១១. និព្ពានសច្ឆិករណបញ្ហោ

១១. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, តុម្ហេ ភណថ ‘និព្ពានំ ន អតីតំ, ន អនាគតំ, ន បច្ចុប្បន្នំ, ន ឧប្បន្នំ ន អនុប្បន្នំ ន ឧប្បាទនីយ’ន្តិ. ឥធ, ភន្តេ នាគសេន, យោ កោចិ សម្មាបដិបន្នោ និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ, សោ ឧប្បន្នំ សច្ឆិករោតិ, ឧទាហុ ឧប្បាទេត្វា សច្ឆិករោតី’’តិ? ‘‘យោ កោចិ, មហារាជ, សម្មាបដិបន្នោ និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ, សោ ន ឧប្បន្នំ សច្ឆិករោតិ, ន ឧប្បាទេត្វា សច្ឆិករោតិ, អបិ ច, មហារាជ, អត្ថេសា និព្ពានធាតុ, យំ សោ សម្មាបដិបន្នោ សច្ឆិករោតី’’តិ.

‘‘មា, ភន្តេ នាគសេន, ឥមំ បញ្ហំ បដិច្ឆន្នំ កត្វា ទីបេហិ, វិវដំ បាកដំ កត្វា ទីបេហិ ឆន្ទជាតោ ឧស្សាហជាតោ, យំ តេ សិក្ខិតំ, តំ សព្ពំ ឯត្ថេវាកិរាហិ, ឯត្ថាយំ ជនោ សម្មូឡ្ហោ វិមតិជាតោ សំសយបក្ខន្ទោ, ភិន្ទេតំ អន្តោទោសសល្ល’’ន្តិ. ‘‘អត្ថេសា, មហារាជ, និព្ពានធាតុ សន្តា សុខា បណីតា, តំ សម្មាបដិបន្នោ ជិនានុសិដ្ឋិយា សង្ខារេ សម្មសន្តោ បញ្ញាយ សច្ឆិករោតិ. យថា, មហារាជ, អន្តេវាសិកោ អាចរិយានុសិដ្ឋិយា វិជ្ជំ បញ្ញាយ សច្ឆិករោតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សម្មាបដិបន្នោ ជិនានុសិដ្ឋិយា បញ្ញាយ និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ.

‘‘កថំ បន តំ និព្ពានំ ទដ្ឋព្ពន្តិ? អនីតិតោ និរុបទ្ទវតោ អភយតោ ខេមតោ សន្តតោ សុខតោ សាតតោ បណីតតោ សុចិតោ សីតលតោ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘យថា, មហារាជ, បុរិសោ ពហុកដ្ឋបុញ្ជេន ជលិតកដ្ឋិតេន អគ្គិនា ទយ្ហមានោ វាយាមេន តតោ មុញ្ចិត្វា និរគ្គិកោកាសំ បវិសិត្វា តត្ថ បរមសុខំ លភេយ្យ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ សម្មាបដិបន្នោ, សោ យោនិសោ មនសិការេន ព្យបគតតិវិធគ្គិសន្តាបំ បរមសុខំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ. យថា, មហារាជ, អគ្គិ, ឯវំ តិវិធគ្គិ ទដ្ឋព្ពោ; យថា អគ្គិគតោ បុរិសោ, ឯវំ សម្មាបដិបន្នោ ទដ្ឋព្ពោ; យថា និរគ្គិកោកាសោ, ឯវំ និព្ពានំ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, បុរិសោ អហិកុក្កុរមនុស្សកុណបសរីរវឡញ្ជកោដ្ឋាសរាសិគតោ កុណបជដាជដិតន្តរមនុបវិដ្ឋោ វាយាមេន តតោ មុញ្ចិត្វា និក្កុណបោកាសំ បវិសិត្វា តត្ថ បរមសុខំ លភេយ្យ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ សម្មាបដិបន្នោ, សោ យោនិសោ មនសិការេន ព្យបគតកិលេសកុណបំ បរមសុខំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ. យថា, មហារាជ, កុណបំ, ឯវំ បញ្ច កាមគុណា ទដ្ឋព្ពា; យថា កុណបគតោ បុរិសោ, ឯវំ សម្មាបដិបន្នោ ទដ្ឋព្ពោ; យថា និក្កុណបោកាសោ, ឯវំ និព្ពានំ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, បុរិសោ ភីតោ តសិតោ កម្បិតោ វិបរីតវិព្ភន្តចិត្តោ វាយាមេន តតោ មុញ្ចិត្វា ទឡ្ហំ ថិរំ អចលំ អភយដ្ឋានំ បវិសិត្វា តត្ថ បរមសុខំ លភេយ្យ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ សម្មាបដិបន្នោ, សោ យោនិសោ មនសិការេន ព្យបគតភយសន្តាសំ បរមសុខំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ. យថា, មហារាជ, ភយំ, ឯវំ ជាតិជរាព្យាធិមរណំ បដិច្ច អបរាបរំ បវត្តភយំ ទដ្ឋព្ពំ; យថា ភីតោ បុរិសោ, ឯវំ សម្មាបដិបន្នោ ទដ្ឋព្ពោ; យថា អភយដ្ឋានំ, ឯវំ និព្ពានំ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, បុរិសោ កិលិដ្ឋមលិនកលលកទ្ទមទេសេ បតិតោ វាយាមេន តំ កលលកទ្ទមំ អបវាហេត្វា បរិសុទ្ធវិមលទេសមុបគន្ត្វា តត្ថ បរមសុខំ លភេយ្យ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ សម្មាបដិបន្នោ, សោ យោនិសោ មនសិការេន ព្យបគតកិលេសមលកទ្ទមំ បរមសុខំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតិ. យថា, មហារាជ, កលលំ, ឯវំ លាភសក្ការសិលោកោ ទដ្ឋព្ពោ; យថា កលលគតោ បុរិសោ, ឯវំ សម្មាបដិបន្នោ ទដ្ឋព្ពោ; យថា បរិសុទ្ធវិមលទេសោ, ឯវំ និព្ពានំ ទដ្ឋព្ពំ.

‘‘តញ្ច បន និព្ពានំ សម្មាបដិបន្នោ កិន្តិ សច្ឆិករោតិ? យោ សោ, មហារាជ, សម្មាបដិបន្នោ, សោ សង្ខារានំ បវត្តំ សម្មសតិ. បវត្តំ សម្មសមានោ តត្ថ ជាតិំ បស្សតិ ជរំ បស្សតិ ព្យាធិំ បស្សតិ មរណំ បស្សតិ, ន តត្ថ កិញ្ចិ សុខំ សាតំ បស្សតិ អាទិតោបិ មជ្ឈតោបិ បរិយោសានតោបិ. សោ តត្ថ កិញ្ចិ ន គយ្ហូបគំ បស្សតិ. យថា, មហារាជ, បុរិសោ ទិវសសន្តត្តេ អយោគុឡេ ជលិតេ តត្តេ កឋិតេ អាទិតោបិ មជ្ឈតោបិ បរិយោសានតោបិ ន កិញ្ចិ គយ្ហូបគំ បទេសំ បស្សតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យោ សង្ខារានំ បវត្តំ សម្មសតិ, សោ បវត្តំ សម្មសមានោ តត្ថ ជាតិំ បស្សតិ ជរំ បស្សតិ ព្យាធិំ បស្សតិ មរណំ បស្សតិ, ន តត្ថ កិញ្ចិ សុខំ សាតំ បស្សតិ អាទិតោបិ មជ្ឈតោបិ បរិយោសានតោបិ. សោ តត្ថ [ឥទំ បទទ្វយំ សី. បី. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] ន កិញ្ចិ គយ្ហូបគំ បស្សតិ, តស្ស គយ្ហូបគំ អបស្សន្តស្ស ចិត្តេ អរតិ សណ្ឋាតិ, កាយស្មិំ ឌាហោ ឱក្កមតិ, សោ អតាណោ អសរណោ អសរណីភូតោ ភវេសុ និព្ពិន្ទតិ.

‘‘យថា, មហារាជ, បុរិសោ ជលិតជាលំ មហន្តំ អគ្គិក្ខន្ធំ បវិសេយ្យ, សោ តត្ថ អតាណោ អសរណោ អសរណីភូតោ អគ្គិម្ហិ និព្ពិន្ទេយ្យ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, តស្ស គយ្ហូបគំ អបស្សន្តស្ស ចិត្តេ អរតិ សណ្ឋាតិ, កាយស្មិំ ឌាហោ ឱក្កមតិ, សោ អតាណោ អសរណោ អសរណីភូតោ ភវេសុ និព្ពិន្ទតិ.

‘‘តស្ស បវត្តេ ភយទស្សាវិស្ស ឯវំ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ ‘សន្តត្តំ ខោ បនេតំ បវត្តំ សម្បជ្ជលិតំ ពហុទុក្ខំ ពហូបាយាសំ, យទិ កោចិ លភេថ អប្បវត្តំ ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ, យទិទំ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពាន’ន្តិ. ឥតិ ហេតំ [ហិតំ (សី.), ហិ ឥទំ (បី.)] តស្ស អប្បវត្តេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ បហំសយតិ តុសយតិ [បហំសីយតិ កុហីយតិ (សី. បី.)]‘បដិលទ្ធំ ខោ មេ និស្សរណ’ន្តិ.

‘‘យថា, មហារាជ, បុរិសោ វិប្បនដ្ឋោ វិទេសបក្ខន្ទោ និព្ពាហនមគ្គំ ទិស្វា តត្ថ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ បហំសយតិ តុសយតិ [បហំសីយតិ កុហីយតិ (សី. បី.)] ‘បដិលទ្ធោ មេ និព្ពាហនមគ្គោ’តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, បវត្តេ ភយទស្សាវិស្ស អប្បវត្តេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ បសីទតិ បហំសយតិ តុសយតិ [បហំសីយតិ កុហីយតិ (សី. បី.)] ‘បដិលទ្ធំ ខោ មេ និស្សរណ’ន្តិ.

‘‘សោ អប្បវត្តត្ថាយ មគ្គំ អាយូហតិ គវេសតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ, តស្ស តទត្ថំ សតិ សន្តិដ្ឋតិ, តទត្ថំ វីរិយំ សន្តិដ្ឋតិ, តទត្ថំ បីតិ សន្តិដ្ឋតិ, តស្ស តំ ចិត្តំ អបរាបរំ មនសិករោតោ បវត្តំ សមតិក្កមិត្វា អប្បវត្តំ ឱក្កមតិ, អប្បវត្តមនុប្បត្តោ, មហារាជ, សម្មាបដិបន្នោ ‘និព្ពានំ សច្ឆិករោតី’តិ វុច្ចតី’’តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ នាគសេន, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

និព្ពានសច្ឆិករណបញ្ហោ ឯកាទសមោ.