៩. ឧទកសត្តជីវបញ្ហោ

៩. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ឥមំ ឧទកំ អគ្គិម្ហិ តប្បមានំ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សទ្ទាយតិ ពហុវិធំ, កិំ នុ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, ឧទកំ ជីវតិ, កិំ កីឡមានំ សទ្ទាយតិ, ឧទាហុ អញ្ញេន បដិបីឡិតំ សទ្ទាយតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, មហារាជ, ឧទកំ ជីវតិ, នត្ថិ ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វា, អបិ ច, មហារាជ, អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សទ្ទាយតិ ពហុវិធ’’ន្តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, ឥធេកច្ចេ តិត្ថិយា ឧទកំ ជីវតីតិ សីតោទកំ បដិក្ខិបិត្វា ឧទកំ តាបេត្វា វេកតិកវេកតិកំ បរិភុញ្ជន្តិ, តេ តុម្ហេ គរហន្តិ បរិភវន្តិ ‘ឯកិន្ទ្រិយំ សមណា សក្យបុត្តិយា ជីវំ វិហេឋេន្តី’តិ, តំ តេសំ គរហំ បរិភវំ វិនោទេហិ អបនេហិ និច្ឆារេហី’’តិ. ‘‘ន ហិ, មហារាជ, ឧទកំ ជីវតិ, នត្ថិ, មហារាជ, ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វា, អបិ ច, មហារាជ, អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សទ្ទាយតិ ពហុវិធំ.

‘‘យថា, មហារាជ, ឧទកំ សោព្ភសរសរិតទហតឡាកកន្ទរបទរឧទបាននិន្នបោក្ខរណិគតំ វាតាតបវេគស្ស មហន្តតាយ បរិយាទិយតិ បរិក្ខយំ គច្ឆតិ, អបិ នុ តត្ថ ឧទកំ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សទ្ទាយតិ ពហុវិធ’’ន្តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘យទិ, មហារាជ, ឧទកំ ជីវេយ្យ, តត្ថាបិ ឧទកំ សទ្ទាយេយ្យ, ឥមិនាបិ, មហារាជ, ការណេន ជានាហិ ‘នត្ថិ ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វា, អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សទ្ទាយតិ ពហុវិធ’ន្តិ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរិំ ការណំ សុណោហិ ‘នត្ថិ ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វា, អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ សទ្ទាយតី’តិ. យទា បន, មហារាជ, ឧទកំ តណ្ឌុលេហិ សម្មិស្សិតំ ភាជនគតំ ហោតិ បិហិតំ ឧទ្ធនេ អឋបិតំ, អបិ នុ តត្ថ ឧទកំ សទ្ទាយតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, អចលំ ហោតិ សន្តសន្ត’’ន្តិ. ‘‘តំ យេវ បន, មហារាជ, ឧទកំ ភាជនគតំ អគ្គិំ ឧជ្ជាលេត្វា ឧទ្ធនេ ឋបិតំ ហោតិ, អបិ នុ តត្ថ ឧទកំ អចលំ ហោតិ សន្តសន្ត’’ន្តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, ចលតិ ខុព្ភតិ លុឡតិ អាវិលតិ ឩមិជាតំ ហោតិ, ឧទ្ធមធោ ទិសាវិទិសំ គច្ឆតិ, ឧត្តរតិ បតរតិ ផេណមាលី ហោតីតិ. កិស្ស បន តំ, មហារាជ, បាកតិកំ ឧទកំ ន ចលតិ សន្តសន្តំ ហោតិ, កិស្ស បន អគ្គិគតំ ចលតិ ខុព្ភតិ លុឡតិ អាវិលតិ ឩមិជាតំ ហោតិ, ឧទ្ធមធោ ទិសាវិទិសំ គច្ឆតិ, ឧត្តរតិ បតរតិ ផេណមាលី ហោតី’’តិ? ‘‘បាកតិកំ, ភន្តេ, ឧទកំ ន ចលតិ, អគ្គិកតំ បន ឧទកំ អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ចិច្ចិដាយតិ ចិដិចិដាយតិ សទ្ទាយតិ ពហុវិធ’’ន្តិ. ‘‘ឥមិនាបិ មហារាជ, ការណេន ជានាហិ ‘នត្ថិ ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វា, អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ សទ្ទាយតី’តិ.

‘‘អបរម្បិ, មហារាជ, ឧត្តរំ ការណំ សុណោហិ, នត្ថិ ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វា, អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ សទ្ទាយតិ. ហោតិ តំ, មហារាជ, ឧទកំ ឃរេ ឃរេ ឧទកវារកគតំ បិហិត’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អបិ នុ តំ, មហារាជ, ឧទកំ ចលតិ ខុព្ភតិ លុឡតិ អាវិលតិ ឩមិជាតំ ហោតិ, ឧទ្ធមធោ ទិសាវិទិសំ គច្ឆតិ, ឧត្តរតិ បតរតិ ផេណមាលី ហោតី’’តិ. ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, អចលំ តំ ហោតិ បាកតិកំ ឧទកវារកគតំ ឧទក’’ន្តិ.

‘‘សុតបុព្ពំ បន តយា, មហារាជ, ‘មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ចលតិ ខុព្ភតិ លុឡតិ អាវិលតិ ឩមិជាតំ ហោតិ, ឧទ្ធមធោ ទិសាវិទិសំ គច្ឆតិ, ឧត្តរតិ បតរតិ ផេណមាលី ហោតិ, ឧស្សក្កិត្វា ឱស្សក្កិត្វា [ឱស្សក្កិត្វា’’តិ បទំ សី. បី. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] វេលាយ បហរតិ សទ្ទាយតិ ពហុវិធ’’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, សុតបុព្ពំ ឯតំ មយា ទិដ្ឋបុព្ពញ្ច ‘មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ហត្ថសតម្បិ ទ្វេបិ ហត្ថសតានិ គគនេ ឧស្សក្កតី’’’តិ. ‘‘កិស្ស, មហារាជ, ឧទកវារកគតំ ឧទកំ ន ចលតិ ន សទ្ទាយតិ, កិស្ស បន មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ចលតិ សទ្ទាយតី’’តិ? ‘‘វាតវេគស្ស មហន្តតាយ, ភន្តេ, មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ចលតិ សទ្ទាយតិ, ឧទកវារកគតំ ឧទកំ អឃដ្ដិតំ កេហិចិ ន ចលតិ ន សទ្ទាយតី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, វាតវេគស្ស មហន្តតាយ មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ ចលតិ សទ្ទាយតិ ឯវមេវ អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ សទ្ទាយតី’’តិ.

‘‘ននុ, មហារាជ, ភេរិបោក្ខរំ សុក្ខំ សុក្ខេន គោចម្មេន ឱនន្ធន្តី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’. ‘‘អបិ នុ, មហារាជ, ភេរិយា ជីវោ វា សត្តោ វា អត្ថី’’តិ. ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិស្ស បន, មហារាជ, ភេរី សទ្ទាយតី’’តិ? ‘‘ឥត្ថិយា វា, ភន្តេ, បុរិសស្ស វា តជ្ជេន វាយាមេនា’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, ឥត្ថិយា វា បុរិសស្ស វា តជ្ជេន វាយាមេន ភេរី សទ្ទាយតិ, ឯវមេវ អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ សទ្ទាយតិ. ឥមិនាបិ, មហារាជ, ការណេន ជានាហិ ‘នត្ថិ ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វា, អគ្គិសន្តាបវេគស្ស មហន្តតាយ ឧទកំ សទ្ទាយតី’តិ.

‘‘មយ្ហម្បិ តាវ, មហារាជ, តវ បុច្ឆិតព្ពំ អត្ថិ, ឯវមេសោ បញ្ហោ សុវិនិច្ឆិតោ ហោតិ, កិំ នុ ខោ, មហារាជ, សព្ពេហិបិ ភាជនេហិ ឧទកំ តប្បមានំ សទ្ទាយតិ, ឧទាហុ ឯកច្ចេហិ យេវ ភាជនេហិ តប្បមានំ សទ្ទាយតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, សព្ពេហិបិ ភាជនេហិ ឧទកំ តប្បមានំ សទ្ទាយតិ, ឯកច្ចេហិ យេវ ភាជនេហិ ឧទកំ តប្បមានំ សទ្ទាយតី’’តិ. ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, ជហិតោសិ សកសមយំ, បច្ចាគតោសិ មម វិសយំ, នត្ថិ ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វា. យទិ, មហារាជ, សព្ពេហិបិ ភាជនេហិ ឧទកំ តប្បមានំ សទ្ទាយេយ្យ, យុត្តមិទំ ‘ឧទកំ ជីវតី’តិ វត្តុំ. ន ហិ, មហារាជ, ឧទកំ ទ្វយំ ហោតិ, យំ សទ្ទាយតិ, តំ ជីវតិ, យំ ន សទ្ទាយតិ, តំ ន ជីវតីតិ. យទិ, មហារាជ, ឧទកំ ជីវេយ្យ, មហន្តានំ ហត្ថិនាគានំ ឧស្សន្នកាយានំ បភិន្នានំ សោណ្ឌាយ ឧស្សិញ្ចិត្វា មុខេ បក្ខិបិត្វា កុច្ឆិំ បវេសយន្តានំ, តម្បិ ឧទកំ តេសំ ទន្តន្តរេ ចិប្បិយមានំ សទ្ទាយេយ្យ. ហត្ថសតិកាបិ មហានាវា គរុកា ភារិកា អនេកសតសហស្សភារបរិបូរា មហាសមុទ្ទេ វិចរន្តិ, តាហិបិ ចិប្បិយមានំ ឧទកំ សទ្ទាយេយ្យ. មហតិមហន្តាបិ មច្ឆា អនេកសតយោជនិកកាយា តិមី តិមិង្គលា តិមិរបិង្គលា អព្ភន្តរេ និមុគ្គា មហាសមុទ្ទេ និវាសដ្ឋានតាយ បដិវសន្តា មហាឧទកធារា អាចមន្តិ ធមន្តិ ច, តេសម្បិ តំ ទន្តន្តរេបិ ឧទរន្តរេបិ ចិប្បិយមានំ ឧទកំ សទ្ទាយេយ្យ. យស្មា ច ខោ, មហារាជ, ឯវរូបេហិ ឯវរូបេហិ មហន្តេហិ បដិបីឡនេហិ បដិបីឡិតំ ឧទកំ ន សទ្ទាយតិ តស្មាបិ នត្ថិ ឧទកេ ជីវោ វា សត្តោ វាតិ, ឯវមេតំ, មហារាជ, ធារេហី’’តិ.

‘‘សាធុ, ភន្តេ នាគសេន, ទោសាគតោ បញ្ហោ អនុច្ឆវិកាយ វិភត្តិយា វិភត្តោ, យថា នាម, ភន្តេ នាគសេន, មហគ្ឃំ មណិរតនំ ឆេកំ អាចរិយំ កុសលំ សិក្ខិតំ មណិការំ បាបុណិត្វា កិត្តិំ លភេយ្យ ថោមនំ បសំសំ, មុត្តារតនំ វា មុត្តិកំ ទុស្សរតនំ វា ទុស្សិកំ, លោហិតចន្ទនំ វា គន្ធិកំ បាបុណិត្វា កិត្តិំ លភេយ្យ ថោមនំ បសំសំ. ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, ទោសាគតោ [ទេសាគតោ (សី. បី.)] បញ្ហោ អនុច្ឆវិកាយ វិភត្តិយា វិភត្តោ, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

ឧទកសត្តជីវបញ្ហោ នវមោ.

ពុទ្ធវគ្គោ បឋមោ.

ឥមស្មិំ វគ្គេ នវ បញ្ហា.