៧. អភិសមយន្តរាយករបញ្ហោ

៧. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ឥធ យោ កោចិ គិហី បារាជិកំ អជ្ឈាបន្នោ ភវេយ្យ, សោ អបរេន សមយេន បព្ពាជេយ្យ, អត្តនាបិ សោ ន ជានេយ្យ ‘គិហិបារាជិកំ អជ្ឈាបន្នោស្មី’តិ, នបិ តស្ស អញ្ញោ កោចិ អាចិក្ខេយ្យ ‘គិហិបារាជិកំ អជ្ឈាបន្នោសី’តិ. សោ ច តថត្តាយ បដិបជ្ជេយ្យ, អបិ នុ តស្ស ធម្មាភិសមយោ ភវេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ, មហារាជា’’តិ. ‘‘កេន, ភន្តេ, ការណេនា’’តិ? ‘‘យោ តស្ស ហេតុ ធម្មាភិសមយាយ, សោ តស្ស សមុច្ឆិន្នោ, តស្មា ធម្មាភិសមយោ ន ភវតី’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, តុម្ហេ ភណថ ‘ជានន្តស្ស កុក្កុច្ចំ ហោតិ, កុក្កុច្ចេ សតិ អាវរណំ ហោតិ, អាវដេ ចិត្តេ ធម្មាភិសមយោ ន ហោតី’តិ. ឥមស្ស បន អជានន្តស្ស អកុក្កុច្ចជាតស្ស សន្តចិត្តស្ស វិហរតោ កេន ការណេន ធម្មាភិសមយោ ន ហោតិ, វិសមេន វិសមេនេសោ បញ្ហោ គច្ឆតិ, ចិន្តេត្វា វិសជ្ជេថា’’តិ.

‘‘រុហតិ, មហារាជ, សុកដ្ឋេ សុកលលេ មណ្ឌខេត្តេ សារទំ សុខសយិតំ ពីជ’’ន្តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អបិ នុ, មហារាជ, តញ្ញេវ ពីជំ ឃនសេលសិលាតលេ រុហេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិស្ស បន, មហារាជ, តញ្ញេវ ពីជំ កលលេ រុហតិ, កិស្ស ឃនសេលេ ន រុហតី’’តិ? ‘‘នត្ថិ, ភន្តេ, តស្ស ពីជស្ស រុហនាយ ឃនសេលេ ហេតុ, អហេតុនា ពីជំ ន រុហតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យេន ហេតុនា តស្ស ធម្មាភិសមយោ ភវេយ្យ, សោ តស្ស ហេតុ សមុច្ឆិន្នោ, អហេតុនា ធម្មាភិសមយោ ន ហោតិ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ទណ្ឌលេឌ្ឌុលគុឡមុគ្គរា បថវិយា ឋានមុបគច្ឆន្តិ, អបិ នុ, មហារាជ, តេ យេវ ទណ្ឌលេឌ្ឌុលគុឡមុគ្គរា គគនេ ឋានមុបគច្ឆន្តី’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិំ បនេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន តេ យេវ ទណ្ឌលេឌ្ឌុលគុឡមុគ្គរា បថវិយា ឋានមុបគច្ឆន្តិ, កេន ការណេន គគនេ ន តិដ្ឋន្តី’’តិ? ‘‘នត្ថិ, ភន្តេ, តេសំ ទណ្ឌលេឌ្ឌុលគុឡមុគ្គរានំ បតិដ្ឋានាយ អាកាសេ ហេតុ, អហេតុនា ន តិដ្ឋន្តី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, តស្ស តេន ទោសេន អភិសមយហេតុ សមុច្ឆិន្នោ, ហេតុសមុគ្ឃាតេ អហេតុនា អភិសមយោ ន ហោតីតិ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ថលេ អគ្គិ ជលតិ, អបិ នុ ខោ, មហារាជ, សោ យេវ អគ្គិ ឧទកេ ជលតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិំ បនេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន សោ យេវ អគ្គិ ថលេ ជលតិ, កេន ការណេន ឧទកេ ន ជលតី’’តិ? ‘‘នត្ថិ, ភន្តេ, អគ្គិស្ស ជលនាយ ឧទកេ ហេតុ, អហេតុនា ន ជលតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, តស្ស តេន ទោសេន អភិសមយហេតុ សមុច្ឆិន្នោ, ហេតុសមុគ្ឃាតេ អហេតុនា ធម្មាភិសមយោ ន ហោតី’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, បុនបេតំ អត្ថំ ចិន្តេហិ, ន មេ តត្ថ ចិត្តសញ្ញត្តិ ភវតិ, អជានន្តស្ស អសតិ កុក្កុច្ចេ អាវរណំ ហោតីតិ, ការណេន មំ សញ្ញាបេហី’’តិ. ‘‘អបិ នុ, មហារាជ, វិសំ ហលាហលំ អជានន្តេន ខាយិតំ ជីវិតំ ហរតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អជានន្តេនបិ កតំ បាបំ អភិសមយន្តរាយករំ ហោតិ.

‘‘អបិ នុ, មហារាជ, អគ្គិ អជានិត្វា អក្កមន្តំ ឌហតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អជានន្តេនបិ កតំ បាបំ អភិសមយន្តរាយករំ ហោតិ.

‘‘អបិ នុ, មហារាជ, អជានន្តំ អាសីវិសោ ឌំសិត្វា ជីវិតំ ហរតី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អជានន្តេនបិ កតំ បាបំ អភិសមយន្តរាយករំ ហោតិ.

‘‘ននុ, មហារាជ, កាលិង្គរាជា សមណកោលញ្ញោ សត្តរតនបរិកិណ្ណោ ហត្ថិរតនមភិរុយ្ហ កុលទស្សនាយ គច្ឆន្តោ អជានន្តោបិ នាសក្ខិ ពោធិមណ្ឌស្ស ឧបរិតោ គន្តុំ, ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អជានន្តេនបិ កតំ បាបំ អភិសមយន្តរាយករំ ហោតី’’តិ? ‘‘ជិនភាសិតំ, ភន្តេ នាគសេន, ការណំ ន សក្កា បដិក្កោសិតុំ, ឯសោវេតស្ស អត្ថោ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

អភិសមយន្តរាយករបញ្ហោ សត្តមោ.