៦. អរហន្តវេទនាវេទិយនបញ្ហោ

៦. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, តុម្ហេ ភណថ ‘អរហា ឯកំ វេទនំ វេទយតិ កាយិកំ, ន ចេតសិក’ន្តិ. កិំ នុ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, អរហតោ ចិត្តំ យំ កាយំ និស្សាយ បវត្តតិ, តត្ថ អរហា អនិស្សរោ អស្សាមី អវសវត្តី’’តិ? ‘‘អាម, មហារាជា’’តិ. ‘‘ន ខោ, ភន្តេ នាគសេន, យុត្តមេតំ, យំ សោ សកចិត្តស្ស បវត្តមានេ កាយេ អនិស្សរោ ហោតិ អស្សាមី អវសវត្តី; សកុណោបិ តាវ, ភន្តេ, យស្មិំ កុលាវកេ បដិវសតិ, តត្ថ សោ ឥស្សរោ ហោតិ សាមី វសវត្តី’’តិ.

‘‘ទសយិមេ, មហារាជ, កាយានុគតា ធម្មា ភវេ ភវេ កាយំ អនុធាវន្តិ អនុបរិវត្តន្តិ. កតមេ ទស? សីតំ ឧណ្ហំ ជិឃច្ឆា បិបាសា ឧច្ចារោ បស្សាវោ មិទ្ធំ ជរា ព្យាធិ មរណំ. ឥមេ ខោ, មហារាជ, ទស កាយានុគតា ធម្មា ភវេ ភវេ កាយំ អនុធាវន្តិ អនុបរិវត្តន្តិ, តត្ថ អរហា អនិស្សរោ អស្សាមី អវសវត្តី’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, កេន ការណេន អរហតោ កាយេ អាណា នប្បវត្តតិ ឥស្សរិយំ វា, តត្ថ មេ ការណំ ព្រូហី’’តិ? ‘‘យថា, មហារាជ, យេ កេចិ បថវិនិស្សិតា សត្តា, សព្ពេ តេ បថវិំ និស្សាយ ចរន្តិ វិហរន្តិ វុត្តិំ កប្បេន្តិ, អបិ នុ ខោ, មហារាជ, តេសំ បថវិយា អាណា បវត្តតិ ឥស្សរិយំ វា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អរហតោ ចិត្តំ កាយំ និស្សាយ បវត្តតិ, ន ច អរហតោ កាយេ អាណា បវត្តតិ ឥស្សរិយំ វា’’តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, កេន ការណេន បុថុជ្ជនោ កាយិកម្បិ ចេតសិកម្បិ វេទនំ វេទយតី’’តិ? ‘‘អភាវិតត្តា, មហារាជ, ចិត្តស្ស បុថុជ្ជនោ កាយិកម្បិ ចេតសិកម្បិ វេទនំ វេទយតិ. យថា, មហារាជ, គោណោ ឆាតោ បរិតសិតោ អពលទុព្ពលបរិត្តកតិណេសុ វា លតាយ វា ឧបនិពទ្ធោ អស្ស, យទា សោ គោណោ បរិកុបិតោ ហោតិ, តទា សហ ឧបនិពន្ធនេន បក្កមតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អភាវិតចិត្តស្ស វេទនា ឧប្បជ្ជិត្វា ចិត្តំ បរិកោបេតិ, ចិត្តំ បរិកុបិតំ កាយំ អាភុជតិ និព្ភុជតិ សម្បរិវត្តកំ ករោតិ. អថ ខោ សោ អភាវិតចិត្តោ តសតិ រវតិ ភេរវរាវមភិរវតិ, ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន បុថុជ្ជនោ កាយិកម្បិ ចេតសិកម្បិ វេទនំ វេទយតី’’តិ.

‘‘កិំ បន តំ ការណំ, យេន ការណេន អរហា ឯកំ វេទនំ វេទយតិ កាយិកំ, ន ចេតសិក’’ន្តិ? ‘‘អរហតោ, មហារាជ, ចិត្តំ ភាវិតំ ហោតិ សុភាវិតំ ទន្តំ សុទន្តំ អស្សវំ វចនករំ, សោ ទុក្ខាយ វេទនាយ ផុដ្ឋោ សមានោ ‘អនិច្ច’ន្តិ ទឡ្ហំ គណ្ហាតិ, សមាធិថម្ភេ ចិត្តំ ឧបនិពន្ធតិ, តស្ស តំ ចិត្តំ សមាធិថម្ភេ ឧបនិពន្ធនំ ន វេធតិ ន ចលតិ, ឋិតំ ហោតិ អវិក្ខិត្តំ, តស្ស វេទនាវិការវិប្ផារេន កាយោ អាភុជតិ និព្ភុជតិ សម្បរិវត្តតិ, ឥទមេត្ថ, មហារាជ, ការណំ, យេន ការណេន អរហា ឯកំ វេទនំ វេទយតិ កាយិកំ, ន ចេតសិក’’ន្តិ.

‘‘ភន្តេ នាគសេន, តំ នាម លោកេ អច្ឆរិយំ យំ កាយេ ចលមានេ ចិត្តំ ន ចលតិ, តត្ថ មេ ការណំ ព្រូហី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, មហតិមហារុក្ខេ ខន្ធសាខាបលាសសម្បន្នេ អនិលពលសមាហតេ សាខា ចលតិ, អបិ នុ តស្ស ខន្ធោបិ ចលតី’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អរហា ទុក្ខាយ វេទនាយ ផុដ្ឋោ សមានោ ‘អនិច្ច’ន្តិ ទឡ្ហំ គណ្ហាតិ, សមាធិថម្ភេ ចិត្តំ ឧបនិពន្ធតិ, តស្ស តំ ចិត្តំ សមាធិថម្ភេ ឧបនិពន្ធនំ ន វេធតិ ន ចលតិ, ឋិតំ ហោតិ អវិក្ខិត្តំ, តស្ស វេទនាវិការវិប្ផារេន កាយោ អាភុជតិ និព្ភុជតិ សម្បរិវត្តតិ, ចិត្តំ បន តស្ស ន វេធតិ ន ចលតិ ខន្ធោ វិយ មហារុក្ខស្សា’’តិ. ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ នាគសេន, អព្ភុតំ, ភន្តេ នាគសេន, ន មេ ឯវរូបោ សព្ពកាលិកោ ធម្មបទីបោ ទិដ្ឋបុព្ពោ’’តិ.

អរហន្តវេទនាវេទិយនបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.