៣. គិហិបព្ពជិតសម្មាបដិបត្តិបញ្ហោ

[៣] ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ភាសិតម្បេតំ ភគវតា ‘គិហិនោ វាហំ, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតស្ស វា សម្មាបដិបត្តិំ វណ្ណេមិ, គិហី វា ភិក្ខវេ បព្ពជិតោ វា សម្មាបដិបន្នោ សម្មាបដិបត្តាធិករណហេតុ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសល’’ន្តិ. យទិ, ភន្តេ នាគសេន, គិហី ឱទាតវសនោ កាមភោគី បុត្តទារសម្ពាធសយនំ អជ្ឈាវសន្តោ កាសិកចន្ទនំ បច្ចនុភោន្តោ មាលាគន្ធវិលេបនំ ធារេន្តោ ជាតរូបរជតំ សាទិយន្តោ មណិកុណ្ឌល [មណិកនក (សី. បី.)] វិចិត្តមោឡិពទ្ធោ សម្មាបដិបន្នោ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ, បព្ពជិតោបិ ភណ្ឌុកាសាវវត្ថវសនោ បរបិណ្ឌមជ្ឈុបគតោ ចតូសុ សីលក្ខន្ធេសុ សម្មាបរិបូរការី ទិយឌ្ឍេសុ សិក្ខាបទសតេសុ សមាទាយ វត្តន្តោ តេរសសុ ធុតគុណេសុ អនវសេសំ វត្តន្តោ សម្មាបដិបន្នោ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ. តត្ថ, ភន្តេ, កោ វិសេសោ គិហិនោ វា បព្ពជិតស្ស វា? អផលំ ហោតិ តបោកម្មំ, និរត្ថកា បព្ពជ្ជា. វញ្ឈា សិក្ខាបទគោបនា, មោឃំ ធុតគុណសមាទានំ, កិំ តត្ថ ទុក្ខមនុចិណ្ណេន, ននុ នាម សុខេនេវ សុខំ អធិគន្តព្ព’’ន្តិ.

‘‘ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ‘គិហិនោ វាហំ, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតស្ស វា សម្មាបដិបត្តិំ វណ្ណេមិ, គិហី វា, ភិក្ខវេ, បព្ពជិតោ វា សម្មាបដិបន្នោ សម្មាបដិបត្តាធិករណហេតុ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសល’’ន្តិ. ឯវមេតំ, មហារាជ, សម្មាបដិបន្នោវ សេដ្ឋោ, បព្ពជិតោបិ, មហារាជ, ‘បព្ពជិតោម្ហី’តិ ន សម្មា បដិបជ្ជេយ្យ, អថ ខោ សោ អារកាវ សាមញ្ញា, អារកាវ ព្រហ្មញ្ញា, បគេវ គិហី ឱទាតវសនោ. គិហីបិ, មហារាជ, សម្មាបដិបន្នោ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ, បព្ពជិតោបិ, មហារាជ, សម្មាបដិបន្នោ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ.

‘‘អបិ ច ខោ, មហារាជ, បព្ពជិតោវ សាមញ្ញស្ស ឥស្សរោ អធិបតិ; បព្ពជ្ជា, មហារាជ, ពហុគុណា អនេកគុណា អប្បមាណគុណា, ន សក្កា បព្ពជ្ជាយ គុណំ បរិមាណំ កាតុំ.

‘‘យថា, មហារាជ, កាមទទស្ស មណិរតនស្ស ន សក្កា ធនេន អគ្ឃោ បរិមាណំ កាតុំ ‘ឯត្តកំ មណិរតនស្ស មូល’ន្តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, បព្ពជ្ជា ពហុគុណា អនេកគុណា អប្បមាណគុណា, ន សក្កា បព្ពជ្ជាយ គុណំ បរិមាណំ កាតុំ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, មហាសមុទ្ទេ ឩមិយោ ន សក្កា បរិមាណំ កាតុំ ‘ឯត្តកា មហាសមុទ្ទេ ឩមិយោ’តិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, បព្ពជ្ជា ពហុគុណា អនេកគុណា អប្បមាណគុណា, ន សក្កា បព្ពជ្ជាយ គុណំ បរិមាណំ កាតុំ.

‘‘បព្ពជិតស្ស, មហារាជ, យំ កិញ្ចិ ករណីយំ, សព្ពំ តំ ខិប្បមេវ សមិជ្ឈតិ នោ ចិររត្តាយ. កិំ ការណា? បព្ពជិតោ, មហារាជ, អប្បិច្ឆោ ហោតិ សន្តុដ្ឋោ បវិវិត្តោ អសំសដ្ឋោ អារទ្ធវីរិយោ និរាលយោ អនិកេតោ បរិបុណ្ណសីលោ សល្លេខិតាចារោ ធុតប្បដិបត្តិកុសលោ ហោតិ, តំ ការណា បព្ពជិតស្ស យំ កិញ្ចិ ករណីយំ, សព្ពំ តំ ខិប្បមេវ សមិជ្ឈតិ នោ ចិររត្តាយ. យថា, មហារាជ, និគ្គណ្ឋិសមសុធោតឧជុវិមលនារាចោ សុសជ្ជិតោ សម្មា វហតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, បព្ពជិតស្ស យំ កិញ្ចិ ករណីយំ, សព្ពំ តំ ខិប្បមេវ សមិជ្ឈតិ នោ ចិររត្តាយា’’តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ នាគសេន, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

គិហិបព្ពជិតសម្មាបដិបត្តិបញ្ហោ តតិយោ.