១. វេស្សន្តរបញ្ហោ

១. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, សព្ពេវ ពោធិសត្តា បុត្តទារំ ទេន្តិ, ឧទាហុ វេស្សន្តរេនេវ រញ្ញា បុត្តទារំ ទិន្ន’’ន្តិ? ‘‘សព្ពេបិ, មហារាជ, ពោធិសត្តា បុត្តទារំ ទេន្តិ, ន វេស្សន្តរេនេវ រញ្ញា បុត្តទារំ ទិន្ន’’ន្តិ. ‘‘អបិ ច ខោ, ភន្តេ នាគសេន, តេសំ អនុមតេន ទេន្តី’’តិ. ‘‘ភរិយា, មហារាជ, អនុមតា, ទារកា បន ពាលតាយ វិលបិំសុ [លាលបិំសុ (សី. បី.)], យទិ តេ អត្ថតោ ជានេយ្យុំ, តេបិ អនុមោទេយ្យុំ, ន តេ វិលបេយ្យុ’’ន្តិ.

‘‘ទុក្ករំ, ភន្តេ នាគសេន, ពោធិសត្តេន កតំ, យំ សោ អត្តនោ ឱរសេ បិយេ បុត្តេ ព្រាហ្មណស្ស ទាសត្ថាយ អទាសិ.

‘‘ឥទម្បិ ទុតិយំ ទុក្ករតោ ទុក្ករតរំ, យំ សោ អត្តនោ ឱរសេ បិយេ បុត្តេ ពាលកេ តរុណកេ លតាយ ពន្ធិត្វា តេន ព្រាហ្មណេន លតាយ អនុមជ្ជីយន្តេ ទិស្វា អជ្ឈុបេក្ខិ.

‘‘ឥទម្បិ តតិយំ ទុក្ករតោ ទុក្ករតរំ, យំ សោ សកេន ពលេន ពន្ធនា មុច្ចិត្វា អាគតេ ទារកេ សារជ្ជមុបគតេ បុនទេវ លតាយ ពន្ធិត្វា អទាសិ.

‘‘ឥទម្បិ ចតុត្ថំ ទុក្ករតោ ទុក្ករតរំ, យំ សោ ទារកេ ‘អយំ ខោ, តាត, យក្ខោ ខាទិតុំ នេតិ អម្ហេ’តិ វិលបន្តេ ‘មា ភាយិត្ថា’តិ ន អស្សាសេសិ.

‘‘ឥទម្បិ បញ្ចមំ ទុក្ករតោ ទុក្ករតរំ, យំ សោ ជាលិស្ស កុមារស្ស រុទមានស្ស បាទេសុ និបតិត្វា ‘អលំ, តាត, កណ្ហាជិនំ និវត្តេហិ, អហមេវ គច្ឆាមិ យក្ខេន សហ, ខាទតុ មំ យក្ខោ’តិ យាចមានស្ស ឯវំ ន សម្បដិច្ឆិ.

‘‘ឥទម្បិ ឆដ្ឋំ ទុក្ករតោ ទុក្ករតរំ, យំ សោ ជាលិស្ស កុមារស្ស ‘បាសាណសមំ នូន តេ, តាត, ហទយំ, យំ ត្វំ អម្ហាកំ ទុក្ខិតានំ បេក្ខមានោ និម្មនុស្សកេ ព្រហារញ្ញេ យក្ខេន នីយមានេ ន និវារេសី’តិ វិលបមានស្ស ការុញ្ញំ នាកាសិ.

‘‘ឥទម្បិ សត្តមំ ទុក្ករតោ ទុក្ករតរំ, យំ តស្ស រុឡរុឡស្ស ភីមភីមស្ស នីតេ ទារកេ អទស្សនំ គមិតេ ន ផលិ ហទយំ សតធា វា សហស្សធា វា, បុញ្ញកាមេន មនុជេន កិំ បរទុក្ខាបនេន, ននុ នាម សកទានំ ទាតព្ពំ ហោតី’’តិ?

‘‘ទុក្ករស្ស, មហារាជ, កតត្តា ពោធិសត្តស្ស កិត្តិសទ្ទោ ទសសហស្សិយា លោកធាតុយា សទេវមនុស្សេសុ អព្ភុគ្គតោ, ទេវា ទេវភវនេ បកិត្តេន្តិ, អសុរា អសុរភវនេ បកិត្តេន្តិ, គរុឡា គរុឡភវនេ បកិត្តេន្តិ, នាគា នាគភវនេ បកិត្តេន្តិ, យក្ខា យក្ខភវនេ បកិត្តេន្តិ, អនុបុព្ពេន តស្ស កិត្តិសទ្ទោ បរម្បរាយ អជ្ជេតរហិ ឥធ អម្ហាកំ សមយំ អនុប្បត្តោ, តំ មយំ ទានំ បកិត្តេន្តា វិកោបេន្តា និសិន្នា សុទិន្នំ, ឧទាហុ ទុទ្ទិន្នន្តិ. សោ ខោ បនាយំ, មហារាជ, កិត្តិសទ្ទោ និបុណានំ វិញ្ញូនំ វិទូនំ វិភាវីនំ ពោធិសត្តានំ ទស គុណេ អនុទស្សតិ. កតមេ ទស? អគេធតា និរាលយតា ចាគោ បហានំ អបុនរាវត្តិតា សុខុមតា មហន្តតា ទុរនុពោធតា ទុល្លភតា អសទិសតា ពុទ្ធធម្មស្ស, សោ ខោ បនាយំ, មហារាជ, កិត្តិសទ្ទោ និបុណានំ វិញ្ញូនំ វិទូនំ វិភាវីនំ ពោធិសត្តានំ ឥមេ ទស គុណេ អនុទស្សតី’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, យោ បរំ ទុក្ខាបេត្វា ទានំ ទេតិ, អបិ នុ តំ ទានំ សុខវិបាកំ ហោតិ សគ្គសំវត្តនិក’’ន្តិ? ‘‘អាម, មហារាជ, កិំ វត្តព្ព’’ន្តិ. ‘‘ឥង្ឃ, ភន្តេ នាគសេន, ការណំ ឧបទស្សេហី’’តិ. ‘‘ឥធ, មហារាជ, កោចិ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា សីលវា ហោតិ កល្យាណធម្មោ, សោ ភវេយ្យ បក្ខហតោ វា បីឋសប្បី វា អញ្ញតរំ វា ព្យាធិំ អាបន្នោ, តមេនំ យោ កោចិ បុញ្ញកាមោ យានំ អារោបេត្វា បត្ថិតំ ទេសមនុបាបេយ្យ, អបិ នុ ខោ, មហារាជ, តស្ស បុរិសស្ស តតោនិទានំ កិញ្ចិ សុខំ និព្ពត្តេយ្យ សគ្គសំវត្តនិកំ តំ កម្ម’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, កិំ វត្តព្ពំ? ហត្ថិយានំ វា សោ, ភន្តេ, បុរិសោ លភេយ្យ អស្សយានំ វា រថយានំ វា, ថលេ ថលយានំ ជលេ ជលយានំ ទេវេសុ ទេវយានំ មនុស្សេសុ មនុស្សយានំ, តទនុច្ឆវិកំ តទនុលោមិកំ ភវេ ភវេ និព្ពត្តេយ្យ, តទនុច្ឆវិកានិ តទនុលោមិកានិ ចស្ស សុខានិ និព្ពត្តេយ្យុំ, សុគតិតោ សុគតិំ គច្ឆេយ្យ, តេនេវ កម្មាភិសន្ទេន ឥទ្ធិយានំ អភិរុយ្ហ បត្ថិតំ និព្ពាននគរំ បាបុណេយ្យា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, បរទុក្ខាបនេន ទិន្នទានំ សុខវិបាកំ ហោតិ សគ្គសំវត្តនិកំ, យំ សោ បុរិសោ ពលីពទ្ទេ ទុក្ខាបេត្វា ឯវរូបំ សុខំ អនុភវតិ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរិំ ការណំ សុណោហិ, យថា បរទុក្ខាបនេន ទិន្នទានំ សុខវិបាកំ ហោតិ សគ្គសំវត្តនិកំ. ឥធ, មហារាជ, យោ កោចិ រាជា ជនបទតោ ធម្មិកំ ពលិំ ឧទ្ធរាបេត្វា អាណាបវត្តនេន ទានំ ទទេយ្យ, អបិ នុ ខោ សោ, មហារាជ, រាជា តតោនិទានំ កិញ្ចិ សុខំ អនុភវេយ្យ សគ្គសំវត្តនិកំ តំ ទាន’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, កិំ វត្តព្ពំ, តតោនិទានំ សោ, ភន្តេ, រាជា ឧត្តរិំ អនេកសតសហស្សគុណំ លភេយ្យ. រាជូនំ អតិរាជា ភវេយ្យ, ទេវានំ អតិទេវោ ភវេយ្យ, ព្រហ្មានំ អតិព្រហ្មា ភវេយ្យ, សមណានំ អតិសមណោ ភវេយ្យ, ព្រាហ្មណានំ អតិព្រាហ្មណោ ភវេយ្យ, អរហន្តានំ អតិអរហា [អតិអរហន្តោ (ស្យា. ក.)] ភវេយ្យា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, បរទុក្ខាបនេន ទិន្នទានំ សុខវិបាកំ ហោតិ សគ្គសំវត្តនិកំ, យំ សោ រាជា ពលិនា ជនំ បីឡេត្វា ទិន្នទានេន ឯវរូបំ ឧត្តរិំ យសសុខំ អនុភវតី’’តិ.

‘‘អតិទានំ, ភន្តេ នាគសេន, វេស្សន្តរេន រញ្ញា ទិន្នំ, យំ សោ សកំ ភរិយំ បរស្ស ភរិយត្ថាយ អទាសិ, សកេ ឱរសេ បុត្តេ ព្រាហ្មណស្ស ទាសត្ថាយ អទាសិ, អតិទានំ នាម, ភន្តេ នាគសេន, លោកេ វិទូហិ និន្ទិតំ គរហិតំ, យថា នាម, ភន្តេ នាគសេន, អតិភារេន សកដស្ស អក្ខោ ភិជ្ជតិ, អតិភារេន នាវា ឱសីទតិ, អតិភុត្តេន ភោជនំ វិសមំ បរិណមតិ, អតិវស្សេន ធញ្ញំ វិនស្សតិ, អតិទានេន ភោគក្ខយំ ឧបេតិ, អតិតាបេន បថវី ឧបឌយ្ហតិ, អតិរាគេន ឧម្មត្តកោ ហោតិ, អតិទោសេន វជ្ឈោ ហោតិ, អតិមោហេន អនយំ អាបជ្ជតិ, អតិលោភេន ចោរគ្គហណមុបគច្ឆតិ, អតិភយេន និរុជ្ឈតិ, អតិបូរេន នទី ឧត្តរតិ, អតិវាតេន អសនិ បតតិ, អតិអគ្គិនា ឱទនំ ឧត្តរតិ, អតិសញ្ចរណេន ន ចិរំ ជីវតិ. ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, អតិទានំ នាម លោកេ វិទូហិ និន្ទិតំ គរហិតំ, អតិទានំ, ភន្តេ នាគសេន, វេស្សន្តរេន រញ្ញា ទិន្នំ, ន តត្ថ កិញ្ចិ ផលំ ឥច្ឆិតព្ព’’ន្តិ.

‘‘អតិទានំ, មហារាជ, លោកេ វិទូហិ វណ្ណិតំ ថុតំ បសត្ថំ, យេ កេចិ យាទិសំ កីទិសំ ទានំ ទេន្តិ [កេចិ យាទិសំ តាទិសំ ទានំ ទេន្តិ (ស្យា.)], អតិទានទាយី លោកេ កិត្តិំ បាបុណាតិ. យថា, មហារាជ, អតិបវរតាយ ទិព្ពំ វនមូលំ គហិតម្បិ ហត្ថបាសេ ឋិតានំ បរជនានំ ន ទស្សយតិ, អគទោ អតិជច្ចតាយ [អតិឧសភតាយ (ក.)] បីឡាយ សមុគ្ឃាតកោ រោគានំ អន្តករោ, អគ្គិ អតិជោតិតាយ ឌហតិ, ឧទកំ អតិសីតតាយ និព្ពាបេតិ, បទុមំ បរិសុទ្ធតាយ ន ឧបលិម្បតិ វារិកទ្ទមេន, មណិ អតិគុណតាយ កាមទទោ, វជិរំ អតិតិខិណតាយ វិជ្ឈតិ មណិមុត្តាផលិកំ, បថវី អតិមហន្តតាយ នរោរគមិគបក្ខិជលសេលបព្ពតទុមេ ធារេតិ, សមុទ្ទោ អតិមហន្តតាយ អបរិបូរណោ, សិនេរុ អតិភារតាយ អចលោ, អាកាសោ អតិវិត្ថារតាយ អនន្តោ, សូរិយោ អតិប្បភតាយ តិមិរំ ឃាតេតិ, សីហោ អតិជាតិតាយ វិគតភយោ, មល្លោ អតិពលវតាយ បដិមល្លំ ខិប្បំ ឧក្ខិបតិ, រាជា អតិបុញ្ញតាយ អធិបតិ, ភិក្ខុ អតិសីលវន្តតាយ នាគយក្ខនរមរូហិ នមស្សនីយោ, ពុទ្ធោ អតិអគ្គតាយ [អតិវិសិដ្ឋតាយ (ស្យា.)] អនុបមោ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អតិទានំ នាម លោកេ វិទូហិ វណ្ណិតំ ថុតំ បសត្ថំ, យេ កេចិ យាទិសំ កីទិសំ ទានំ ទេន្តិ, អតិទានទាយី លោកេ កិត្តិំ បាបុណាតិ, អតិទានេន វេស្សន្តរោ រាជា ទសសហស្សិយា លោកធាតុយា វណ្ណិតោ ថុតោ បសត្ថោ មហិតោ កិត្តិតោ, តេនេវ អតិទានេន វេស្សន្តរោ រាជា អជ្ជេតរហិ ពុទ្ធោ ជាតោ អគ្គោ សទេវកេ លោកេ.

‘‘អត្ថិ បន, មហារាជ, លោកេ ឋបនីយំ ទានំ, យំ ទក្ខិណេយ្យេ អនុប្បត្តេ ន ទាតព្ព’’ន្តិ? ‘‘ទស ខោ បនិមានិ, ភន្តេ នាគសេន, ទានានិ, យានិ លោកេ អទានសម្មតានិ, យោ តានិ ទានានិ ទេតិ, សោ អបាយគាមី ហោតិ. កតមានិ ទស? មជ្ជទានំ, ភន្តេ នាគសេន, លោកេ អទានសម្មតំ, យោ តំ ទានំ ទេតិ, សោ អបាយគាមី ហោតិ. សមជ្ជទានំ…បេ… ឥត្ថិទានំ…បេ… ឧសភទានំ…បេ… ចិត្តកម្មទានំ…បេ… សត្ថទានំ …បេ… វិសទានំ…បេ… សង្ខលិកទានំ…បេ… កុក្កុដសូករទានំ…បេ… តុលាកូដមានកូដទានំ, ភន្តេ នាគសេន, លោកេ អទានសម្មតំ ហោតិ, យោ តំ ទានំ ទេតិ, សោ អបាយគាមី ហោតិ. ឥមានិ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, ទស ទានានិ លោកេ អទានសម្មតានិ, យោ តានិ ទានានិ ទេតិ, សោ អបាយគាមី ហោតី’’តិ.

‘‘នាហំ តំ, មហារាជ, អទានសម្មតំ បុច្ឆាមិ, ឥមំ ខ្វាហំ, មហារាជ, តំ បុច្ឆាមិ ‘អត្ថិ បន, មហារាជ, លោកេ ឋបនីយំ ទានំ, យំ ទក្ខិណេយ្យេ អនុប្បត្តេ ន ទាតព្ព’ន្តិ. ‘‘នត្ថិ, ភន្តេ នាគសេន, លោកេ ឋបនីយំ ទានំ. យំ ទក្ខិណេយ្យេ អនុប្បត្តេ ន ទាតព្ពំ, ចិត្តប្បសាទេ ឧប្បន្នេ កេចិ ទក្ខិណេយ្យានំ ភោជនំ ទេន្តិ, កេចិ អច្ឆាទនំ, កេចិ សយនំ, កេចិ អាវសថំ, កេចិ អត្ថរណបាវុរណំ, កេចិ ទាសិទាសំ, កេចិ ខេត្តវត្ថុំ, កេចិ ទ្វិបទចតុប្បទំ, កេចិ សតំ សហស្សំ សតសហស្សំ, កេចិ មហារជ្ជំ, កេចិ ជីវិតម្បិ ទេន្តី’’តិ. ‘‘យទិ បន, មហារាជ, កេចិ ជីវិតម្បិ ទេន្តិ, កិំ ការណា វេស្សន្តរំ ទានបតិំ អតិពាឡ្ហំ បរិបាតេសិ សុទិន្នេ បុត្តេ ច ទារេ ច?

‘‘អបិ នុ ខោ, មហារាជ, អត្ថិ លោកបកតិ លោកាចិណ្ណំ, លភតិ បិតា បុត្តំ ឥណដ្ដោ វា អាជីវិកបកតោ វា អាវបិតុំ វា [អាធាបេតុំ វា (ស្យា.), អាធបិតុំ វា (ក.)] វិក្កិណិតុំ វា’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, លភតិ បិតា បុត្តំ ឥណដ្ដោ វា អាជីវិកបកតោ វា អាវបិតុំ វា វិក្កិណិតុំ វា’’តិ. ‘‘យទិ, មហារាជ, លភតិ បិតា បុត្តំ ឥណដ្ដោ វា អាជីវិកបកតោ វា អាវបិតុំ វា វិក្កិណិតុំ វា, វេស្សន្តរោបិ, មហារាជ, រាជា អលភមានោ សព្ពញ្ញុតញាណំ ឧបទ្ទុតោ ទុក្ខិតោ តស្ស ធម្មធនស្ស បដិលាភាយ បុត្តទារំ អាវបេសិ ច វិក្កិណិ ច. ឥតិ, មហារាជ, វេស្សន្តរេន រញ្ញា អញ្ញេសំ ទិន្នំ យេវ ទិន្នំ, កតំ យេវ កតំ. កិស្ស បន ត្វំ, មហារាជ, តេន ទានេន វេស្សន្តរំ ទានបតិំ អតិពាឡ្ហំ អបសាទេសី’’តិ?

‘‘នាហំ, ភន្តេ នាគសេន, វេស្សន្តរស្ស ទានបតិនោ ទានំ គរហាមិ, អបិ ច បុត្តទារំ យាចន្តេ និមិនិត្វា អត្តានំ ទាតព្ព’’ន្តិ. ‘‘ឯតំ ខោ, មហារាជ, អសព្ភិការណំ, យំ បុត្តទារំ យាចន្តេ អត្តានំ ទទេយ្យ, យំ យំ ហិ យាចន្តេ តំ តទេវ ទាតព្ពំ, ឯតំ សប្បុរិសានំ កម្មំ. យថា, មហារាជ, កោចិ បុរិសោ បានីយំ អាហរាបេយ្យ, តស្ស យោ ភោជនំ ទទេយ្យ, អបិ នុ សោ, មហារាជ, បុរិសោ តស្ស កិច្ចការី អស្សា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, យំ សោ អាហរាបេតិ, តមេវ តស្ស ទេន្តោ កិច្ចការី អស្សា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, វេស្សន្តរោ រាជា ព្រាហ្មណេ បុត្តទារំ យាចន្តេ បុត្តទារំ យេវ អទាសិ. សចេ, មហារាជ, ព្រាហ្មណោ វេស្សន្តរស្ស សរីរំ យាចេយ្យ, ន សោ, មហារាជ, អត្តានំ រក្ខេយ្យ ន កម្បេយ្យ ន រជ្ជេយ្យ, តស្ស ទិន្នំ បរិច្ចត្តំ យេវ សរីរំ ភវេយ្យ. សចេ, មហារាជ, កោចិ វេស្សន្តរំ ទានបតិំ ឧបគន្ត្វា យាចេយ្យ ‘ទាសត្តំ មេ ឧបេហី’តិ, ទិន្នំ បរិច្ចត្តំ យេវស្ស សរីរំ ភវេយ្យ, ន សោ ទត្វា តបេយ្យ [ឋបេយ្យ (សី.)], រញ្ញោ, មហារាជ, វេស្សន្តរស្ស កាយោ ពហុសាធារណោ.

‘‘យថា, មហារាជ, បក្កា មំសបេសិ ពហុសាធារណា, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, រញ្ញោ វេស្សន្តរស្ស កាយោ ពហុសាធារណោ. យថា វា បន, មហារាជ, ផលិតោ [ផលិនោ (?)] រុក្ខោ នានាទិជគណសាធារណោ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, រញ្ញោ វេស្សន្តរស្ស កាយោ ពហុសាធារណោ. កិំ ការណា? ‘ឯវាហំ បដិបជ្ជន្តោ សម្មាសម្ពោធិំ បាបុណិស្សាមី’តិ.

‘‘យថា, មហារាជ, បុរិសោ អធនោ ធនត្ថិកោ ធនបរិយេសនំ ចរមានោ អជបថំ សង្កុបថំ វេត្តបថំ គច្ឆតិ, ជលថលវាណិជ្ជំ ករោតិ, កាយេន វាចាយ មនសា ធនំ អារាធេតិ, ធនប្បដិលាភាយ វាយមតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, វេស្សន្តរោ ទានបតិ អធនោ ពុទ្ធធនេន សព្ពញ្ញុតញាណរតនប្បដិលាភាយ យាចកានំ ធនធញ្ញំ ទាសិទាសំ យានវាហនំ សកលសាបតេយ្យំ សកំ បុត្តទារំ អត្តានញ្ច ចជិត្វា សម្មាសម្ពោធិំ យេវ បរិយេសតិ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, អមច្ចោ មុទ្ទកាមោ មុទ្ទាធិករណំ យំ កិញ្ចិ គេហេ ធនធញ្ញំ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ, តំ សព្ពំ ទត្វាបិ មុទ្ទប្បដិលាភាយ វាយមតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, វេស្សន្តរោ ទានបតិ សព្ពំ តំ ពាហិរព្ភន្តរធនំ ទត្វា ជីវិតម្បិ បរេសំ ទត្វា សម្មាសម្ពោធិំ យេវ បរិយេសតិ.

‘‘អបិ ច, មហារាជ, វេស្សន្តរស្ស ទានបតិនោ ឯវំ អហោសិ ‘យំ សោ ព្រាហ្មណោ យាចតិ, តមេវាហំ តស្ស ទេន្តោ កិច្ចការី នាម ហោមី’តិ, ឯវំ សោ តស្ស បុត្តទារមទាសិ. ន ខោ, មហារាជ, វេស្សន្តរោ ទានបតិ ទេស្សតាយ ព្រាហ្មណស្ស បុត្តទារមទាសិ, ន អទស្សនកាមតាយ បុត្តទារមទាសិ, ន អតិពហុកា មេ បុត្តទារា, ‘ន សក្កោមិ តេ បោសេតុ’ន្តិ បុត្តទារមទាសិ, ន ឧក្កណ្ឋិតោ ‘អប្បិយា មេ’តិ នីហរិតុកាមតាយ បុត្តទារមទាសិ. អថ ខោ សព្ពញ្ញុតញាណរតនស្សេវ បិយត្តា សព្ពញ្ញុតញាណស្ស ការណា វេស្សន្តរោ រាជា ឯវរូបំ អតុលំ វិបុលមនុត្តរំ បិយំ មនាបំ ទយិតំ បាណសមំ បុត្តទារទានវរំ ព្រាហ្មណស្ស អទាសិ.

‘‘ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន ចរិយាបិដកេ –

‘‘‘ន មេ ទេស្សា ឧភោ បុត្តា, មទ្ទី ទេវី ន ទេស្សិយា;

សព្ពញ្ញុតំ បិយំ មយ្ហំ, តស្មា បិយេ អទាសហ’ន្តិ.

‘‘តស្មា, មហារាជ, វេស្សតរោ រាជា បុត្តទានំ [បុត្តទារំ (ក.)] ទត្វា បណ្ណសាលំ បវិសិត្វា និបជ្ជិ. តស្ស អតិបេមេន ទុក្ខិតស្ស ពលវសោកោ ឧប្បជ្ជិ, ហទយវត្ថុ ឧណ្ហមហោសិ. នាសិកាយ អប្បហោន្តិយា មុខេន ឧណ្ហេ អស្សាសបស្សាសេ វិស្សជ្ជេសិ, អស្សូនិ បរិវត្តិត្វា លោហិតពិន្ទូនិ ហុត្វា នេត្តេហិ និក្ខមិំសុ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ទុក្ខេន វេស្សន្តរោ រាជា ព្រាហ្មណស្ស បុត្តទារមទាសិ ‘មា មេ ទានបថោ បរិហាយី’តិ.

‘‘អបិ ច, មហារាជ, វេស្សន្តរោ រាជា ទ្វេ អត្ថវសេ បដិច្ច ព្រាហ្មណស្ស ទ្វេ ទារកេ អទាសិ. កតមេ ទ្វេ? ទានបថោ ច មេ អបរិហីនោ ភវិស្សតិ, ទុក្ខិតេ ច មេ បុត្តកេ វនមូលផលេហិ ឥតោនិទានំ អយ្យកោ មោចេស្សតីតិ. ជានាតិ ហិ, មហារាជ, វេស្សន្តរោ រាជា ‘ន មេ ទារកា សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ, ឥមេ ច ទារកេ អយ្យកោ និក្កិណិស្សតិ, ឯវំ អម្ហាកម្បិ គមនំ ភវិស្សតី’តិ. ឥមេ ខោ, មហារាជ, ទ្វេ អត្ថវសេ បដិច្ច ព្រាហ្មណស្ស ទ្វេ ទារកេ អទាសិ.

‘‘អបិ ច, មហារាជ, វេស្សន្តរោ រាជា ជានាតិ ‘អយំ ខោ ព្រាហ្មណោ ជិណ្ណោ វុឌ្ឍោ មហល្លកោ ទុព្ពលោ ភគ្គោ ទណ្ឌបរាយណោ ខីណាយុកោ បរិត្តបុញ្ញោ, នេសោ សមត្ថោ ឥមេ ទារកេ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុ’ន្តិ. សក្កុណេយ្យ បន, មហារាជ, បុរិសោ បាកតិកេន ពលេន ឥមេ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ គហេត្វា បេឡាយ វា សមុគ្គេ វា បក្ខិបិត្វា និប្បភេ កត្វា ថាលកបរិភោគេន [បទីបបរិភោគេន (ស្យា.)] បរិភុញ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ឥមស្មិំ លោកេ ចន្ទិមសូរិយប្បដិភាគស្ស វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុន្តិ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរិំ ការណំ សុណោហិ, យេន ការណេន វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ. យថា, មហារាជ, រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស មណិរតនំ សុភំ ជាតិមន្តំ អដ្ឋំសំ សុបរិកម្មកតំ ចតុហត្ថាយាមំ សកដនាភិបរិណាហំ ន សក្កា កេនចិ បិលោតិកាយ វេឋេត្វា បេឡាយ បក្ខិបិត្វា សត្ថកនិសានបរិភោគេន បរិភុញ្ជិតុំ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, លោកេ ចក្កវត្តិរញ្ញោ មណិរតនប្បដិភាគស្ស វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរិំ ការណំ សុណោហិ, យេន ការណេន វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ. យថា, មហារាជ, តិធា បភិន្នោ សព្ពសេតោ សត្តប្បតិដ្ឋិតោ អដ្ឋរតនុព្ពេធោ នវរតនាយាមបរិណាហោ បាសាទិកោ ទស្សនីយោ ឧបោសថោ នាគរាជា ន សក្កា កេនចិ សុប្បេន វា សរាវេន វា បិទហិតុំ, គោវច្ឆកោ វិយ វច្ឆកសាលាយ បក្ខិបិត្វា បរិហរិតុំ វា, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, លោកេ ឧបោសថនាគរាជប្បដិភាគស្ស វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរិំ ការណំ សុណោហិ, យេន ការណេន វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ. យថា, មហារាជ, មហាសមុទ្ទោ ទីឃបុថុលវិត្ថិណ្ណោ គម្ភីរោ អប្បមេយ្យោ ទុរុត្តរោ អបរិយោគាឡ្ហោ អនាវដោ ន សក្កា កេនចិ សព្ពត្ថ បិទហិត្វា ឯកតិត្ថេន បរិភោគំ កាតុំ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, លោកេ មហាសមុទ្ទប្បដិភាគស្ស វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរិំ ការណំ សុណោហិ, យេន ការណេន វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ. យថា, មហារាជ, ហិមវន្តោ បព្ពតរាជា បញ្ចយោជនសតំ អច្ចុគ្គតោ នភេ តិសហស្សយោជនាយាមវិត្ថារោ ចតុរាសីតិកូដសហស្សប្បដិមណ្ឌិតោ បញ្ចន្នំ មហានទីសតានំ បភវោ មហាភូតគណាលយោ នានាវិធគន្ធធរោ ទិព្ពោសធសតសមលង្កតោ នភេ វលាហកោ វិយ អច្ចុគ្គតោ ទិស្សតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, លោកេ ហិមវន្តបព្ពតរាជប្បដិភាគស្ស វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរិំ ការណំ សុណោហិ, យេន ការណេន វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ. យថា, មហារាជ, រត្តន្ធការតិមិសាយំ ឧបរិបព្ពតគ្គេ ជលមានោ មហាអគ្គិក្ខន្ធោ សុវិទូរេបិ បញ្ញាយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, វេស្សន្តរោ រាជា បព្ពតគ្គេ ជលមានោ មហាអគ្គិក្ខន្ធោ វិយ សុវិទូរេបិ បាកដោ បញ្ញាយតិ, តស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរិំ ការណំ សុណោហិ, យេន ការណេន វេស្សន្តរស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ. យថា, មហារាជ, ហិមវន្តេ បព្ពតេ នាគបុប្ផសមយេ ឧជុវាតេ វាយន្តេ ទស ទ្វាទស យោជនានិ បុប្ផគន្ធោ វាយតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, វេស្សន្តរស្ស រញ្ញោ អបិ យោជនសហស្សេហិបិ យាវ អកនិដ្ឋភវនំ ឯត្ថន្តរេ សុរាសុរគរុឡគន្ធព្ពយក្ខរក្ខសមហោរគកិន្នរឥន្ទភវនេសុ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ, សីលវរគន្ធោ ចស្ស សម្បវាយតិ, តេន តស្ស ទារកា ន សក្កា កេនចិ ទាសភោគេន ភុញ្ជិតុំ. អនុសិដ្ឋោ, មហារាជ, ជាលី កុមារោ បិតរា វេស្សន្តរេន រញ្ញា ‘អយ្យកោ តេ, តាត, តុម្ហេ ព្រាហ្មណស្ស ធនំ ទត្វា និក្កិណន្តោ តំ និក្ខសហស្សំ ទត្វា និក្កិណាតុ, កណ្ហាជិនំ និក្កិណន្តោ ទាសសតំ ទាសិសតំ ហត្ថិសតំ អស្សសតំ ធេនុសតំ ឧសភសតំ និក្ខសតន្តិ សព្ពសតំ ទត្វា និក្កិណាតុ, យទិ តេ, តាត, អយ្យកោ តុម្ហេ ព្រាហ្មណស្ស ហត្ថតោ អាណាយ ពលសា មុធា គណ្ហាតិ, មា តុម្ហេ អយ្យកស្ស វចនំ ករិត្ថ, ព្រាហ្មណស្សេវ អនុយាយិនោ ហោថា’តិ, ឯវមនុសាសិត្វា បុត្តេ បេសេសិ, តតោ ជាលីកុមារោ គន្ត្វា អយ្យកេន បុដ្ឋោ កថេសិ –

‘‘‘សហស្សគ្ឃំ ហិ មំ តាត, ព្រាហ្មណស្ស បិតា អទា;

អថោ កណ្ហាជិនំ កញ្ញំ, ហត្ថីនញ្ច សតេន ចា’’’តិ.

‘‘សុនិព្ពេឋិតោ, ភន្តេ នាគសេន, បញ្ហោ; សុភិន្នំ ទិដ្ឋិជាលំ; សុមទ្ទិតោ បរវាទោ; សកសមយោ សុទីបិតោ; ព្យញ្ជនំ សុបរិសោធិតំ; សុវិភត្តោ អត្ថោ; ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

វេស្សន្តរបញ្ហោ បឋមោ.