសេន, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមិ, ទាយកា យេវ តស្ស ផលំ អនុភវន្តិ, ន មយំ តំ ការណំ វិលោមេមាតិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, យទិ ឥមេសំ ទាយកានំ ទិន្នទានំ បុព្ពបេតានំ បាបុណាតិ, តេ ច តស្ស វិបាកំ អនុភវន្តិ. តេន ហិ យោ បាណាតិបាតី លុទ្ទោ លោហិតបាណី បទុដ្ឋមនសង្កប្បោ មនុស្សេ ឃាតេត្វា ទារុណំ កម្មំ កត្វា បុព្ពបេតានំ អាទិសេយ្យ ‘ឥមស្ស មេ កម្មស្ស វិបាកោ បុព្ពបេតានំ បាបុណាតូ’តិ, អបិ នុ តស្ស វិបាកោ បុព្ពបេតានំ បាបុណាតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, មហារាជា’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, កោ តត្ថ ហេតុ កិំ ការណំ, យេន កុសលំ បាបុណាតិ អកុសលំ ន បាបុណាតី’’តិ? ‘‘នេសោ, មហារាជ, បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ, មា ច ត្វំ, មហារាជ, ‘វិសជ្ជកោ អត្ថី’តិ អបុច្ឆិតព្ពំ បុច្ឆិ, ‘កិស្ស អាកាសោ និរាលម្ពោ, កិស្ស គង្គា ឧទ្ធម្មុខា ន សន្ទតិ, កិស្ស ឥមេ មនុស្សា ច ទិជា ច ទ្វិបទា មិគា ចតុប្បទា’តិ តម្បិ មំ ត្វំ បុច្ឆិស្សសី’’តិ. ‘‘នាហំ តំ, ភន្តេ នាគសេន, វិហេសាបេក្ខោ បុច្ឆាមិ, អបិ ច និព្ពាហនត្ថាយ [និព្ពានត្ថាយ (ក.)] សន្ទេហស្ស បុច្ឆាមិ, ពហូ មនុស្សា លោកេ វាមគាមិនោ [បាបគាហិនោ (ស្យា.)] វិចក្ខុកា, ‘កិន្តិ តេ ឱតារំ ន លភេយ្យុ’ន្តិ ឯវាហំ តំ បុច្ឆាមី’’តិ. ‘‘ន សក្កា, មហារាជ, សហ អកតេន អននុមតេន សហ បាបំ កម្មំ សំវិភជិតុំ.

‘‘យថា, មហារាជ, មនុស្សា ឧទកនិព្ពាហនេន ឧទកំ សុវិទូរម្បិ ហរន្តិ, អបិ នុ, មហារាជ, សក្កា ឃនមហាសេលបព្ពតោ [បព្ពតតោ (ក.)] និព្ពាហនេន យថិច្ឆិតំ ហរិតុ’’ន្តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សក្កា កុសលំ សំវិភជិតុំ, ន សក្កា អកុសលំ សំវិភជិតុំ. យថា វា បន, មហារាជ, សក្កា តេលេន បទីបោ ជាលេតុំ, អបិ នុ, មហារាជ, សក្កា ឧទកេន បទីបោ ជាលេតុ’’ន្តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សក្កា កុសលំ សំវិភជិតុំ, ន សក្កា អកុសលំ សំវិភជិតុំ. យថា វា បន, មហារាជ, កស្សកា តឡាកតោ ឧទកំ នីហរិត្វា ធញ្ញំ បរិបាចេន្តិ, អបិ នុ ខោ, មហារាជ, សក្កា មហាសមុទ្ទតោ ឧទកំ នីហរិត្វា ធញ្ញំ បរិបាចេតុ’’ន្តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សក្កា កុសលំ សំវិភជិតុំ, ន សក្កា អកុសលំ សំវិភជិតុ’’ន្តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, កេន ការណេន សក្កា កុសលំ សំវិភជិតុំ, ន សក្កា អកុសលំ សំវិភជិតុំ. ការណេន មំ សញ្ញាបេហិ, នាហំ អន្ធោ អនាលោកោ សុត្វា វេទិស្សាមី’’តិ. ‘‘អកុសលំ, មហារាជ, ថោកំ, កុសលំ ពហុកំ, ថោកត្តា អកុសលំ កត្តារំ យេវ បរិយាទិយតិ, ពហុកត្តា កុសលំ សទេវកំ លោកំ អជ្ឈោត្ថរតី’’តិ. ‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ.

‘‘យថា, មហារាជ, បរិត្តំ ឯកំ ឧទកពិន្ទុ បថវិយំ និបតេយ្យ, អបិ នុ ខោ តំ, មហារាជ, ឧទកពិន្ទុ ទសបិ ទ្វាទសបិ យោជនានិ អជ្ឈោត្ថរេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, យត្ថ តំ ឧទកពិន្ទុ និបតិតំ, តត្ថេវ បរិយាទិយតី’’តិ. ‘‘កេន ការណេន, មហារាជា’’តិ? ‘‘បរិត្តត្តា, ភន្តេ, ឧទកពិន្ទុស្សា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, បរិត្តំ អកុសលំ បរិត្តត្តា កត្តារំ យេវ បរិយាទិយតិ, ន សក្កា សំវិភជិតុំ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, មហតិមហាមេឃោ អភិវស្សេយ្យ តប្បយន្តោ ធរណិតលំ, អបិ នុ ខោ សោ, មហារាជ, មហាមេឃោ សមន្តតោ ឱត្ថរេយ្យា’’តិ. ‘‘អាម, ភន្តេ, បូរយិត្វា សោ មហាមេឃោ សោព្ភសរ សរិតសាខាកន្ទរបទរទហតឡាក [មាតិកាតឡាក (ក.)] ឧទបានបោក្ខរណិយោ ទសបិ ទ្វាទសបិ យោជនានិ អជ្ឈោត្ថរេយ្យា’’តិ. ‘‘កេន ការណេន, មហារាជា’’តិ? ‘‘មហន្តត្តា, ភន្តេ, មេឃស្សា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, កុសលំ ពហុកំ, ពហុកត្តា សក្កា ទេវមនុស្សេហិបិ សំវិភជិតុ’’ន្តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, កេន ការណេន អកុសលំ ថោកំ កុសលំ ពហុតរ’’ន្តិ? ‘‘ឥធ, មហារាជ, យោ កោចិ ទានំ ទេតិ, សីលំ សមាទិយតិ, ឧបោសថកម្មំ ករោតិ, សោ ហដ្ឋោ បហដ្ឋោ ហសិតោ បមុទិតោ បសន្នមានសោ វេទជាតោ ហោតិ, តស្ស អបរាបរំ បីតិ ឧប្បជ្ជតិ, បីតិមនស្ស ភិយ្យោ ភិយ្យោ កុសលំ បវឌ្ឍតិ.

‘‘យថា, មហារាជ, ឧទបានេ ពហុសលិលសម្បុណ្ណេ ឯកេន ទេសេន ឧទកំ បវិសេយ្យ, ឯកេន និក្ខមេយ្យ, និក្ខមន្តេបិ អបរាបរំ ឧប្បជ្ជតិ, ន សក្កា ហោតិ ខយំ បាបេតុំ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, កុសលំ ភិយ្យោ ភិយ្យោ បវឌ្ឍតិ. វស្សសតេបិ ចេ, មហារាជ, បុរិសោ កតំ កុសលំ អាវជ្ជេយ្យ, អាវជ្ជិតេ អាវជ្ជិតេ ភិយ្យោ ភិយ្យោ កុសលំ បវឌ្ឍតិ. តស្ស តំ កុសលំ សក្កា ហោតិ យថិច្ឆកេហិ សទ្ធិំ សំវិភជិតុំ, ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន កុសលំ ពហុតរំ.

‘‘អកុសលំ បន, មហារាជ, ករោន្តោ បច្ឆា វិប្បដិសារី ហោតិ, វិប្បដិសារិនោ ចិត្តំ បដិលីយតិ បដិកុដតិ បដិវត្តតិ ន សម្បសារីយតិ សោចតិ តប្បតិ ហាយតិ ខីយតិ ន បរិវឌ្ឍតិ តត្ថេវ បរិយាទិយតិ. យថា, មហារាជ, សុក្ខាយ នទិយា មហាបុឡិនាយ ឧន្នតាវនតាយ កុដិលសង្កុដិលាយ ឧបរិតោ បរិត្តំ ឧទកំ អាគច្ឆន្តំ ហាយតិ ខីយតិ ន បរិវឌ្ឍតិ តត្ថេវ បរិយាទិយតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អកុសលំ ករោន្តស្ស ចិត្តំ បដិលីយតិ បដិកុដតិ បដិវត្តតិ ន សម្បសារីយតិ សោចតិ តប្បតិ ហាយតិ ខីយតិ ន បរិវឌ្ឍតិ តត្ថេវ បរិយាទិយតិ, ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អកុសលំ ថោក’’ន្តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ នាគសេន, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

បុព្ពបេតាទិសបញ្ហោ ចតុត្ថោ.