១. និប្បបញ្ចបញ្ហោ

១. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ភាសិតម្បេតំ ភគវតា ‘និប្បបញ្ចារាមា, ភិក្ខវេ, វិហរថ និប្បបញ្ចរតិនោ’តិ, កតមំ តំ និប្បបញ្ច’’ន្តិ? ‘‘សោតាបត្តិផលំ, មហារាជ, និប្បបញ្ចំ, សកទាគាមិផលំ និប្បបញ្ចំ, អនាគាមិផលំ និប្បបញ្ចំ, អរហត្តផលំ និប្បបញ្ច’’ន្តិ.

‘‘យទិ, ភន្តេ នាគសេន, សោតាបត្តិផលំ និប្បបញ្ចំ, សកទាគាមិអនាគាមិអរហត្តផលំ និប្បបញ្ចំ, កិស្ស បន ឥមេ ភិក្ខូ ឧទ្ទិសន្តិ បរិបុច្ឆន្តិ សុត្តំ គេយ្យំ វេយ្យាករណំ គាថំ ឧទានំ ឥតិវុត្តកំ ជាតកំ អព្ភុតធម្មំ វេទល្លំ, នវកម្មេន បលិពុជ្ឈន្តិ ទានេន ច បូជាយ ច, ននុ តេ ជិនប្បដិក្ខិត្តំ កម្មំ ករោតី’’តិ?

‘‘យេ តេ, មហារាជ, ភិក្ខូ ឧទ្ទិសន្តិ បរិបុច្ឆន្តិ សុត្តំ គេយ្យំ វេយ្យាករណំ គាថំ ឧទានំ ឥតិវុត្តកំ ជាតកំ អព្ភុតធម្មំ វេទល្លំ, នវកម្មេន បលិពុជ្ឈន្តិ ទានេន ច បូជាយ ច, សព្ពេ តេ និប្បបញ្ចស្ស បត្តិយា ករោន្តិ. យេ តេ, មហារាជ, សភាវបរិសុទ្ធា បុព្ពេ វាសិតវាសនា, តេ ឯកចិត្តក្ខណេន និប្បបច ហោន្តិ. យេ បន តេ ភិក្ខូ មហារជក្ខា, តេ ឥមេហិ បយោគេហិ និប្បបញ្ចា ហោន្តិ.

‘‘យថា, មហារាជ, ឯកោ បុរិសោ ខេត្តេ ពីជំ រោបេត្វា អត្តនោ យថាពលវីរិយេន វិនា បាការវតិយា ធញ្ញំ ឧទ្ធរេយ្យ, ឯកោ បុរិសោ ខេត្តេ ពីជំ រោបេត្វា វនំ បវិសិត្វា កដ្ឋញ្ច សាខញ្ច ឆិន្ទិត្វា វតិបាការំ កត្វា ធញ្ញំ ឧទ្ធរេយ្យ. យា តត្ថ តស្ស វតិបាការបរិយេសនា, សា ធញ្ញត្ថាយ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យេ តេ សភាវបរិសុទ្ធា បុព្ពេ វាសិតវាសនា, តេ ឯកចិត្តក្ខណេន និប្បបញ្ចា ហោន្តិ, វិនា វតិបាការំ បុរិសោ វិយ ធញ្ញុទ្ធារោ. យេ បន តេ ភិក្ខូ មហារជក្ខា, តេ ឥមេហិ បយោគេហិ និប្បបញ្ចា ហោន្តិ, វតិបាការំ កត្វា បុរិសោ វិយ ធញ្ញុទ្ធារោ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, បុរិសោ មហតិមហន្តេ អម្ពរុក្ខមត្ថកេ ផលបិណ្ឌិ ភវេយ្យ, អថ តត្ថ យោ កោចិ ឥទ្ធិមា អាគន្ត្វា តស្ស ផលំ ហរេយ្យ, យោ បន តត្ថ អនិទ្ធិមា, សោ កដ្ឋញ្ច វល្លិញ្ច ឆិន្ទិត្វា និស្សេណិំ ពន្ធិត្វា តាយ តំ រុក្ខំ អភិរុហិត្វា ផលំ ហរេយ្យ. យា តត្ថ តស្ស និស្សេណិបរិយេសនា, សា ផលត្ថាយ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យេ តេ សភាវបរិសុទ្ធា បុព្ពេ វាសិតវាសនា, តេ ឯកចិត្តក្ខណេន និប្បបញ្ចា ហោន្តិ, ឥទ្ធិមា វិយ រុក្ខផលំ ហរន្តោ. យេ បន តេ ភិក្ខូ មហារជក្ខា, តេ ឥមិនា បយោគេន សច្ចានិ អភិសមេន្តិ, និស្សេណិយា វិយ បុរិសោ រុក្ខផលំ ហរន្តោ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ឯកោ បុរិសោ អត្ថករណិកោ ឯកកោ យេវ សាមិកំ ឧបគន្ត្វា អត្ថំ សាធេតិ. ឯកោ ធនវា ធនវសេន បរិសំ វឌ្ឍេត្វា បរិសាយ អត្ថំ សាធេតិ. យា តត្ថ តស្ស បរិសបរិយេសនា, សា អត្ថត្ថាយ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យេ តេ សភាវបរិសុទ្ធា បុព្ពេ វាសិតវាសនា, តេ ឯកចិត្តក្ខណេន ឆសុ អភិញ្ញាសុ វសិភាវំ បាបុណន្តិ, បុរិសោ វិយ ឯកកោ អត្ថសិទ្ធិំ ករោន្តោ. យេ បន តេ ភិក្ខូ មហារជក្ខា, តេ ឥមេហិ បយោគេហិ សាមញ្ញត្ថមភិសាធេន្តិ, បរិសាយ វិយ បុរិសោ អត្ថសិទ្ធិំ ករោន្តោ.

‘‘ឧទ្ទេសោបិ, មហារាជ, ពហុការោ, បរិបុច្ឆាបិ ពហុការា, នវកម្មម្បិ ពហុការំ, ទានម្បិ ពហុការំ, បូជាបិ ពហុការា តេសុ តេសុ ករណីយេសុ. យថា, មហារាជ, បុរិសោ រាជូបសេវី កតាវី អមច្ចភដពលទោវារិកអនីកដ្ឋបារិសជ្ជជនេហិ, តេ តស្ស ករណីយេ អនុប្បត្តេ សព្ពេបិ ឧបការា ហោន្តិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ឧទ្ទេសោបិ ពហុការោ, បរិបុច្ឆាបិ ពហុការា, នវកម្មម្បិ ពហុការំ, ទានម្បិ ពហុការំ, បូជាបិ ពហុការា តេសុ តេសុ ករណីយេសុ. យទិ, មហារាជ, សព្ពេបិ អភិជាតិបរិសុទ្ធា ភវេយ្យុំ, អនុសាសនេន [អនុសាសកេន (សី. បី.)] ករណីយំ ន ភវេយ្យ. យស្មា ច ខោ, មហារាជ, សវនេន ករណីយំ ហោតិ, ថេរោ, មហារាជ, សារិបុត្តោ អបរិមិតមសង្ខេយ្យកប្បំ ឧបាទាយ ឧបចិតកុសលមូលោ បញ្ញាយ កោដិំ គតោ, សោបិ វិនា សវនេន នាសក្ខិ អាសវក្ខយំ បាបុណិតុំ. តស្មា, មហារាជ, ពហុការំ សវនំ, តថា ឧទ្ទេសោបិ បរិបុច្ឆាបិ. តស្មា ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាបិ និប្បបញ្ចា សង្ខតា’’តិ. ‘‘សុនិជ្ឈាបិតោ, ភន្តេ នាគសេន, បញ្ហោ, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

និប្បបញ្ចបញ្ហោ បឋមោ.